СП РК 3.04-104-2014 ПЛОТИНЫ БЕТОННЫЕ И ЖЕЛЕЗОБЕТОННЫЕ (ҚР ЕЖ 3.04-104-2014)

ҚР ЕЖ 3.04-104-2014

7-кесте –

және

мәндері

Бөгеттердің түрлері

Бөгеттерде жүктемелерді үйлестіру түрі кезіндегі

және

мәндері

сүзуге қарсы дренаждық

құрылғының ҮТД кезіндегі және

қалыпты жұмыстағы негізгі

және ерекше

сүзуге қарсы дренаждық

құрылғының қалыпты жұмысы

бұзылған жағдайдағы ерекше

цементтелген

бүркеуі бар

бөгеттер

цементтелген

бүркеуі жоқ

бөгеттер

цементтелген

бүркеуі бар

бөгеттер

цементтелген

бүркеуі жоқ

бөгеттер

Іргеде қуыстары
жоқ гравитациялық
(7 (а,б) –сурет):

I кластың

0,40

0,20
0,15
0,05

0,20

0,15
0,05

0,50

0,50
0,35

0,30
0,20
0,10

0,40
0,30
0,10

II кластың
III және IV

кластарының

0,40
0,30

Іргеде бойлық
қуыстары бар
гравитациялық
(7.в-сурет):
I-IV кластарының

0,30

0,10

0,35

0,15

0,20

Кеңейтілген жіктері
бар гравитациялық
және массивтік-
контрфорстық
(7.г-сурет):
I-IV кластарының

0,20

0,05

0,25

0,10

Аркалық (7.е-
сурет):
I-IV кластарының

0,40

0,20

0,60

0,35

0,40

ЕСКЕРТПЕ Жазық немесе аркалық жабыны бар контрфорстық бөгеттер үшін пьезометрикалық
ағынның эпюрасы

есептік ағынның әрекетімен сүзу кезінде бөгеттің жоғарғы шоқшасының

астыңғы шегінде

= 0 ординатасымен үшбұрыш бойынша қабылданады (13.д-сурет)

8.1.20 Толқыннан, мұздан және кемелерден түсетін жүктемелер мен әсерлерді ҚР

ҚНжЕ 3.04-40 бойынша қабылдау керек.

ҚР ЕЖ 3.04-104-2014

8.2 Бөгеттерді есептеу

8.2.1 Бетон және темірбетон бөгеттерді есептеуді шекті жағдайлардың:
– бірінші топтың (пайдалануға беруге жарамсыздығы бойынша) шекті жағдайлары –

имараттарды жалпы беріктілік пен тұрақтылыққа, сонымен қатар олардың элементтерін
жергілікті беріктілікке есептеу;

– екінші топтың (дұрыс пайдалануға беруге жарамсыздығы бойынша) шекті

жағдайлары;

– іргелерді жергілікті және сүзу беріктілігіне есептеу;
– имараттарды сызаттар мен деформациялардың пайда болуы бойынша, сонымен

қатар бетон конструкцияларда құрылыстық жіктерді және темірбетон конструкцияларда
сызаттарды ашу бойынша есептеу әдістері бойынша жүргізу керек.

8.2.2 Бетон және темірбетон бөгеттерді есептеу ҚР ҚНжЕ 3.04-01, ҚР ҚНжЕ 3.04-04,

ҚНжЕ 2.06.08 және осы бөлімнің талаптарына сай орындалуы керек.

8.2.3 І және ІІ кластың бөгеттері үшін есептеуге қосымша, әдетте, эксперименталдық

зерттеу жүргізуді қарастыру керек; III және IV кластарының бөгеттері үшін сондай
зерттеулерге тиісті негіздеу кезінде орындауға жол беріледі.

8.2.4 Жалпы беріктілік пен тұрақтылыққа, деформациялар мен сызаттарды ашу

бойынша есептеуді, сонымен қатар бөгеттердің салудың кезегінің есебімен құрылыстық
жіктерді ашу бойынша есептеуді жалпы бүкіл бөгет үшін немесе оның жеке секциялары
(немесе жеке бағандары) үшін бөлек орындау керек.

8.2.5 Жергілікті беріктілікке сызаттар және сызаттардың пайда болуы бойынша

есептеуді имараттың жеке конструктивтік элементтері үшін жүргізу керек; бетон
конструкциялар үшін сызаттардың пайда болуы бойынша есептеуді құрылыстық және
конструктивтік жіктермен шектелген элементтер үшін ғана орындау керек.

8.2.6 Бөгеттерді, олардың іргелерін және жеке элементтерін беріктілік пен

тұрақтылыққа есептеуді бөгетті салу мен батырудың жүйелілігінің есебімен пайдалануға
беру мен құрылысын салу кезеңдерінің ең қолайсыз есептік жағдайлары үшін жүргізу
керек.

8.2.7 Жобада гидро тораптарды жеке кезекпен құрылысын салу мен пайдалануға

беру  қарастырылған  жағдайда  барлық  кластың  бөгеттерінің  бөліктерін  (қосу  пішінін)
беріктілік  пен  тұрақтылыққа  есептеуді  құрылыстың  қарастырылған  кезеңі  үшін
белгіленген  барлық  жүктемелер  мен  әсерлерге  орындау  керек,  бұл  жерде  уақытша
пайдалануға  беру  кезеңіне  арналған  бөгеттердің  беріктілігі  мен  тұрақтылығының
шарттарын тұрақты пайдалануға беру кезеңіндегі шарттар сияқты қабылдау керек.

Жобада ішінде құрылыс салу кезеңінде пайда болатын күшейту имаратты қосымша

арматуралауды немесе басқа қиындатуды талап етпейтіндей бөгетті және оның жеке
элементтерін салудың кезегі қарастырылуы керек.

