СП РК 3.04-104-2014 ПЛОТИНЫ БЕТОННЫЕ И ЖЕЛЕЗОБЕТОННЫЕ (ҚР ЕЖ 3.04-104-2014) - 5

ҚР ЕЖ 3.04-104-2014

 
 

 

61 

    

                                                                         (39) 

мұнда 

A

red

, I

red

 – сәйкесінше, контрфорстың горизонталь қиысуында берілген аудан, 

м

2

, мен инерция сәті, м

4

; 

x

u

,  x

t

  –

  контрфорстың  горизонталь  қиысуында  берілген  ауыртпалық  орталығынан 

сәйкесінше жоғарғы және төменгі шекке дейінгі қашықтық, м; 

E

b

1

,

 

E

b

2

,  E

b

3

,  – 

8.17,  8.18  тармақшаларына  сай  қабылданған,  сәйкесінше 

контрфорстың, жоғарғы және астыңғы ауыздықтардың бетон серпінділігіндегі модульдер, 
МПа;  

N, М –

 10.2.9 қар. 

Контрфорстың берілген қиысуларының өлшемдері (18-сурет):  
–  контрфорстың  берілген  және  қолданыстағы  қиысу  кезінде  ағын  бойындағы 

бағытта тең;  

–  контрфорстың  берілген  қиысудағы  өлшемдері  ағынға  көлденең  бағытта  төменде 

берілген формула бойынша анықталады деген шарттарынан анықталады: 

 

                               t

i,red

 = 

,                                                                                   (40) 

мұнда 

t

i

 және 

Е

b

1

 –

 сәйкесіншк контрфорстың жеке бөліктерінің қалыңдығы, м және 

бетон серпінділігінің модулі, МПа. 

 (38) және (39) формулаларында созатын күштер мен кернеулер «плюс» таңбасымен, 

қысатын  күштер  мен  кернеулер  «минус»  таңбасымен;  сағат  тілі  бойынша  иілетін  сәті 
«плюс» таңбасымен, сағат тілінен кері сәт «минус» таңбасымен қабылданған. 

11.2.9  Пайдалануға  беру  кезеңіндегі  жүктемелері  мен  әсерлердің  қысқартылған 

құрамына  есептелінген  бөгеттердің  контрфорстарының  беріктілік  шарттары  15-кестеде 
берілген, мұнда: 



n

, 



lc

, 



cd

, 



з

, R

b

 – 8.2.4.10 қар.; 

 

, 

, 

, 



w

, 

– 8.1.20 қар.  

                   

 

18-сурет – Контрфорстың берілген қиысуының өлшемдерін анықтауға арналған 

схема 

1 – оларды бетонның 

Е

b

2

 және 

Е

b

3

 серпінділік модульдерін контрфорс бетонының 

Е

b

1

 

серпінділік модуліне келтірген жағдайдағы ауыздықтардың берілген қиысуларының 

пішіні (

Е

b

3

 > Е

b

2

 > Е

b

1 

кезінде

)

  

ҚР ЕЖ 3.04-104-2014

 

 

62 

 

15-кесте  – Бөгеттердің беріктілігінің шарттары 

 

Жүктемелер мен әсерлердің барлық негізгі және ерекше үйлесімі кезінде контрфорс 

денесінің барлық нүктелерінде:

 



n

 



lc

 |



з

| 



 



cd

 R

b

*

 

имараттың жоғарғы шегінде 

Бөгеттердің 

конструктивтік 

ерекшеліктері мен 

есептік қиысулары 

Жүктемелердің 

негізгі 

үйлесімі 

Төменде берілгендей ерекше үйлесімдер 

сейсмикалық 

әсерлерден 

тұрмайтын 

сейсмикалық әсерлерден 

тұратын 

1 Массивтік-
контрфорстық 
бөгеттер

  

Бөгет денесінің 
горизонталь қиысуы 

  
  
  



 0 

  
  
  

 

  
  
  

 

Байланыс қиысуы 



 0 

** 

** 

2

 

Аркалық және 

жазық ағындық 
жабындары бар 
бөгеттер 

Бөгет денесінің 
горизонталь қиысуы 

  
  
  
  



 0 

  
  
  
  



 0 

  
  
  
  



 0 

Байланыс қиысуы 



 0 



 0 



 0 

*  Беріктілікті  тексеру  кезінде  төменгі  шекте  төменгі  шектен  4,0  м  ені  бар  есептік  горизонталь 
қиысудың телімінде кернеудің мәнін орташаландыруға жол беріледі;  
**  Бөгеттің  жерастылық  пішіні  цементтелген  бүркеуден  тұрмаған  жағдайда, 

а

2

 

орнына

  b

h

 

қолданылады 

 11.2.10  Контрфорстық  бөгеттің  класы  мен  биіктігіне  байланысты  ағындық 

жабындарды беріктілікке есептеуді контрфорсттардың беріктілігін есептеген жүктемелер 
мен үйлесімдерге орындау керек. 

Массивтік-контрфорстық бөгеттің жоғарғы ауыздығын беріктілікке есептеген кезде, 

материалдардың  кедергісі  әдісі  оның  контрфорсқа  жанасқан  теліміндегі  ауыздыққа 
ауыздыққа  түсетін  ішкі  жүктемені  толықтыратын  бірқалыпты  бөлінген  дұрыс  күштер 
жанастырылады;  серпінділік  теориясының  әдістерімен  есептеген  кезде  ауыздық 
контрфорстың денесіне қатты қағылған болып қарастырылады. 

Аркалық  ағындық  жабынды  материалдардың  кедергісінің  әдісімен  беріктілікке 

есептеу  кезінде  контрфорстарға  қатты  қаланған  бір  аралықты  арка,  ал  серпінділік 
теориясымен есептеген кезде – контрфорстарға қаланған бір аралықты цилиндр қабықша 
қарастырылады. 

Жазық  ағындық  жабындарды  материалдардың  кедергіге  әдісімен  есептеген  кезде 

контрфорсқа  еркін  тірелген  арқалық  бір  аралықты  етіп,  ал  серпінділік  теориясының 
әдісімен есептеген кезде – еркін тірелген тақтайша бір аралықты етіп қабылдау керек. 

ҚР ЕЖ 3.04-104-2014

 
 

 

63 

11.2.11  Массивтік-контрфорстық  бөгеттің  жоғарғы  ауыздығын  беріктілікке 

есептеген  кезде  имараттың  биіктігіне  тәуелсіз,  ауыздықтың  барлық  нүктелерінде 
беріктіліктің төмендегідей шарттары орындалуы керек:  

сейсмикалық әсерлерден тұрмайтын жүктемелер мен әсерлердің негізгі және ерекше 

үйлесіміне есептеген кезде: 

 



n

 



lc

 



z

 



 

0,75



cd

 R

bt

;                                                                    (41) 

  



n

 



lc

 



z

 



 

0,75



cd

 R

bt

;                                                                   (42) 

 сейсмикалық  әсерлерден  тұратын  жүктемелер  мен  әсерлердің  негізгі  және  ерекше 

үйлесіміне есептеген кезде: 



n

 



lc

 



z

 



 



cd

 R

bt

;                                                                           (43)     

   



n

 



lc

 



z

 



 



cd

 R

b

,                                                                            (44) 

 мұнда 



z

  – 

бөгеттің  бойлық  осьіне  перпендикуляр  вертикаль  аудандар  бойынша 

әрекет ететін дұрыс кернеулер, Мпа; 



n

,

 



lc

, 



cd

, R

b

 – 8.2.4.10-т. қар.;  

R

bt

 –

 10.2.17-т. қар. 