8.2.8 Жартасты іргелерде салынған І және ІІ кластың бөгеттерін беріктілікке

есептеуді имаратта құрылыстық жіктерді және жартасты іргеде сызаттарды ықтимал ашу
есебі бар геотехника және серпінділік теориясын қолдану арқылы орындау керек.

Жартасты емес іргелерде салынған І және ІІ кластың бөгеттерін беріктілікке

есептеуді іргетастық тақтайшаның және конструкцияның басқа күш түсетін
элементтерінің кеңістіктік жұмыстарының есебімен орындау керек. Бұл жерде ішкі

ҚР ЕЖ 3.04-104-2014

күшейтуді бетонда сызаттың пайда болуынан туындаған конструкцияның серпінді емес
жүрісінің есебімен, қиысудың қаттылығын ҚНжЕ 2.06.08 сай қабылдай отыра, анықтау
керек.

III және IV кластарының бөгеттерін беріктілікке есептеуді, сонымен қатар І және ІІ

кластарының бөгеттерін алдын-ала есептеуді, әдетте, құрылыстық механиканың
жеңілдетілген әдістерімен орындау керек.

8.2.9

Су

тірейтін

гидротехникалық

имараттарды

пайдалануға

берудің

бұзылғандығының ықтимал ауыр салдарынан кейін ғана І және ІІ класқа жатқызылған
бөгеттерді беріктілікке есептеуді құрылыстық механиканың жеңілдетілген әдістерімен
орындауға жол беріледі.

8.2.10 Бөгеттің және іргелердің кернеулі-деформациялық жағдайын серпінділік

теориясымен анықтаған кезде бетонды изотроптық материал ретінде қарастыруға
жолберіледі, бұл жерде:

– жазықтың көлденең қиысуының габариттік өлшемдерінің ең үлкені бөгет

табанының енінің 10% артық болған жағдайда, бөгет осьі бойына бағдарланған жазықтар
(бойлық галереялар, гидроэлектр станцияларының машиналық залының үй-жайлары) бар
екенін;

– жазықтың горизонталь қиысуының ауданы бөгеттің горизонталь есептік

қиысуының ауданының 5% артық болған жағдайда, вертикаль бағытта немесе ағыстың
бойында бағдарланған жазықтар (кеңейтілген жіктер, турбиндік су таратқыштар, көлденең
галереялар) бар екенін;

– бөгет материалы мен іргенің беріктіліктік және деформациялық сипаттарындағы

айырмашылықты;

– іргенің біртексіздігін және оның бойында сызаттар мен жарылыстардың бар

екендігін;

– құрылыстық жіктерді ашу және бұл жерде пайда болған екінші жүйені беріктілікке

міндетті түрде есептеу арқылы созылған аймақтардағы ірге тегістілігінің қирау
мүмкіндігін;

– құрылыс салудың кезегін, сонымен қатар бөгетті монолиттеудің амалдары мен

мерзімдерін ескеру керек.

8.2.11 Бөгеттің төменгі шегіндегі бағанаралық және блокаралық жіктерін, сонымен

қатар  кесілмеген  бөгеттердегі  секция  аралық  жіктерді  ашудың  аймақтары  мен  шамасы
имараттың  өзіндік  салмағының,  құрылыс  салу  және  пайдалануға  беру  кезеңдерінің
гидростаттық  қысымы  мен  температуралық  әсерлердің  есебімен,  бетонның  қатуының
бастапқы  тәртібін,  құрылыстық  жіктердің  тұйығуының  температурасын,  қалаудың
бөгеттің  орташа  жылдық  пайдалануға  беру  температурасына  дейінгі  толық  қатуын  және
сыртқы  ауа  мен  су  қоймасындағы  судың  температураларының  маусымдық  тербелістерін
ескере отырып анықталады.

8.2.12 Бетон және темірбетон бөгеттерді сейсмикалық әсер етуге есептеуді осы

құрылыс нормаларының 13-бөлімінің талаптарына сай орындау керек.

8.2.13 Бетон және темірбетон бөгеттерді есептеу кезінде келесі коэффициенттерді

енгізу керек:

ҚР ЕЖ 3.04-104-2014

– 4-кесте бойынша қабылданатын имараттың жауапкершілігі бойынша сенімділік

коэффициенті ;

– 5-кесте бойынша қабылданатын жүктеме бойынша сенімділік коэффициенті

;

– 8-кесте бойынша қабылданатын жүктемелердің үйлесуінің коэффициенті

;

– 9-кесте бойынша қабылданатын жұмыс жағдайларының коэффициенті

8-кесте – Жүктемелердің үйлесуінің коэффициенті γ

Жүктемелердің үйлесімі

Жүктемелердің үйлесуінің

коэффициенті γ

Жүктемелердің негізгі үйлесімі

1,0

Жүктемелердің ерекше үйлесімі

0,9

Құрылыс салу немесе жөндеу кезеңі үшін

0,95

9-кесте – Жұмыс жағдайларының коэффициенті

Жұмыс жағдайларының коэффициенттерін енгізуді шарттайтын

бөгеттерді есептеудің түрлері мен факторлары

Жұмыс

жағдайларының

коэффициенті

1 Жартылай жартасты және жартасты емес іргелердегі бетон және
темірбетон бөгеттерді тұрақтылыққа есептеу

2 Жартасты іргелердегі гравитациялық және контрфорстық
бөгеттерді:

а) іргенің массивіндегі сызаттар бойынша өтетін жылжытудың
беті үшін;

б) бетон-құз байланысы бойынша және іргенің массивінде
жартылай сызаттар бойынша, жартылай монолит бойынша өтетін
жылжытудың беті үшін тұрақтылыққа есептеу

0,95

3 Аркалық бөгеттердің жағалық тіректерін тұрақтылыққа есептеу

0,75

4 Бетон бөгеттерді төмендегілер бойынша жалпы және жергілікті
тұрақтылыққа есептеу

а) созу бойынша:

жүктемелер мен әсерлердің негізгі үйлесімі үшін
сейсмикалық әсердің есебісіз жүктемелер мен әсерлердің

ерекше үйлесімі үшін

сейсмикалық әсердің есебімен жүктемелердің ерекше үйлесімі

үшін

б) қысу бойынша

жүктемелер мен әсерлердің негізгі үйлесімі үшін

0,9

жүктемелер мен әсерлердің ерекше үйлесімі үшін

1,1

ҚР ЕЖ 3.04-104-2014

9-кесте – Жұмыс жағдайларының коэффициенті

(жалғасы)

Жұмыс жағдайларының коэффициенттерін енгізуді шарттайтын

бөгеттерді есептеудің түрлері мен факторлары

Жұмыс

жағдайларының

коэффициенті

Көрсетілген

конструкциялардағы

бетонның

беріктілігі

анықтаушы болып табылатын жағдайлар үшін темірбетон бөгеттер
мен олардың элементтерін жалпы және жергілікті тұрақтылыққа
есептеу:

а) тақтайшаның (қабырғаның) қалыңдығы 60 см және одан да көп

кездегі тақтайшалық және қабырғалық;

б) тақтайшаның (қабырғаның) қалыңдығы 60 см кем кездегі

тақтайшалық және қабырғалық

1,15

6 Көрсетілгендей кернелмеген арматураның беріктілігі анықтаушы
болып табылатын жағдайлар үшін темірбетон бөгеттер мен
олардың элементтерін жалпы және жергілікті тұрақтылыққа
есептеу:

а) темірбетон элементтер

б) болат темірбетон конструкциялар

1,1
0,8

ЕСКЕРТПЕ

1 Аркалық және аркалық-гравитациялық бөгеттердің беріктілігі мен тұрақтылығын

есептеу кезінде 9-кестеде берілген жұмыс жағдайларының коэффициенттерін мәні 12.2.9-т. берілген

коэффициентіне көбейту керек.

ЕСКЕРТПЕ 2

Кернелген арматураның беріктілігі анықтаушы болып табылатын жағдайлар

үшін барлық түрдегі бетон және темірбетон бөгеттерді жалпы және жергілікті
тұрақтылыққа есептеу

кезінде, сонымен қатар бөгет элементтеріне бірнеше рет қайталанатын

жүктемелерді есептеген кезде жұмыс жағдайының коэффициенттерін ҚНжЕ 2.06-08 сәйкес
қабылданады

8.2.14 Бөгеттің жалпы беріктігі мен тұрақтылығын, сонымен қатар жеке

элементтерінің жергілікті тұрақтылығын есептеу кезінде төмендегі шарттардың біреуі
сақталуы керек:



; (11)

(12)

мұнда

– 8.2.4.10-т. сай қабылданатын коэффициенттер;

F, R

– жалпыландырылған күшпен әсер етудің және имараттың жалпыландырылған

күш түсетін қабілеттілігінің сәйкесінше есептік мәндері;

– кернеулердің есептік мәндері;

– түрі бөгеттің кернеулі-деформациялық күйінің сипатына байланысты

анықталатын функция;

– ҚНжЕ 2.06-08

сай анықталатын арматура мен бетонның сәйкесінше есептік

мәндері.

ҚР ЕЖ 3.04-104-2014

Имараттың көлемін немесе оның бағасын анықтайтын есептік жағдай үшін

теңсіздіктің оң жағы оның сол жағынан кемінде 10% асуы керек.

8.2.15 Бетон бөгеттерді жалпы беріктілікке есептеуде, сонымен қатар есепте

жіктердің

болуы

ескерілмейтін

жағдайларда,

бөгеттің

бетон

қалауының

деформациясының

МПа, есептік мәнін төмендегідей қабылдау керек:

- бағандық массивпен немесе бетондаудың блоктарын байлаумен салынған бөгеттер

үшін:

= E



1 - 0,04

(

- n

)



(13)

- бетондаудың қабаттық әдісімен салынған бөгеттер үшін:

0,75



1 - 0,04



(14)

мұнда

–

бетон серпінділігінің бастапқы модулі, МПа;

– бөтен табанындағы бетондаудың вертикаль жіктерінің саны;

–

оларды технологиялық қысу шаралары қолданылған бағанаралық немесе секция

аралық жіктердің саны;

–

бетондау блогының биіктігі, м.

Бұл жерде статикалық есептерде қалау деформациясының есептік модулі

МПа,

0,65



30 000 шегінде болуы керек.

8.2.16 Бетон бөгеттерді жалпы беріктілікке, сонымен қатар есептеуде жіктер

ескерілетін  жағдайларда  деформациялар  бойынша  есептеу  кезінде,  бетон  бөгеттердің
термо-кернелген  күйінің,  сызаттар  мен  құрылыс  жіктерін  ашу  бойынша  есептеу  кезінде,
сонымен  қатар  имараттың  кернеулі  күйі  туралы  көзбе-көз  бақылау  деректерінің
сараптамасы кезінде бетон қалаудың деформациясының модулінің есептік мәнін

= Е

етіп немесе оны имараттың өзінде анықтаудың деректері бойынша анықтау керек.

8.2.17 Бөгеттердің темірбетон элементтерінің беріктілігін есептеу кезінде

деформация модулінің есептік жағдайын

есептік мәнін ҚНжЕ 2.06-08

сай

қабылданатын бетон серпінділігінің бастапқы модуліне

тең етіп қабылдау керек.

8.2.18 180 тәуліктен аз

жастағы бетон бөгеттердің бетон серпінділігінің бастапқы

модулін мына формула бойынша анықтау керек:

(15)

мұнда

а –

10-кесте бойынша қабылданатын өлшемсіз параметр.

Бетонның 180 тәулік және одан да асатын жасы кезінде бетон бөгеттердің бетон

серпінділігінің бастапқы модулін 11-кесте бойынша қабылдауға жол беріледі.