Аркалық және жабық ағыстық жабындардың беріктілігінің шарттарын ҚР ҚН....2014 

«Гидротехникалық 

имараттардың 

бетон 

және 

темірбетон 

конструкциялары» 

нұсқауларына сай қабылдау керек. 

Бөгет  оьсі  бағытында  созылуға  сыналатын  массивтік-контрфорстық  бөгеттердің 

ауыздықтарының аймақтарында конструктивтік арматуралауды қарастыру керек. 

11.2.12  Контрфорсты  ағынға  көлденең  бағыттағы  тұрақтылыққа  есептеу  бөгет 

осьінің  бойына  бағытталған  сейсмикалық  әсерлерге,  және  бөгеттің  констрфорстарының 
арасында су ағызғыштар орналасқан болса, гидростатикалық жүктемеге жүргізіледі. 

Бөгеттердің контрфорстары ағынға көлденең бағыттағы майысу кезінде беріктілікке 

есептеуде  іргеге  бекітілген  вертикаль  үшбұрышты  тақтайшалар  ретінде  қарастырылады. 
Контрфорсты  жүктемелер  мен  әсерлердің  негізгі  және  ерекше  үйлесімдеріне  есептеу 
кезінде, сейсмикалықты қоспайтын, тақтайшаның жоғарғы және астыңғы шектерін еркін 
етіп  қабылданады:  сейсимкалық  әсерден  тұратын  жүктемелердің  ерекше  үйлесіміне 
есептеген  кезде,  ал  төменгі  жабын  бар  болған  кезде  –  тақтайшаның  төменгі  шегі  еркін 
тірелген  ретінде  қарастырылады.  Тақтайшаның  қаттылығы  жоғарғы  және  астыңғы 
ауыздықтардың есебімен анықталады. 

Имараттың  биіктігі  мен  класына  тәуелсіз  ағынның  көлденең  жазықтығында 

контрфорсты беріктілікке есептеген кезде, контрфорстың бүйір шектері үшін беріктіліктің 
төмендегідей шарттарын сақтау керек:  

сейсмикалық әсерлерден тұрмайтын жүктемелер мен әсерлердің негізгі және ерекше 

үйлесімдігіне есептеу кезінде:   

 



y

 



 

0;                                                                         (45) 

  
сейсмикалық  әсерлерден тұратын жүктемелер  мен әсерлердің ерекше үйлесімдігіне 

есептеу кезінде: 

 

                                         d

t

 



 0,2 

t

1                                                                                                    

(46) 

ҚР ЕЖ 3.04-104-2014

 

 

64 

  
мұнда 



y

  –

  ағын  бойындағы  жазықтық  пен  ағысқа  қарсы  жазықтықтағы 

контрфорстың беріктілігінің есебімен анықталған горизонталь алаң бойынша суммарлық 
дұрыс кернеулер; 

d

t

  –

  контрфорстың  бүйір  шегіндегі  созылған  кернеулердің  әрекетінің  аймағының 

тереңдігі; 

t

1

 – контрфорстың тереңдігі. 

Ағысқа қарсы жазықтықтағы контрфорстың беріктілігінің есебінің схемаларында су 

ағызатын  құрылғының  және  осы  бағытта  имараттың  қаттылығын  көтеретін  басқа 
элементтердің конструкцияларын ескеру керек. 

11.2.13  Контрфорстық  бөгеттің  элементтерін  жергілікті  беріктілікке  есептеуді 

бөгеттің  жалпы  беріктілігінің  есебіндегі  жүктемелер  мен  әсерлердің  үйлесімдеріне 
жүргізу керек. 

Су  ағысатын  ұшты,  діңгектерді,  турбиндік  су  жолдарының  су  қабылдайтын 

тесіктерінің  конструкцияларын  және  құрылыс  пен  пайдалануға  берілген  су 
ағызғыштардың элементтерін есептеу, тесік маңы мен контрфорстағы басқа ойықтардың 
маңындағы жергілікті кернеуді анықтау 10.2.13-т. сай орындалуы керек. 

Аркалық  және  жазық  жабындары  бар  бөгеттердің  конртфорстарының  консольдік 

шықпаларын  жергілікті  беріктілікке  есептеу,  сонымен  қатар  төменгі  жабынның 
тақтайшаларын есептеу ҚНжЕ 2.06-08

 

нұсқауларына сай жүргізу керек. 

11.2.14 

Контрфорстың  бөгеттердің  тұрақтылығын  есептеуді  10.2.16,  10.2.17 

тармақшаларына сай жргізу керек. 

Массивтік-контрфорстық  бөгеттер  үшін  жеке  тұрған  секциялардың;  аркалық  және 

жазық  жабындарын  бар  бөгеттер  үшін  –  жеке  тұрған  контрфорстардың  тұрақтылығын 
есептеуді орындау керек. 

11.2.15  Жартасты  іргелердегі  ірі  ажырататын  бұзылыстарды  қалаудың  тереңдігін 

бөгеттің  кернелген  күйін  жартасты  іргемен  бірге  есептеудің  есептеудің  нәтижелері 
бойынша анықтау керек, бұл жерде 8.1.18-т. беріктілік шарттары орындалуы керек. 

11.2.16  Құрылыс  кезеңіндегі  контрфорстық  бөгеттер  мен  олардың  элементтерінің 

беріктілігін есептеуді 10.2.19-т. сәйкес орындау керек. 

11.2.17  Имараттың  биіктігі  тәуелсіз,  барлық  кластың  контрфорстық  бөгеттердің  бетон 

конструкцияларын  10.2.20-т.  сай  температуралық  әсерлерден  болатын  сызаттардың  райда 
болуы бойынша есептеу керек. 

 

12 АРКАЛЫҚ БӨГЕТТЕР 

 

12.1 Аркалық бөгеттер мен олардың элементтерін конструкциялау 

 
12.1.1  Аркалық  бөгеттер  мен  олардың  элементтерін  конструкциялауды  6  және  осы 

бөлімнің нұсқауларының есебімен орындау керек. 

12.1.2  Жобалаудың  бастапқы  сатысында  бөгеттің  конструкциясы  мен  формасын 

есептеудің шамалас әдістерінің және аналогтардың нәтижесінде жүргізу керек. 

12.1.3  Вертикаль  бағыттағы  аркалық  бөгеттің  қисығы  құрылысты  салу  кезеңінде 

бөгетті салу схемасының есебімен, жіктерді монолиттеу мерзімдерімен, жоғарғы бьефтегі 

ҚР ЕЖ 3.04-104-2014

 
 

 

65 

су  деңгейінің  көтерілуінің  есебімен  жеке  тұрған  секциялардың  (бағандардың) 
тұрақтылығымен есептелінеді. 

12.1.4 Аркалық бөгеттерді;  

l

ch

/h  <

  2  кезінде  (мұнда 

l

ch

  –

  арка  хордасының  бөгет  жотасы  бойынша  ұзындығы, 

h  – 

бөгеттің  биіктігі)  және  шатқалдың  үш  бұрышты  формасында  –  тұрақты  қалыңдықтың 
дөңгелек кескінінің аркасымен немесе табандағы жергілікті тығыздаумен;  

2 



 

l

ch

/h 



 3 кезінде, трапецеидальдық немесе оған жақын шатқалдың формасында – 

ауыспалы қалыңдық пен қисықтықтың аркасы бар екі өлшемді қисықтықпен; 

l

ch

/h  > 

3  кезінде  –  аркалық  және  аркалық-гравитациялық  бөгеттер,  бұл  кезде 

вертикаль бағыттағы қисықтық бөгеттің оңтайлы кернеулі күйін алу шартынан таңдалады; 

симметриялы емес ысырмалар мен біртексіздікті іргелерде – ауыспалы қалыңдықты 

дөңгелек емес кескінді аркалармен жобалау керек. 

12.1.5  Аркалық  бөгеттің  конструкциясында  бөгеттерді  құрылыс  жіктерімен 

секцияларғы бөлуді  қарастыру керек, оларды су қойманы толтырар алдында монолиттеу 
керек.  Аркалық  бөгеттердің  құрылыс  жіктері,  әдетте,  вертикаль  болуы  және  штрабқа  ие 
болуы  керек.  Жіктерді  монолиттеудің  жүйелілігі  мен  түйісу  температурасы  бөгеттің 
кернелген күйінің есебімен анықталуы керек. 

12.1.6 Бөгеттерді іргемен жанастыру кезінде қажетті жағдайларда:  
–  бетон  немесе  темірбетон  торларды,  тығындарды,  қабыршақтарды  немесе  тұтас 

бетон  массивтерді,  цементтеуді  қолдану  жолымен  бұзылыстарды,  аспаларды,  ірі 
сызаттарді және қуыстарды қалауды;  

– бөгеттен жоғары беріктілікті сипаты бар жартасты массивтің ішіне кернеуді беруге 

арналған жерастылық темірбетон қабырғалардың, контрфорстардың құрылғыларын;  

–  алдын-ала  кернелген  немесе  кернелмеген  анкерлерді,  тірек  қабырғаларын  немесе 

олардың үйлесімін қолдануды қарастыру керек. 

12.1.7  Бөгеттің  іргеге  тірелуін  бөгет  аркаларына  дұрыс  бет  бойынша  қабылдау 

керек.  Бұл  жерде  қажет  болғанда  бөгеттің  пішіні  бойынша  тіреу  жағдайын 
жақсартатын  құралды  (жағалық  тіректер,  ер,  тығын,  бөгеттің  жағалық  секциясының 
жоғарғы  жағындағы  монолиттелмеген  құрылыс  жіктері  ж.б.)    қарастыру  керек.  Арка 
табанын қисық сызықпен немесе полигалдық етіп қабылдауға жол беріледі. 

Бөгеттің  іргемен  байланысындағы  кернеуді  азайту  үшін  тірек  пішіні  бойынша 

бөгетті  жергілікті  қалыңдату  құралын  қарастыру  керек.  Бөгеттің  аркалық  бөлігін 
шатқалдың  ең  жіңішке  ойықты  бөлігінде  орналасқан  тығыннан  конструктивтік  жікті 
ажырату керек. 

12.1.8 Бөгетті іргемен жанасуды жобалаған кезде, бөгеттің іргемен байланысындағы 

созылмалы кернеулер пайда болған жағдайда:  

– жоғарғы бьефтің аралық деңгейіндегі цементтелген жік-кескіннің;  
–  алынатын  цементтік  бүркеудің,  гидрооқшаулаудың  қысқа  бетон  понурмен 

құрылғысын қарастыру керек. 

Бөгеттің ағындық шегімен жанасуын 7.34 талаптарына сай орындау керек. 
12.1.9 

Аркалық  және  аркалық-гравитациялық  бөгеттердің  су  ағызатын 

құрылғыларын 

7.21.2-7.219 

тармақшаларының, 

8.1.28-8.1.31 

тармақшаларының 

талаптарына сай жобалау керек. 

ҚР ЕЖ 3.04-104-2014

 

 

66 

 
12.2 Аркалық бөгеттерді есептеу 
 

12.2.1  Аркалық  және  аркалық-гравитациялық  бөгеттердің  есептеуді  7  және  8  және 

осы бөлімдердің ережелерінің есебімен орындау керек. 

12.2.2 Бөгеттен іргеге берілетін кернеулі-деформациялық күйді, күшейтудің шамалары 

мен  бағытын,  бөгеттер  мен  іргелердің  беріктілігі  мен  тұрақтылығы  есептермен  және 
модельдерге жүргізілген экспериементалдық зерттеулермен анықталады. 

Биіктігі 60 м асатын І және ІІ кластың бөгеттері үшін, сонымен қатар биіктігі 60 м 

дейінгі  барлық  калстың  бөгеттері  үшін  ерекше  мнженерлік-геологиялық  жағдайларда 
және  пайдалануға  беруге  сыналмаған  жаңа  конструктивтік  шешімдерді  қолдану  кезінде 
эксперименталдық зерттеулерді жүргізу міндетті болып табылады. 

12.2.3  Аркалық  және  аркалық-гравитациялық  бөгеттердің  кернеулі-деформациялық 

күйлерін  есептеуді  бөгеттерді  соғудың  жүйелілігін,  жіктердің  монолиттелуі  мен  су 
қоймасын толтырудың есеімен:  

 – аркалар мен консельдердің кемінде үш түрін орын ауыстыру кезінде  арка-консоль 

әдісін (сынақ жүктемелер әдісі);  

– үш өлшемдік жағдайлардағы соңғы элементтердің әдісін;  
– суперэлементтер әдісін ж.т.б. қолдана отырып, жүргізу керек. 
III  және  IV  класының  бөгеттерін  есептеуді,  сонымен  қатар  барлық  кластың 

бөгеттерін  алдын-ала  есептеуді  жеңілдетілген  әдістермен  (арка-орталық  консоль  әдісі, 
сынақ  жүктеме  әдісі,  жіңішке  қабықшалар  теориясы  бойынша  ж.б.)  орындауға  жол 
беріледі. 

Қажет  болған  жағдайларда  құрылыс  жіктері  мен  сызаттарды  ашу  есебімен  есептер 

орындалады. 

12.2.4 Аркалық бөгеттерді құрылыс жіктері мен сызаттарды ашу есебімен есептеген 

кезде  имарат  беріктілігін  бағалау  қысылған  аймақ  бетонының  беріктілігі  бойынша 
жүргізіледі. 

12.2.5  Бөгеттердің  беріктілігі  мен  тұрақтылығын  сейсмикалық  әсерлерге  есептеуді 

осы  әсерлердің  ең  жағымсыз  бағыты  үшін  10.2.4,  10.2.8  тармақшаларына  сай  жүргізу 
керек,  бұл  жерде  бөгеттің  тұрақтылығын  тұрақтылық  шартына  16-кесте  бойынша 
қабылданатын  жұмыс  жағдайының 



cda

,

  коэффициентін  енгізу  арқылы  8.1.14-т. 

талаптарына сай тексеру керек. 

12.2.6    Жағалық  тіректер  мен  бөгет  іргесінің  кернеулі-деформациялық  күйінің 

тұрақтылығын  есептеу  кезінде  келесі  жүктемелер  мен  әсерлер:  бөгеттен  берілетін 
күшейту, жартастық блоктың өзіндіе салмағы, судың сейсмикалық әсері мен сейсмикалық 
әсерлер ескеріледі. 

12.2.7 

Жағалық  тіректердің  тұрақтылығын  есептеуді  геологиялық  және 

топографикалық  шарттардың  есебімен  бөлінетін  жеке  жартастық  блоктардың  шекті 
жағдайын  сараптаудан  шыға  жүргізу  керек.  Жағалық  тіректердің  тұрақтылығы  ең  төмен 
тұрақты жартастық блоктың есебінің нәтижелері бойынша анықталады. 

12.2.8  Аркалық  және  арқалық-гравитациялық  бөгеттің  жалпы  тұрақтылығын 

есептеуді  бөгеттің  шекті  күйдегі  іргемен  бірге  орын  ауыстыруының  ең  ықтимал 
кинематикалық схемасынан шыға жүргізу керек. 

ҚР ЕЖ 3.04-104-2014

 
 

 

67 

12.2.9 Аркалық және арқалық-гравитациялық бөгеттің беріктілігі мен тұрақтылығын 

есептеген  кезде,  6-кестеде  берілген  жұмыс  жағдайының  коэффициентінен 



cd

  басқа,  16-

кестеде берілген жұмыс жағдайының коэффициентін 



cda

 ескеру керек. 