8.2.19 Ішінде материал көлемдік қысуда болатын имараттың аймағы үшін бетонның

есептік кедергілерін ҚНжЕ 2.06-08 сай белгілеу керек.

ҚР ЕЖ 3.04-104-2014

10-кесте – (15) формулаға арналған

өлшемсіз параметрі

Бетон

ерітінділі

конустың

шөгіндісі,

см

Ірі

толтырғыштың

максималдық

өлшемі,

max

мм

Қысуға беріктілік бойынша бетонның жобалық класындағы

параметр

В5

B7,5

В10

B12,5

B15

B20

В25

B30

< 4

40
80

120

27
32
37

37
44
52

45
56
66

54
66
77

62
77
90

77
98

116

116
139

106
133
162

4-8

40
80

120

20
25
29

28
37
40

35
42
50

41
50
60

47
58
68

58
71
86

68
86

102

102
116

> 8

40
80

120

12
14
17

15
19
23

18
24
29

22
29
35

26
33
40

35
42
50

42
52
60

50
60
68

Бір белгінің кернеу қимылындағы жазық кернеулі күй жағдайында бетонның есептік

кедергілерін бір осьтік батыру кезіндегідей қабылдау керек.

Ішінде матреиал жазық немесе көлемдік кернеулі күй жағдайында болатын имарат

аймақтарында әртүрлі белгінің кернеулі әрекеті кезінде бетонның қысу мен қосуға есептік
кедергілерін бір осьтік батыру кезіндегідей анықтауға жол беріледі.

11-кесте – Қысу және созу кезіндегі бетон серпінділігінің бастапқы модулі

Бетон

ерітінділі

конустың

шөгіндісі,

см

Ірі

толтырғыштың

максималдық

өлшемі,

max

мм

Қысуға беріктілік бойынша бетонның жобалық класындағы

бетон серпінділігінің қысу және созудағы бастапқы модулі

-3

МПа

В5

B7,5

В10

B12,5

B15

B20

В25

B30

< 4

40
80

120

23,5
26,0
28,0

28,0
30,5
33,0

31,0
34,0
36,5

33,5
36,5
38,5

35,5
38,5
40,5

38,5
41,5
43,5

40,5
43,5
45,5

42,5
45,0
47,0

4-8

40
80

120

19,5
22,5
24,5

24,0
28,0
29,0

27,0
30,0
32,5

29,5
32,5
35,0

31,5
34,5
37,0

34,5
37,5
40,0

37,0
40,0
42,0

39,0
42,0
43,5

> 8

40
80

120

13,0
15,0
17,5

16,0
19,0
21,5

18,0
22,0
24,5

21,0
24,5
27,0

23,0
26,5
29,0

27,0
30,0
32,5

30,0
33,0
35,0

32,5
35,0
37,0

8.2.20 Бетон және темірбетон бөгеттердің іргелерінің топырақтарының беріктіліктік,

деформациялық және сүзу сипаттарын анықтау кезінде және есептік схемаларды таңдау

ҚР ЕЖ 3.04-104-2014

кезінде әлсіреудің әртүрлі аймақтарында топырақтық массивтердің бар болуына ерекше
назар аудару керек:

– жартасты емес топырақтардың іргелерінде – отырмалы топырақтың, жұмсақ

пластикалық немесе ағатын консистенциялы топырақтардың, шымтезек топырақтардың,
борпылдақ құрамды топырақтың аймақтары;

– жартасты топырақтардың іргелерінде – майда және орташа сызаттардың, біртұтас

ірі сызаттар мен құлаудың, жүктеудің желдетілген және қатты желдетілген сала мен
аймақтардың жүйесі.

8.2.21 Ірге топырақтарының жалпы сүзгіштік беріктілігін есептеуді ҚР ҚНжЕ 3.04-04

сәйкес сүзудің есептік саласындағы ағыстың орташаландырылған градиантері кезінде
жүргізу керек.

8.2.22 Бөгеттің сүзуге қарсы элементтерінің (понурдың, тістердің, инъекциялық

бүркеудің) жергілікті беріктілігі мен ірге топырағын есептеуді ҚР ҚНжЕ 3.04-04 сәйкес
ағыстың шекті градиенттері кезінде:

– сүзгіш ағынның төменгі бьеф пен дренаждық құрылғыларғы шығатын телімде;
– біртекті емес топырақтардың шекарасында;
– ірі сызаттардың орналасқан жерлерінде жүргізу керек.
8.2.23 Жерасты суларының еңістерге шығып кетуінің және аумақтың қоршаған

имаратын суға батырмайтындығының жоқ екендігін тексеруді сүзетін ағынның
депрессиондық беттерінің есептік және рұқсатты деңгейлерін салыстыру жолы арқылы
жүргізу керек.

8.2.24 Бөгеттердің сүзгіштік есептерін сүзуді сызықтық заңға бағынады және оның

тәртібі белгіленген деп есептей отырып орындауға жол беріледі. Бьефтерде судың деңгейі
жылдам өзгерген кезде есептер сүзудің белгіленбеген тәртібі кезінде орындалуы керек.

8.2.25 І, ІІ және ІІІ класының бөгеттері үшін ағынның сүзгіштік сипаттарын

(деңгейлері, қысымы, ағынның градиенті, шығындар) тапсырманы:

– бөгеттің ағыстық телімдері үшін – вертикаль кескінде екі өлшемді;
– жағалық телімдер үшін – жоспарда және ток сызықтары бойынша вертикаль

кескіндерде екі өлшемді немесе кеңістікті етіп қабылдай отырып, сандық модельдеу
әдістерімен анықтау керек.

ДIV класының бөгеттері үшін және І, ІІ және ІІІ кластарының бөгеттерінің алдын-

ала есебі кезінде сүзетін ағынның сипаттарын шамалы сараптамалық әдістермен (кедергі,
фрагменттердің коэффициенттері т.б.) анықтауға жол беріледі.

8.2.26 Сүзетін ағынның сипаттарын анықтау кезінде:
– дренаждық және сүзуге қарсы құрылғылардың;
– іргедегі жазықтар мен кеңейтілген жіктердің және бөгет денесіндегі

шығындардың;

– бетонның су сіңіргіштігінің;
– іргенің кернеулі-деформациялық күйінің;
– жерастылық сулардың температурасының және олардың минералдығының әсер

етуін ескеру керек.

8.2.27 ІІ және ІІІ класқа жатқызылған бетон және темірбетон бөгеттердің сүзгіштік

есептерін су тірейтін гидротехникалық имараттардың пайдалануға берудегі қирауының
салдарына байланысты ғана шамалы сараптамалық әдістермен орындауға жол беріледі.

ҚР ЕЖ 3.04-104-2014

Гидравлический расчет плотин.

8.2.28 Гидравликалық есептер мен зерттеулерді ҚР ҚН 3.04-08 сәйкес белгіленетін

негізгі және барлау жағдайларына жүргізу керек.

8.2.29 Негізгі есептік жағдайдан шыға, техника-экономикалық негіздеу бойынша

суағар фронтының жалпы ұзындығы, су өткізетін имараттардың типтері, саны мен
өлшемдері, судың салыстырмалық шығындарының мәндері, төменгі бьеф имаратының
негізгі параметрлері белгіленеді.

8.2.30 Барлау есептерін жоғарғы бьефтің ең үлкен техникалық және экономикалық

негізделген жылдамдатылған тірек деңгейі кезіндегі барлау есептік жағдайының
шығынына жол берілген жағдай үшін жүргізу керек.

8.2.31 Су шығынына жол берілген басқа жағдайларды бөгет қақпаларының епті

әдісінің схемасымен қарастыру керек. Бұл жерде қақпалардың шамасы мен ашу тәртібін
негізгі есептік жағдаймен салыстырғанда имарат пен ағыстың оған іргелес телімдерін
қорғау үшін қосымша шараларды талап етпейтін жағдайларды төменгі бьефтен алу
қажеттілігінен шыға белгілеу керек.

9 ЖАРТАСТЫ ЕМЕС ІРГЕЛЕРДЕГІ БӨГЕТТЕР

9.1 Бөгеттер мен олардың элементтерін конструкциялау

9.1.1 Жартасты емес іргелерде бетон және темірбетон суұрмалы бөгеттер мен

олардың элементтерін конструкциялауды 4-бөлімнің талаптары мен осы бөлімнің
нұсқауларына сәйкес орындау керек.

9.1.2 Жартасты емес іргелердегі бетон және темірбетон суұрмалы бөгеттер үшін

келесі негізгі элементтерді айыру керек (13-сурет):

– іргетастық тақтайшалар;
– діңгектер мен тіректер;
– суағарлар мен суұрмалар;
– деформациялық жіктер мен оларды тығыздау;
– суұрма және рисберма;
–  сүзуге  қарсы  құрылғылар  (понур,  шпунттар,  бұрғылайтын  бетон  қадалар  мен

қабырғалар, тістер, сүзуге қарсы бүркеулер);

– дренаждық құрылғылар .

ҚР ЕЖ 3.04-104-2014

13-сурет – Жартасты емес іргелердегі анкерлік понуры бар су ағызатын бөгеттердің

жеке бөліктері мен элементтері

1 – жөндеу ысырмасының ойығы; 2 – жұмыс ысырмасының ойығы; 3 – аралық

діңгек; 4 – дренаждық галерея; 5 – іргетастық тақтайшаның астыңғы телімі; 6 – энергияны

сөндіргіштер; 7 – суұрма; 8 – рисберма; 9 – сақтандыратын шөміш; 10 – ауыспалы

деформацияланатын бекітпе; 11 – суұрма мен рисберманың горизонталь дренажы; 12 –

дренаждық құдықтар; 13 – кері сүзгіш; 14 – іргенің вертикаль дренажы; 15 – іргетастық

тақтайшаның горизонталь дренажы; 16 – үстіңгі бөгет астылық шпунт; 17 – понурдың

горизонталь дренажы; 18 – понурлық шпунт; 19 – шпунтүстілік арқалық; 20 –

жүктемелерді бекіту; 21 – понурды жүктеу; 22 – анкерлік понур; 23 – анкерлік понурдың

икемді телімі; 24 – іргетастық тақтайшаның жоғарғы телімі; 25 – су ағызғыш; 26 – су

ағызғыштың жотасы

9.1.3 Жартасты емес іргелердегі бетон және темірбетон суұрмалы бөгеттерді

секцияда температуралық-шөгінді жіктермен, әдетте, діңгектердің осьі бойынша бөлу
керек.

Біртекті ірге кезінде жеке жағдайларда жік-кесіктерді орната отырып, бөгетті

бөлмеуге жол беріледі.

9.1.4 Бөгеттің іргетастық тақтайшасын топыраққа тереңдетудің шамасын статикалық

тұрақтылықтың, гидравликалық және сүзу шарттарының талаптарының есебімен орнату
керек.

Қажет болған жағдайда, бетон тіс құралын немесе төменгі шпунттық қоршауды

қарастыру керек.

9.1.5 Байланысқан топырақтардан жасалған понуры бар бөгеттің іргетастық

тақтайшасының бүйірін жоғарғы бьеф жаққа қарай еңісті етіп жобалау керек.

9.1.6 Бөгет секциясы шегінде діңгектердің іргетастық тақтайшамен қатты қосылуын

қарастыру керек. Артынан жіктерді монолиттеу арқылы діңгектер мен іргетастық
тақтайшаларды бөлек салуды қарастыруға жол беріледі.