12.2.10 Бөгеттерді есептеген кезде оның күш түсетін қабілеттілігіне бөгет денесінде 

орналасқан су қабылдайтын және су ағызатын имараттардың әсер етуін ескеру керек. 

Аркалық  бөгетті  жеке  элементтердің  (діңгектер,  суағызғыштың  жотасы,  су 

қабылдағыштың элементтері, ағыстық құбыр жолдары ж.б.) жұмысының ерекшеліктерінің 
есебісіз  жалпы  тұрақтылыққа  есептеген  кезде,  көрсетілген  элементтерді  жергілікті 
беріктілікке есептеу керек. 

І  және  ІІ  кластың  аркалық  бөгеттерінің  іргелерінің  кернеулі-деформациялық  күйі 

мен  жергілікті  беріктілікке  есептеудә  ҚР  ҚНжЕ  3.04-04  сай  жүргізу  керек.  Бұл  жерде 
бөгеттердің  жағадық  жанасуларында  қыртыстық  деформация  саласының  пайда  болуы 
ескеріледі.  Егер  беріктілік  шарттары  жартасты  массивті  әлсіретудің  үсті  үшін 
орындалмаса, 12.1.6-т. сай шараларды қарастыру керек. 

 

16-кесте – Жұмыс жағдайының коэффициенті 



cda 

Есептеудің түрлері 

Жұмыс жағдайының 

коэффициенті

 

cda

 

1  Аркалық  және  аркалық-гравитациялық  бөгеттердің  жалпы 
беріктілігін есептеу:  

  

созу бойынша 



t

cda,

1

 

= 2,4 

қысу бойынша 



c

cda,

1

 

= 0,9 

2  Сейсмикалық  әсерлерсіз  негізгі  және  ерекше  үйлесімдердің 
жүктемелерін 

есептеу 

кезінде 

жағалық 

тіректердің 

тұрақтылығын есептеу 



cda,

2

 

= 1,0 

3  Сейсмикалық  әсерлерсіз  негізгі  және  ерекше  үйлесімдердің 
жүктемелерін  есептеу  кезінде  кең  жармалардағы  бөгеттердің 
жалпы тұрақтылығын есептеу 



cda,

3

 

= 1,1 

4 Сейсмикалық әсерлерді есептеу кездегі жағалық тіректердің 
тұрақтылығы мен бөгеттердің жалпы тұрақтылығын есептеу 



cda,

4

 

= 1,1 

ЕСКЕРТПЕ  Бір  уақытта  әрекет  ететін  бірнеше  факторлар  бар  болған  кезде,  есептеуге  жұмыс 
жағдайының  тиісті  коэффициенттерінің  туындысы  енгізіледі  (мысалы,  сейсмикалық  әсерлердің 
есебімен  кең  жармалардағы  бөгеттердің  жалпы  тұрақтылығын  есептеу  кезінде 



cda

  = 



cda,

4

, 



cda,

4

.

  = 

1,1



1,1 = 1,21) 

  

13 БӨГЕТТЕРДІ СЕЙСМИКАЛЫҚ АУДАНДАРДА ЖОБАЛАУ 

 
13.1 Жалпы ережелер 

13.1.1  Сейсмикалық  аудандарда  ІІ,  ІІІ  және  IV  кластарының бетон және темірбетон 

бөгеттерін  жобалаған  кезде,  сонымен  қатар  І  кластың  бөгетінің  құрылысын  негіздеген 
кезде құрылыс алаңының сейсмикалығының бағасын құрылыс ауданының сейсмикалығы 
мен  сейсмикалық  қасиеттер  бойынша  топырақтың  санатынан  шыға,  17-кесте  бойынша 
анықтауға жол беріледі. 

Бөгеттердің  есептік  сейсмикалығын  алаңның  сейсмикалығына  тең  етіп  қабылдау 

ҚР ЕЖ 3.04-104-2014

 

 

68 

керек. 

13.1.2  Сейсмикалығы  6  және  одан  да  көп  балл  аудандарда  І  кластың  бөгеттерінің 

жобаларын  әзірлеген  кезде,  сейсмикалық  әсердің  сипаттарын  анықтау  бөлшектік 
сейсмикалық  аудандастыру  мен  сейсмикалық  шағын  аудандастыру  негізінде  жүргізіледі. 
Іздеу материалдары:  

– құрылымдық-тектоникалық жағдай мен құрылыс ауданынан 50-100 км радиустағы 

құрылыс ауданының сейсмикалық тәртібінен;  

– негізгі  сейсмогендік аймақтардың шекараларынан және олардың сейсмологиялық 

сипаттарын  (максималдық  магнитудалар,  ошақтардың  тереңдігі  мен  эпиорталықты 
қашықтықтар, жер сілкіністерінің қайталануы, алаң сейсмикалығы);  

–  ауданның  құрылымдық-тектоникалық  ерекшеліктері  мен  алаңның  инженерлік-

геологиялық  жағдайларының  есебімен  барлық  бөлінген  аймақтардағы  есептік 
сейсмикалық әсерлердің параметрлерінен;  

–  қалдық  деформациялардың  бөгет  іргесіне  енуінің  ықтимал  аймақтарының 

шекаралары мен олардың шамаларын қатты жер сілкінісі кезінде бағалаудан;  

–  таңдалған  алаңдағы  сейсмикалық  әсерлердің  негізгі  типтерін  модельдейтін 

акселеограммалардың, 

велосиграммалардың, 

сейсмограммалардың 

синтетикалық 

жазбаларының жинақтарынан;   

– сейсмикалық  тәртіп параметрлерінің су қоймасын толтыру  мен пайдалануға беру 

процесіндегі әсерімен өзгеруін бағалаудан;  

– су қоймасына таулы жыныстардың үлкен массаларының ықтимал қирауының және 

бөгетке жер сілкінісі кезінде тұрақсыз жартасты массивтердің құлауын бағалаудан тұруы 
керек. 

 

17-кесте – Құрылыс алаңының сейсмикалығы, балмен берілген 

Топырақ 

сейсмика

лық 

қасиеті 

бойынша 

санаты 

 

Топырақтар 

Көрсетілген 

балдағы 

құрылыс 

алаңының 

сейсмикалығы 

7 

8 

9 

10 

I 

Барлық  түрдегі  желдетілген  және  әлсіз  желдетілген  жартасты 
топырақтар;  көбінесе  магматикалық  жыныстардан  (70%  аса) 
құрылған, тығыз (топырақ тығыздығы 

ρ 

≥ 2,2 г/см

3

), 30 % дейін 

құм-саз  толтырғыштардан  тұратын,  суға  құнарлы  емес  ірі 
кесекті топырақтар 
Көлденең толқындардың таралу жылдамдығы 

V

 ≥ 650 м/с  

7 

8 

9 

10 

II 

І  санатқа  жатқызылғандардан  басқа,  барлық  түрдегі 
желдетілген  және  әлсіз  желдетілген  жартасты  топырақтар;  І 
санатқа  жатқызылғандардан  басқа  ірі  кесекті  топырақтар; 
малтатасты,  ірі  және  орташа  ірілікті,  тығыз  және  орташа 
тығыздықты, аз ылғалды және ылғалды құмдар; ағудың 

I

L

 ≤ 0,5 

көрсеткіші бар, саз бен саздақтар үшін қуыстықтың 

е 

< 0,9 және 

құмайттар  үшін 

е 

<  0,7  коэффициенттері  кезіндегі  сазды 

топырақтар 
Көлденең толқындардың таралу жылдамдығы V 250 м/с-650 м/с 

7 

8 

9 

10 

ҚР ЕЖ 3.04-104-2014

 
 

 

69 

17-кесте – Құрылыс алаңының сейсмикалығы, балмен берілген 

(жалғасы) 

 

То

пырақ 

сейсмик

алық 

қасиеті 

бойынш

а санаты 

 

Топырақтар 

Көрсетілг

ен балдағы 

құрылыс 

алаңының 

сейсмикалығы 

7 

8 

9 

1

0 

III 

Малтатасты,  ірі  және  орташа  ірілікті,  тығыз  және  орташа 
тығыздықты,  суға  құнарлы  құмдар;  ылғалдылық  пен  іріліктің 
дәрежесіне  тәуелсіз  борпылдақ  құмдар,  сонымен  қатар  майда 
және  шаңды  тығыз  және  орташа  тығыздықты,  ылғалды  және 
суға  құнарлы  құмдар;  ағудың 

I

L

  ≤  0,5  көрсеткіші  бар  саз  бен 

саздақтар үшін қуыстықтың

 е 

≥ 0,9 және құмайттар үшін 

е 

≥ 0,7 

коэффициенттері кезіндегі сазды топырақтар 
Көлденең толқындардың таралу жылдамдығы V≤250 м/с-650 м/с 

8 

9 

1

0 

 

ЕСКЕРТПЕ 1 12.1-кестеде берілген борпылдақ коэффициентінің 

е

 мәндері және құрылыс алаңының 

топырағының ағу көрсеткіші 

I

L

  су  қоймасын  толтыру  кезінде  оларды  ықтимал  су  басудың  есебімен 

анықталуы керек. 
ЕСКЕРТПЕ  2  Сейсмикалығы  6  балл  аудандарда  ІІІ  санатты  топырақтарда  салынатын  бөгеттердің 
құрылыс алаңының сейсмикалығын 7 балға тең етіп қабылдау керек. 
ЕСКЕРТПЕ 3 Сейсмикалығы 6 балл аудандарда ІІІ санатты топырақтарда бөгеттерді салуға арнайы 
негіздеме кезінде ғана жол беріледі

 

 
13.1.3  Сейсмикалық  аудандарда  салынған  бөгеттерді  имараттың  іргесін  қалаушы 

жартасты  массивтердің  қатысты  жылжулары  пайда  болуы  мүмкін  тектоникалық 
қираулардан алыстатылған телімдерде орналастыру керек. 

13.1.4  Шегінде  қарама-қарсы  жағалық  еңістері  механикалық  қасиеттері  бойынша 

күрт  ерекшелінетін  жыныстардан  құралған  телімдердегі  І  және  ІІ  кластың  бөгеттерінің 
құрылысын салуға жағалық сағалардың әртүрлі орын ауыстыруын төмендететін қосымша 
шараларды әзірлеумен арнайы негіздеу кезінде ғана жол беріледі. 

13.1.5  Имарат  іргесінде  әлсіз  топырақтардың  қабаты  (шаймалардың,  жұмсақ 

пластикалық  топырақтар  ж.б.)  бар  болған  кезде,  осы  топырақтарды  жою  немесе  оларды 
нығайту және бекітуге қатысты арнайы шараларды қарастыру керек. 

Мұндай топырақтарды имараттардың іргелері ретінде жоғарыда аталған шараларсыз 

қолдану мүмкіндігі арнайы зерттеулер арқылы негізделуі керек. 

Жартасты  іргелердегі  құрылыс  кезінде  топырақтарды  күшейту  мен  имараттың 

іргемен  байланысын  жақсартуға  қатысты  шаралардың  орындалуының  мұқияттылығына 
ерекше назар аудару керек. 

13.1.6  Имараттың  іргесінде  суға  құнарлы  байланыссыз  топырақтар  бар  болған 

жағдайда олардың сейсмикалық әсерлер кезінде сұйылу мүмкіндігін бағалау керек. 

Топырақтардың  сұйылу  мүмкіндігі  кезінде  топырақтарды  жасанды  тығыздауды 

немесе күшейтуді қарастыру керек. 

ҚР ЕЖ 3.04-104-2014

 

 

70 

13.1.7  Жер  сілкінісі  кезінде  орын  ауысуы  мен  құлауы  бөгеттің  негізгі 

конструкцияларының  бұзылуына  немесе  құю  толқынының  пайда  болуына  әкелетін, 
артынан елді мекендерді немесе өнеркәсіптік кәсіпорындарды су басуға ұшыратуы мүмкін 
жағалық еңістерді жасайтын жартастық массивтерді тұрақтылыққа тексеру керек. 

13.1.8  І  кластың  бөгеттері  үшін  сейсмикалық  әсер  етуге  есептеумен  бірге 

эксперименталдық,  оның  ішінде  модельдік  зерттеуді  жүргізу  керек;  жартылай  соғылған 
және  қолданыстағы  бөгеттерде  имараттың  динамикалық  сипаттары  мен  есептеудің 
қолданылатын  әдістерін  нақтылауға  мүмкіндік  беретін  көзбе-көз  қарауды  жүргізу 
мақсатқа сай келеді. 

13.1.9  І  кластың  бөгеттері  үшін  жоба  құрамына  имараттың,  оның  іргелерінің  және 

жағалық  аймақтардың  жер сілкінісі кезіндегі мінезіне бақылау жүргізуді  ұйымдастыруға 
қатысты бөлімді енгізу міндетті болып табылады. 

13.1.10  Бөгеттерді  жобалау  кезінде  құрылыс  кезеңіндегі  жер  сілкінісінің  болу 

мүмкіндігі қарастырылуы керек. Мұндай жағдайда құрылыс алаңының сейсмикалығын бір 
балға төмендету керек. 

 

13.2 Есептік сейсмикалық жүктемелер 

 
13.2.1  Сейсмикалық  аудандарда  жобаланатын  бөгеттердің  конструкциялары  мен 

іргелерін  есептеу  сейсмикалық  әсерлердің 

ҚР  ҚНжЕ  2.03-30  сай 

есебімен  жүктемелердің 

негізгі және ерекше үйлесімдеріне орындалуы керек. 

Есептерде 

имарат 

массасынан, 

біріктірілген 

су 

массасынан 

(немесе 

гидродинамикалық  қысымнан),  жер  сілкінісінен  пайда  болған  су  қоймаларындағы 
толқындардан,  топырақтың  динамикалық  қысымынан  түсетін  сейсмикалық  жүктемелер 
ескерілуі керек. 

Сейсмикалық  әсердің  есебімен  жүктемелердің  ерекше  үйлесімін  есептеу  кезінде 

келесі коэффициенттер ескеріледі: 

–4-кесте 

бойынша 

қабылданатын 

имараттың 

жауапкершілігі 

сенімділік 

коэффициенті 



n

; 

– 5-кесте бойынша қабылданатын жүктеме сенімділік коэффициенті 

γ

f

 ; 

– 8-кесте бойынша қабылданатын жүктемелердің үйлесуінің коэффициенті 

γ

lc

; 

– 9-кесте бойынша қабылданатын жұмыс жағдайларының коэффициенті 

γ

cd

. 

13.2.2 Сейсмикалық әсерлердің есептік мәндерін: 
а) спектралдық әдіс (13.2.7-т.);  
б)  жер  сілкінісі  кезінде  іргелерді  жылдамдатудың  аспаптық  жазбаларының  және 

синтезделген  акселеограммалардың  (А  қосымшасы)  жинағын  қолдану  арқылы  анықтау 
керек. 

13.2.3  Имараттардың  барлық  кластары  үшін  есептер  12.2.2.а-т.  бойынша 

орындалады,  ал  І  кластың  имараттары  үшін,  олар  сейсмикалығы  7  балдан  асатын 
аудандарда орналасқан жағдайда, 12.2.2.б-т. бойынша қосымша есептерді жүргізуге кеңес 
беріледі. 