9.1.7 Бөгеттің жағалық секциясына кіретін жанасатын тіректі, әдетте, жалпы

іргетастық тақтайшада орналастыру керек. Жанасатын тіректі тірек қабырғасы ретінде
жобалауға жол беріледі, бұл жерде тіреу, су ағызғыш және іргетастық тақтайша
арасындағы температуралық-шөгінді жігінде тығыздауды қарастыру керек.

9.1.8 Понур, суұрма және рисберма шегіндегі жанасатын тұрақтарды тірек

қабырғалары түрінде жобалау керек.

9.1.9 Бөгеттерді жобалау кезінде, су ағызатын тесіктердің аралығына, құрылыс

ауданының климаттық және инженерлік-геологиялық жағдайына байланысты су
ағызғыштың діңгекке қатты қалануын немесе олардың арасында су ағызғышты діңгектің

ҚР ЕЖ 3.04-104-2014

беткі шегіндегі жазықтықта іргетастық тақтайшаның жотасынан үстіне дейін кесіп өтетін
температуралық жіктердің құрылғысын қарастыру керек. Аралығы 30 м асатын су
ағызатын ойықтар кезінде су ағызғыш денесінде температуралық жіктерді орнатуды
қарастыру керек.

9.1.10 Жартасты емес іргедегі бөгеттердің тереңдік суағызғыштарын енжарлы

темірбетон рама түрінде жобалау керек.

9.1.11 Суұрма бөгеттерін жартасты емес іргелерде жобалау кезінде бьефтерді

түйістірудің негізгі формасы ретінде, қажетті жағдайларда энергия сөндіргіштер мен
ағыстың таралуының құралдарын қарастыра отырып, су түбіндегі тәртіпті қабылдау
керек.

9.1.12 Бьефтердің түйісуінің су түбіндегі тәртібі кезінде негізгі сөндіргіш ретінде

энергияны сөндіргіштердің келесі типтерін қабылдау керек:

– тұтас су ұратын қабырға;
– су ұратын құдық;
– өзінен төмен орналасқан терең емес су ұратын құдығы бар су ұратын қабырға;
– кесетін су ұратын қабырға;
– шашкалардың немесе пирстердің бірнеше қатары түріндегі сөндіргіш;
– көрсетілген сөндіргіштердің әртүрлі типтерінен құрылған сөндіргіш.
Тиісті

техника-экономикалық

және

эксперименталдық

негіздеу

кезінде

сөндіргіштердің басқа типтерін де қолдануға жол беріледі.

9.1.13 Сөндіргіштердің типін, олардың суұрмада орналасуын таңдауды суұрмада,ы

рұқсатты  тереңдіктің,  кавитацияның  пайда  болу  және  ағынның  жаңылысуының
шартының,  сонымен  қатар  сөндіргіштен  төменгі  ағыстың  шайып  кету  қабілеттілігінің
есебімен  нұсқаларды  техника-экономикалық  салыстырудың  негізінде  анықтау  керек.
Ағыстың  қысылған  қиысуынан  сөндіргішке  дейінгі  минималдық  қашықтықты  секіріс
биіктігінен 4-4,5 тең етіп қабылдау немесе эрозиясыз сөндіргіштерді қолдану керек.

Сөндіргіштің конструкциясы энергияны сөндірумен бірге ағынның тұрақтылығын

қамтамасыз етіп, жаңылыс ағыстарды пайда болу қауіптілігін жоққа шығаруы керек.
Шағын аралықты бөгеттердің төменгі бьефінде арнайы жаңылысқа қарсы сөндіргіштерді
қолдану мақсатқа сай келеді.

9.1.14 Рисберманың ұзындығы мен пішіні, рисбермадан бекітілмеген сағаға

ауыспалы бекітудің конструкция бекітілмеген сағаның басында ағынның шаймайтын
жылдамтықтарын қамтамасыз етудің есебімен нұсқаларды техника-экономикалық
салыстырудың негізінде анықталуы керек.

9.1.15 І, ІІ және ІІІ кластарының бөгеттері үшін рисберманы, әдетте, монолиттік

бетон немесе темірбетон түрінде жобалау керек.

IV класының бөгеттері үшін рисберманы тас нобай немесе көмірше, габиондық

торлар, өзара арматурамен байланысқан жиналмалы бетон немесе темірбетон тақтайшалар
түрінде қарастыруға жол беріледі.

9.1.16 Суұрма тақтайшасы мен рисберманың қалыңдықтары орталандырылған және

пульсациялық жүктемелердің есебімен олардың беріктілігі мен тұрақтылығын қамтамасыз
ету жағдайының есебімен анықталады. Оларды температралық-шөгінді жіктермен кесуді,

ҚР ЕЖ 3.04-104-2014

тақтайша саласының астындағы дреналау, дренаждық құдықтары орнату ж.б. қарастыру
керек.

9.1.17 Суұрма мен рисберманың тақтайша астындағы саласының дренажының типі

мен конструкциясын, дренаждық құдықтардың өлшемі мен орналастыруды бөгет арқылы
әртүрлі лақтырмалы шығындар кезінде гидродинамикалық қысымның шамасы мен бөлуге
байланысты таңдау керек. Бұл жерде тақтайша астындағы салада орталандырылған және
пульсациялық қысымның және кері сүзу мен төселетін топырақта суффозиялық
жаратылыстардың пайда болуы жоққа шығарылуы керек.

Жанасатын тіректерге, бөлек қабырғаларға, діңгектерге сүзілетін суды шығару

қарастырылған жабық дренаждық құдықтарды орналастыруға жол беріледі.

Дренаждың шықпаларын төмендетілген қысымның аймағында, төменгі бьефтің

минималдық деңгейінен төмен орналастыру керек.

Жиналмалы тақтайшалардан жасалған рисбермаларда дренаждық құдықтарды

орналастырмауға жол беріледі.