13.2.4  Есептік  сейсмикалық  жүктемелерді  анықтаған  кезде,  әдетте,  жүктемелерді, 

имарат  массалары  мен  қаттылықтарын  жоспарда  және  биіктік  бойынша  бөлу 

ҚР ЕЖ 3.04-104-2014

 
 

 

71 

ерекшеліктерін ескеретін динамикалық  есептік схемаларды, сонымен қатар сейсмикалық 
әсерлер кезінде деформациялаудың кеңістіктік сипатын қолдану керек. 

13.2.5 Имараттарды бір өлшемдік (консольдық) және екі өлшемдік есептік схемалар 

бойынша  тұрақтылығын  есептеген  кезде  имараттың  бойлық  және  көлденең  бағыттары 
бойынша горизонталь сейсмикалық әсерлерді ескеру керек. 

Кеңістіктік схема бойынша есептерде жоспарда сондай бағыттары мен горизонталь 

жазықтыққа 30

0 

еңіс бұрышы бар еңістік сейсмикалық әсерлерді ескеру керек. 

13.2.6  Имараттың  тұрақтылығын  есептеген  кезде  горизонталь  жазықтықтың  30

0

 

бұрышының астына бағытталған ең қауіпті горизонталь немесе еңісті сейсмикалық әсерді 
ескеру керек. 

 

13.3 Есептік сейсмикалық жүктемелерді спектралдық әдіс бойынша анықтау 

 
13.3.1  Есептеудің  спектралдық  әдісі  бойынша  таңдалған  бағыттағы, 

k

  нүктесіне 

қосымшаланған  және  имараттың  өзіндік  тербелісінің 

і 

  формасына  сай  келетін  есептік 

сейсмикалық жүктеме 

S

ik

 мына формула бойынша анықталады: 

 
                                       

S

ik

 = K

1 

K

2 

K

3 

S

0ik

                                                                (47)    

мұнда 

S

oik 

–  келесі  формула  бойынша  конструкция  мен  іргенің  серпінді 

деформациялануының  шамасында  анықталған  және  имараттың  өзіндік  тербелісінің 

і 

 

формасына арналған сейсмикалық жүктеме: 

                           S

oik

 = Q

k

 A β

i

 K

0

 K

ψ 

η

ik           

                             (48)

      

 

мұнда: 

K

1

  – 

ғимараттың жауапкершілігін ескеретін

 

коэффициент, 

K

1

 коэффициентінің мәнін  

К

1 

=  γ

n

 

етiп қабылдау керек; 

К

2

 – ғимараттың конструктивтік шешімдерін ескеретін редукцияның коэффициенті; 

K

2

 

коэффициентінің мәнін 

К

2

 = 0,25 γ

f

, γ

lc

, γ

cd 

 

тең етіп қабылдау керек; 

12.2.2.б-т бойынша қабылданатын коэффициенттер

 γ

n

,

 

γ

f

, γ

lc

, γ

cd

; 

К

3 

– имараттың биіктігін ескеретін коэффициент;  

К

3

 коэффициентінің мәнін: 

- имараттың 60 м дейінгі биіктігі кезінде – 

0,8

 тең; 

- имараттың 100 м асатын биіктігі кезінде – 

1,0

 тең; 

-  имараттың  60  м  және  100  м  арасындағы  биіктігі  кезінде  –  интерполяция  бойынша 

0,8-1,0

 етіп қабылдау керек. 

K

ψ

 

–

 

имараттың тербеліс коэффициентінің себілу қабілеттілігін ескеретін коэффициент; 

К

ψ

 коэффициентінің мәнін 

0,8

 тең етіп қабылдау керек; 

K

0

 

–

 

алаңның  топырақтық  жағдайын  ескеретін  коэффициент; 

К

0

  коэффициентінің 

мәнін 18-кесте бойынша қабылдау керек;

 

β

i

  – 

і 

форма  бойынша  имараттың  өзіндік  тербелісінің 

T

i

  кезеңіне  және  төмендегідей 

сейсмикалық  қасиеттер  бойынша  топырақ  санатына  байланысты  қабылданатын  ғимараттың 
өзіндік тербелісінің 

і 

формасына сәйкес келетін динамикалықтың коэффициенті: 

- І санатты топырақтар үшін 

β

i 

=1,2/T

i

, бірақ 

2,5 

артық және 

0,8

 кем емес, 

ал 

T

i 

≤ 0,15с 

кезінде 

β

i 

=1,7 +10T

i 

формуласы бойынша; 

- ІІ санатты топырақтар үшін 

β

i 

=1,8/T

i

, бірақ 

2,5

 артық және 

1,0

 кем емес, 

ҚР ЕЖ 3.04-104-2014

 

 

72 

ал 

T

i 

≤ 0,15с 

кезінде 

β

i 

=1,7 +8T

i 

формуласы бойынша; 

- ІІІ санатты топырақтар үшін 

β

i 

=2,4/T

i

, бірақ 

2,5

 артық және 

1,2 

кем емес, 

ал 

T

i 

≤ 0,15с 

кезінде 

β

i 

=1,7 +2.5T

i 

формуласы бойынша; 

мұнда 

η

ik 

–  ғимараттың 

і 

форма  бойынша  өзіндік  тербелістері  және  жүктеменің 

мына  формула  бойынша  анықталатын  орналасқан  орны  кезіндегі  деформациялануының 
формасына байланысты коэффициент: 

                                











3

1

2

3

1

)

(

)

(

866

,

0

)

(

j

j

i

j

j

j

i

j

j

k

i

ik

x

X

Q

x

X

Q

r

x

X



                                                   

(49) 

мұнда 

X

i

  (x

k

),  X

i

(x

j

) 

–

 

имараттың 

і 

формасы  бойынша  өзіндік 

тербелістер  кезінде  қарастырылған 

k

  нүкте  мен  барлық 

j 

нүктелердегі  орын 

ауысуы, мұнда есептік схемаға сай оның салмағы шоғырланған болып қабылданған: 

                                    0,866 = cos 30

0

                                                        (12.2.6-т. қар.);

 

Q

k

  және 

Q

j   

– 

k 

және

  j 

нүктесіне  шартты  шоғырланған  имараттың  салмағы;  суға 

батырылған  имарат  элементінің   

Q

k

  салмағын  судың  өлшенетін  әрекетінің  есебісіз  анықтау 

керек.  Тесіктер  мен  қуыстардағы  судың  массасын  қосымша  салмақ  ретінде  ескеру  керек. 
Судың инерциялық әсерін ескеру кезінде 

Q

k

 шамасына 

m

в

g

 тең судың қосылған массасының 

салмағын қосу керек (12.2.9-т. қар.);  

А

 – 19-кесте бойынша қабылданатын сейсмикалықтың коэффициенті. 

13.3.2  Өзіндік  тербелістер  мен  сейсмикалық  жүктемелердің  кезеңдерін  анықтаған 

кезде судың инерциялық әсерін ескеру керек. 

13.3.3  Имарат  бетінің  алаңының  бірлігіне  келетін  судың  горизонталь  қосылған 

массасын мына формула бойынша анықтау керек: 

                                                 m

в

 = ρ

в 

h µ ψ                                                                     

(50) 

мұнда 

ρ

 – судың тығыздығы; 

h 

–

 

имарат суының тереңдігі; 

µ

 – 19-кесте бойынша анықталатын қосылған массаның өлшемсіз коэффициенті; 

ψ

  –  суаттың  ұзындығының  шектігін  ескеретін  және  l/h  ≥  3  үшін  1,0  тең,  ал  l/h  <  3 

үшін 21-кесте бойынша анықталатын коэффициент. 

l

  –  имарат  пен  судың  бос  бетінен  2/3һ  тереңдіктегі  оған  қарама-қарсы  суаттың 

жағасы арасындағы қашықтық. 

 

ЕСКЕРТПЕ 1 Имарат тербелісінің сипатын 12,4-кесте бойынша алдын-ала таңдау үшін жартасты емес 

іргелердегі  бетон  және  темірбетон  бөгеттер  үшін  қатты  денедегі  имараттың  айналуы  мен  қозғалуының 
тербелістерін,  ал  жартасты  іргелерде  жылжу  мен  майысудың  деформацияларын  ескеру  керек.  Есептік 
ретінде суды біріктірілген массасының максималдық мәнін алуға әкелетін тербеліс сипатын қабылдау керек. 

ЕСКЕРТПЕ  2  Егер  су  имараттың  екі  жағында  болса,  оның  біріктірілген  массасын  имараттың  әрбір 

жағы үшін анықталған судың біріктірілген массасының сомасына тең етіп қабылдау керек. 

 
 

ҚР ЕЖ 3.04-104-2014

 
 

 

73 

18-кесте – 

K

0 

коэффициентінің мәндері 

 

Құрылыс алаңының 

топырағының санаты 

Құрылыс ауданының көрсетілген сейсмикалығы (балмен 

берілген) кезінде 

K

0

 коэффициентінің мәні 

7 

8 

9 

10 

I 

0,5 

0,7 

1,0 

1,0 

II 

1,0 

1,0 

1,0 

1,0 

III 

1,6 

1,4 

1,2 

* 



 

Арнайы зерттеулердің нәтижелері бойынша қабылдау керек. 

 
 

19-кесте – 

А

r 

және 

А

в 

коэффициенттерінің мәндері

 

 

g 

үлесіндегі 

сейсмикалықтың 

коэффициенттері 

Құрылыс ауданының көрсетілген сейсмикалығы (балмен 

берілген) кезінде 

А

r 

және 

А

в

 коэффициенттерінің мәні 

7 

8 

9 

10 

А

r

 

0,125 

0,25 

0,5 

0,8 

А

в

 

0,08 

0,18 

0,4 

0,7 

ЕСКЕРТПЕ  1 

А

r 

–  горизонталь  есептік  сейсмикалық  жүктемелерді  анықтау  кезінде  қабылданатын 

сейсмикалық  коэффициентінің  мәні; 

A

в

  –  вертикаль  есептік  сейсмикалық  жүктемелерді  анықтау  кезінде 

қабылданатын сейсмикалық коэффициентінің мәні. 
ЕСКЕРТПЕ  2  Бөлшектік  сейсмикалық  аудандастыру  мен  құрылыс  алаңындағы  күтпелі  сейсмикалық 
әсерлердің  сандық  параметрлері  бар  сейсмикалық  шағын  аудандастырудың  деректері  бар  болған  кезде 

А

r 

және 

А

в 

мәндерін осы деректер бойынша қабылдау керек 

 
 

20-кесте – Судың қосылған массасын есептеудің 

µ

 коэффициенті 

Имарат қозғалысының сипаты 

µ

 

Имарат қозғалысының 

сипаты

 

µ

 

1 z

c

≠h кезінде икемді іргеде 

вертикаль ағындық шегі бар 
деформацияланбайтын 
имараттың айналуының 
тербелістері 

 

Z

z

G

h

R

z

c

c







2

 

4 Вертикаль ағындық шегі 
бар консольдық типтегі 
имараттың горизонталь 
иілмелі тербелістері 

 

)

1

(

1

)

1

(

3

1













C

C

R

 

2 Деформацияланбайтын 
имараттың:  
- вертикаль ағындық шегі бар; 
- еңісті ағындық шегі бар 
горизонталь түспелі орын ауысуы 

   
 

R 

R sin

3

θ

 

5 Вертикаль ағындық шегі 
бар консольдық типтегі 
имараттың горизонталь 
жылжымалы тербелістері 

 

2

2

2

)

1

(

)

1

(

h

z

C

R

















 

3 Вертикаль ағындық шегі бар 
деформацияланбайтын 
имараттың V тәрізді шатқалдағы 
горизонталь түспелі орын ауысуы 

 
 
        

 µ

1 

 

 

 

ҚР ЕЖ 3.04-104-2014

 

 

74 

20-кесте – Судың қосылған массасын есептеудің 

µ

 коэффициенті 

(жалғасы) 

 

ЕСКЕРТПЕ 1 R, G, C

1

, C

2

, C

3

 коэффициенттері 13.6-кесте бойынша қабылданады; 

z  –  судың  қосылған    массасының  шамасы  есептелінетін  ағындық  шекті  нүктесінің  ординатасы 
(координаттардың басы су бетінің деңгейінде қабылданады); 
z

с

 – су ортасының әсерінің есебісіз имаратты есептеуден анықталатын айналу орталығының ординатасы; 

θ  –  ағындық  шектің  еңісінің  бұрышы,  θ  ≥75

0

  бұрыш  кезінде  өлшемсіз  коэффициенттердің  мәндері  вертикаль 

ағындық шекке қабылданған сияқты қабылданады; 
α  –  су  ортасының  әсерінің  есебісіз  бөгетті  АК

1 

шамасына  есептеуден  анықталатын  жотаны  жылдамдатудың 

қатынасы; 
ЕСКЕРТПЕ 2 Симметриялық аркалық бөгеттердің негізгі қиысуы үшін µ

1

 өошемсіз коэффициенттің мәні 13.6-

кесте бойынша қабылданады. Аркалық бөгеттің басқа қиысулары үшін осы коэффициенттің мәндері сызықпен 
ұлғайтылады, бірақ табанда 1,3 µ

1

 дейін ғана. 

ЕСКЕРТПЕ  3  13.4-кестесімен  қарастырылмаған  жағдайлар  үшін  судың  қосылған  массасы  арнайы  есептермен 
анықталады  

 

21-кесте – ψ коэффициенті 

 

l/h 

0,2 

0,4 

0,6

 

0,8

 

1,0

 

1,2

 

1,4

 

1,6

 

1,8

 

2,0

 

2,5

 

3,0

 

ψ 

0,26

 

0,41 

0,53 

0,63 

0,72 

0,78 

0,83 

0,88 

0,90 

0,93 

0,96 

1,0 

 
           13.3.4 Көлденең және бойлық күштердің, иілмелі сәттердің, имарат элементтерінде 
13.2.2.а-т.  бойынша  оның  имаратқа  шартты  статикалық  әрекеті  кезінде  сейсмикалық 
жүктемелерден  болатын  дұрыс  және  қатыстық 

N

  кернеулердің  мәндерін  мына  формула 

бойынша анықтау керек: 

                                            







3

1

2

i

ri

r

N

N

                                                 

(51) 

мұнда 

N

ri

 – тербелістің 

і 

формасына сай келетін сейсмикалық жүктемелерден пайда 

болған, қарастырылған 

r 

қиысудағы күштің немесе кернеудің мәндері. 

13.3.5 Сейсмикалық жүктемелердің әрекетінен пайда болған имараттың горизонталь 

орын ауысуының есептік мәндерін (47) формула бойынша, оған кернеулердің мәндерінің 
орнына орын ауыстырудың мәндерін қойып, анықтау керек. 