9.1.18 Рисберманың соңында вертикаль қабырға, сақтандырушы шөміш, ауыспалы

деформациялық бекітпе немесе осы конструкциялардың үйлесімі түріндегі құралдарды
қарастыру керек (13-суретті қар.).

9.1.19 Рисберманың немесе суұрманың соңындағы вертикаль қабырғаларды (бетон

немесе  темірбетон  қабырға,  жазық  немесе  ұяшықты  конструкцияның  шпунттық
қабырғасы,  тастармен  толтырылған  ряждар  ж.б.  түрдегі)  топырақтың  ықтимал
шайылуының  барлық  тереңдігіне  жобалау  керек.  Вертикаль  қабырғаны  оған  ауыспалы
деформациялық  бекітпе  телімі  бар  шаюдың  барлық  тереңдігіне  орналастыруға  жол
беріледі.

9.1.20 Сақтандыру шөмішін оның жоғарғы еңісі мен шөміштің астыңғы шайылатын

еңісінің  түбін  ауыспалы  бекіту  арқылы  рисберма  соңына  орнату  кезінде  оны  оның
құрылыс  кезеңінде  тұрақтылық  шартынан  анықтау  керек.  Шөміштің  жоғарғы  еңісін
төсеуді  ағынның  ағуының  гидравликалық  жағдайлары  мен  оған  рисберманың  немесе
ауыспалы деформацияланатын бекітпені орналастырудың есебімен белгілеу керек.

9.1.21 Ауыспалы деформацияланатын бекітпені жеке бетон немесе топсалы түрде

өзара  немесе  компенсациялық  байланыстармен  байланысқан  темірбетон  тақтайша
түрінде;  малтатас  немесе  тас  нобайынан;  габиондық,  фашиндық  бекітпелерден  немесе
оларды  таспен  не  малтатаспен  жүктеуі  бар  шымтезектердің  басқа  конструкциясмен,
сонымен қатар бекітудің осы типтерінің үйлесімі түрінде жобалау керек.

Бекітпенің типін гидравликалық жағдайлардың есебімен әзірленген нұсқалардың

техника-экономикалық көрсеткіштерді салыстырудың, шаюдың рұқсатты тереңдігінің
және басқа факторлардың негізінде таңдау керек.

9.2 Жерастылық пішін

9.2.1 Жартасты емес іргелердегі бетон және темірбетон бөгеттердің жерастылық

пішінін

топырақтардың

физика-механикалық

сипаттарына

байланысты

келесі

конструктивтік элементтерден қарастыру керек:

– понур;
– шпунт, тіс немесе сүзуге қарсы бүркеулер түріндегі вертикаль кедергі;

ҚР ЕЖ 3.04-104-2014

– горизонталь немесе вертикаль дренаж.
9.2.2 Жерастылық пішіннің келесі негізгі сызбалары ерекшелінеді:
1 – дренажсыз іргетастық тақтайша және понур;
2 – іргетастық тақтайшаның астындағы горизонталь дренаж;
3 – іргетастық тақтайша мен понурдың астындағы горизонталь дренаж;
4 – су сіңіргіш іргені оның барлық тереңдігі бойынша кесіп өтетін вертикаль кедергі;
5 – понурдың, су сіңбейтін қабатқа дейін жетпейтін вертикаль кедергінің және

вертикаль кедергінің артынан орнатылған дренаждың үйлесімі.

Бөгеттің іргесінде құмды және саз топырақтардың кезектескен қабаттары, сонымен

қатар ағыстық жерастылық сулар бар болған кезде, бөгеттің жерастылық пішінінде терең
дренаждық ұңғымаларды орнату керек.

9.2.3 1-схеманы бөгеттерді құмды топырақтарда орналастырған және су тірегі терең

(20  м  аса)  шөккен  имараттың  жалпы  тұрақтылығы  сүзілетін  қысымды  төмендетуге
қатысты  арнайы  шараларсыз  қамтамасыз  етілген,  ал  ірге  топырағының  сүзу
тұрақтылығының  жағдайы  бойынша  ұзартылған  жерастылық  пішін  қарастырылуы  керек
жағдайларда  қолдану  керек.  Басқа  жағдайларда  көрсетілген  геологиялық  жағдайлар
кезінде 2-схеманы қолдану керек.

3-схеманы жылжытуға имараттың тұрақтылығын қамтамасыз ету үшін талап

етілетін саз топырақтардың іргесінде аркерлік понурды қолдану бар болған кезде қолдану
керек. Бұл жерде понурлық шпунттың орнату міндетті болып табылады.

4-схеманы су тірегін 20 м асатын тереңдікте шөккен кезде қолдану керек. Бұл

жағдайда понурды қарастырмауға жол беріледі.

5-схеманы сіңірушілік бойынша орташа топырақтарда салынатын 10 м асатын ағыны

бар бөгеттер үшін қолдану керек.

9.3 Понурлар

9.3.1 Понурлар конструкциясы бойынша:
– бетоннан және темірбетоннан жасалған жабын түріндегі қатты;
–  топырақтардан,  асфальттан,  полимерлік  және  химиялық  басқыншылыққа

қойылатын деформациялықтың, су сіңірмеушіліктің, беріктіліктің, тұрақтылықтың
талаптарына жауап беретін басқа материалдардан жасалған икемді;

– икемді және қатты бөліктерден жасалған аралас конструкциялы (анкерлік

понурлар) болып бөлінеді.

9.3.2 Понурды сүзудің коэффициенті ірге топырақтарын сүзудің коэффициентінен 50

және одан да аз болуы керек.

Су сіңірмейтін понурларды саздан немесе саздақтан жасалған іргелердің топырағы

кезінде қарастыру керек.

Аз су сіңіретін понурларды (сүзудің



-3

м/с коэффициенті бар) – құмды

топырақтар мен құмдақтар кезінде қарастыру керек.