 

22-кесте – R, G, C

1

, C

2

, C

3

, µ

1 

коэффициенттері 

 

Коэффициенттер 

z/h қатынасы 

0,1 

0,2 

0,3

 

0,4

 

0,5

 

0,6

 

0,7

 

0,8

 

0,9

 

1,0

 

R 

0,23 

0,36 

0,47 

0,55 

0,61 

0,66 

0,70 

0,72 

0,74 

0,74 

G 

0,12

 

0,23 

0,34 

0,45 

0,55 

0,64 

0,72 

0,79 

0,83 

0,85 

C

1 

0,07

 

0,09 

0,10 

0,10 

0,09 

0,08 

0,07 

0,07 

0,06 

0,06 

C

2 

0,04

 

0,09 

0,13 

0,18 

0,23 

0,28 

0,34 

0,38 

0,42 

0,43 

C

3 

0,86

 

0,73 

0,59 

0,46 

0,34 

0,23 

0,14 

0,06 

0,02 

0,00 

θ=90

0 

кезінде µ

1

, 

b/h=3:1 

0,22

 

0,38 

0,47 

0,53 

0,57 

0,59 

0,61 

0,62 

0,63 

0,68 

θ=90

0

 

кезінде  µ

1

, 

b/h=2:1

 

0,22

 

0,35 

0,41 

0,46 

0,49 

0,52 

0,53 

0,54 

0,54 

0,55 

θ=90

0

 

кезінде  µ

1

, 

b/h=1:1

 

0,21

 

0,29 

0,35 

0,38 

0,41 

0,43 

0,44 

0,45 

0,45 

0,44 

θ=30

0 

кезінде µ

1

 

0,08

 

0,15 

0,18 

0,22 

0,23 

0,23 

0,22 

0,20 

0,18 

0,15 

ҚР ЕЖ 3.04-104-2014

 
 

 

75 

13.3.6  Имарат  материалдарының  беріктілік  және  деформациялық  сипаттарын 

сейсмикалық  әсердің  ерекшеліктерінің  есебімен  анықтау  керек.  Деформациялық 
сипаттарды  барлық  қиысу  немесе  имараттың  көлемі  бойынша  орташаландырып,  ал 
13.2.2а-т. бойынша есептеу кезінде – статикалық беріктілік сипаттарын пайдалана отырып 
қабылдауға  жол  беріледі.  Бұл  жерде  материалдар  үшін  бетон  үшін  – 

γ

bτ

=

1,0  тең,  ал 

арматура  үшін  23-кесте  бойынша  анықталатын  қабылданатын 

γ

sτ

    жұмыс  жағдайының 

қосымша коэффициенттерін енгізу керек. 

 

23-кесте – Арматура жұмысының жағдайына арналған қосымша 

коэффициенттер 

γ

sτ 

 

 

Арматура класы 

Төмендегілердің кезінде арматура жұмысының жағдайының γ

sτ

 

коэффициентінің мәндері 

созу 

қысу 

R

s

 

R

sw

 

R

sc

 

А-I, Вр-I 

1,2 

 

0,90 

 

1,0 

A-II 

1,15 

A-III 

1,10 

A-IV, A-V, A-VI, 

Bp-II, K-7, K-19 

1,0 

- 

0,9 

ЕСКЕРТПЕ  Арматураның  дәнекерлік  қосылыстарын  есептеу  кезінде 

γ

sτ

  мәндерін  доғалық  және 

байланыстық  дәнекерлеу  үшін  –  0,9,  ванналық  дәнекерлеу  үшін  –  0,8  етіп  қабылданатын  коэффициентке 
көбейту керек  

 

А ҚОСЫМШАСЫ 

(ақпараттық) 

ЕСЕПТІК СЕЙСМИКАЛЫҚ ЖҮКТЕМЕЛЕРДІ СИНТЕЗДЕЛГЕН 

АКСЕЛЕОГРАММАЛАРДЫ ЖӘНЕ ЖЕР СІЛКІНІСІ КЕЗІНДЕ ІРГЕЛЕРДІ 

ЖЫЛДАМДАТУДЫҢ АСПАПТЫҚ ЖАЗБАЛАРЫН ҚОЛДАНУ АРҚЫЛЫ 

АНЫҚТАУ

 

 

А.1

 

Имараттың 

тікелей 

динамикалық 

есептерінде 

қолданылатын 

акселеограммалардың жинағы:  

а) синтезделген акселеограммалардан;  
б) нақты жер сілкінісі кезінде іргені жылдамдатудың аспаптық жазбаларынан тұруы 

керек.  

А.2

  Болжамдық  жер  сілкінісінің  параметрлері  туралы  өңірлік  деректер  жоқ  болған 

кезде,  берілген  спектрлер  бойынша  өңірлік  немесе  орташа  әлемдік  статистикалық 
деректердің негізінде құрылған жылдамдатудағы реакцияларды құруға кеңес беріледі. 

Реакцияның  берілген  спектрлері  бойынша  синтезделген  акселеограммалардың 

амплитудасының ұзақтығы мен уақытша стационарлығы (уақыт бойынша иілетін сипаты) 
алаңның  тиісті  сейсмогеологиялық  және  топырақтық  жағдайлар  үшін  өңірлік  немесе 
орташа әлемдік статистикалық деректерге сәйкес келуі мүмкін. 

ҚР ЕЖ 3.04-104-2014

 

 

76 

А.3

  Сейсмикалық  әсерлердің  горизонталь  құрамдастарын  сипаттайтын  және 

имаратты  конструкцияның  сызықтық  емес  жұмысының  есебімен  есептеуге  арналған 
синтезделген  акселеограммаларды  соғу  үшін  кеңес  берілген  реакция  спектрлері  А.1-
суретте көрсетілген. 

А.4

 Сейсмикалық әсерлердің вертикаль құрамдастарын сипаттайтын және имаратты 

конструкцияның  сызықтық  емес  жұмысының  есебімен  есептеуге  арналған  синтезделген 
акселеограммалады соғу үшін кеңес берілген реакция спектрлері А.2-суретте көрсетілген. 

А.5

  Күшті  жер  сілкіністерінің  параметрлері  туралы  өңірлік  немесе  орташа  әлемдік 

статистикалық деректердің негізінде құрылған синтезделген акселеограммалар төмендегі 
талаптарға жауа берулері керек: 

1)  имараттарды  бір  компонентті  сейсмикалық  әсерлерге  динамикалық  есептеу 

кезінде 

синтезделген 

акселеограммалардың 

горизонталь 

және 

вертикаль 

жылдамдатуларының  максималдық  амплитудаларын  18  және  19-кестелер  бойынша  (

А 

және

 К

0 

коэффициенттерінің мәндерінің туындысы ретінде) қабылдау керек;  

2) имараттарды көп компонентті сейсмикалық әсерлерге есептеу кезінде:  
–  сейсмикалық  әсердің  екі  горизонталь  компоненттерінің  біреуінің  максималдық 

амплитудасының  18  және  19-кестелер  бойынша  анықталған  мәннен  кіші  емес,  ал 
сейсмикалық  әсердің  басқа  горизонталь  компоненттінің  максималдық  амплитудасының 
мәні бірінші компоненттің мәнінен 0,7 кем емес мәні болуы керек;  

– сейсмикалық әсердің вертикаль компонентінің максималдық амплитудасы 18 және 

19-кестелер бойынша қабылданады;  

–  синтезделген  акселеограммаларды  қолдану  арқылы  соғылған  кестелердің 

ординаталары 

Аβ(Т) 

А.1 және  А.2-суреттерінде берілген реакцияның тиісті спектрлеріне 

сай келуі немесе олардан асуы керек;  

–  бір  синтезделген  акселеограмма  имараттың  екі  горизонталь  немесе  горизонталь 

және вертикаль бағыттарында бір уақытта беріле алмайды. 

 

 

А.1-сурет – Сейсмикалық әсердің горизонталь құрамдасына арналған реакция 

спектрі 

 

І санат – 1,2 

А

r

K

o

/T

 

ІІ санат – 1,8 

А

r

K

o

/T

 

ІІІ санат – 2,4 

А

r

K

o

/T