IV класының бөгеттері үшін жергілікті материалдардан (саздақтар, топырақ, кемінде

50% шіріген шымтезектен) артығынша орнату керек.

ҚР ЕЖ 3.04-104-2014

9.3.3 Понурдың ұзындығын ірге топырағының сүзу беріктілігі мен бөгеттің

тұрақтылығының есептерінің нәтижесінің негізінде орнату керек.

9.3.4 Топырақтық

понурдың қалыңдығы





иа



сr,т

болуы керек, бірақ 0,5 м

кем емес,

мұнда



иа

–

ағынның жерастылық пішіннің басынан (жоғарғы бьефтен понурдың

қарастырылатын вертикаль қиысуына дейінгі) жоғалтпасы;

сr,т

– ҚР ҚР 3.04-02 сай анықталатын понур материалына арналған ағынның қауіпті

орташа градиенті;



–

8.2.4.10-т. қар.

9.3.5 Икемді су сіңірмейтін понурларды:
– арматуралайтын орамдық шыныматаның тығыны бар құйылған гидрооқшаулағыш

материалдың жүйелі төселетін қабаттарынан құйылмалы;

– әрбір келесі қабатпен төмен орналасқан қабаттың діңгегін жаба отырып, бірнеше

қабаттағы орамдық гидрооқшаулағыш материалдардан жабыспалы етіп жобалау керек.

9.3.6 Бетон понурларды ағындық шек бойынша гидрооқшаулауы бар тақтайша және

тақтайшалар арасындағы және понур мен шектелетін имараттардың арасындағы тығыздау
түрінде жобалау керек.

IV класының бөгеттері үшін іргенің әлсіз деформацияланған топырағы кезінде бетон

понурларды гидрооқшаулау жабынысыз қолдануға жол беріледі. Бұл жағдайда понурдың
қалыңдығын бетон үшін

сr,т

= 30 ағынның қауіпті орташа градиенті бойынша анықтау

керек.

9.3.7 Анкерлік понурды, әдетте, саз топырақтарда орналасқан бөгеттер үшін

қарастыру керек.

Анкерлік понурдың қатты телімдерін жабыспалы немесе құйылған гидрооқшаулауы

және анкерленген имаратта қаланған арматура шықпалары бар темірбетон тақтайша
түрінде жобалау керек.

Икемді телім анкерленген имаратпен байланысқан жерде пайда болған барлық

деформацияларды (жылжыту және шөгінді) қабылдап, бұл жерде толық су сіңірмеушілікті
сақтауы керек.

9.3.8 Бетон понурлардан басқа, барлық түрдің понурлары үшін бетон тақтайша

немесе тас нобай түріндегі бекітпемен шаюдан сақтайтын оларды топырақпен жүктеуді
қарастыру керек.

9.3.9 Іргені понурдың астына дайындауды:
– құмды және құмдақ топырақты ірге кезінде жергілікті материалдардан жасалған

понурлар үшін – ірге үстін тығыздаумен; іргенің ірі сызатты топырағы кезінде –
қалыңдығы 10 см кем емес құмның ауыспалы қабатының түрінде;

– бетон немесе анкерлік понурлар үшін – ірге бетін тығыздаумен және бетонның

қабатына 5-10 см қалыңдықты қалаумен;

– асфальттық немесе полимерлік материалдардан жасалған понурлар үшін – битум

сіңірілген қиыршықтастың немесе малтатасның қабатымен, немесе қалыңдығы 5-10 см
бетонның қабатымен қалау жолымен қарастыру керек.

9.3.10 Понурды бөгетпен, тірек қабырғаларымен, бөлек тірекпен, понурлық

шпунтпен түйістіруде және понурдың жеке секцияларының өзара түйісуінде тығыздауды
6.2.1-6.2.7

тармақшаларының нұсқауларына сай қарастыру керек. Тығыздау

ҚР ЕЖ 3.04-104-2014

конструкциясын таңдау кезінде шектесетін имараттардың ықтимал деформацияларының
шамаларын ескеру керек.

9.4 Шпунттар

9.4.1 Шпунттың түрін (металл, темірбетон немесе ағаш) геологиялық жағдайларға,

батырудың есептік қысымы мен тереңдігіне байланысты таңдау керек.

9.4.2 Шпунттың батуының жалпы тереңдігін 2,5 м кем емес етіп, ал шпунттың су

сіңірмейтін қабатқа батырудың тереңдігін 1 м кем емес етіп қабылдау керек.

9.4.3 Имараттан сүзуге қарсы шпунттарға күшпен жүктеме беруге жол берілмейді.
9.4.4 Жоғарғы бөгетастылық шпунты понур жоқ кезде қарастыру керек.
Жерастылық пішіннің шпунтсыз сызбаларын қолдануға понур болған кезде немесе

іргетастық тақтайшаның жоғарғы тісінің табанын су сіңірмейтін топырақтарға тереңдету
кезінде немесе іргетастық тақтайшаның жоғарғы тістерін іргенің сүзу беріктілігін
қамтамасыз ету кезінде жол беріледі.

9.4.5 Бөгеттің жерастылық пішінінде аспалы (су тірегіне жепейтін) шпунттарды

қолдану кезінде шпунттардың екі жанасқан қатарларының арасындағы қашықтықты
оларды батыру тереңдігінің сомасынан кем емес етіп қабылдау керек.

9.5 Тістер мен сүзуге қарсы бүркеулер

9.5.1 Жартасты емес іргелерде бетон және темірбетон бөгеттерді жобалау кезінде

жоғарғы және төменгі бөгет астындағы тістерді қарастыру керек.

Сүзуге қарсы бетон және темірбетон тістерді (бөгеттерді) инженерлік-геологиялық

жағдайлар бойынша шпунтты қолдану мүмкін емес жағдайларда қарастыру керек.

9.5.2 Сүзуге қарсы тіс пен бөгеттік іргетастық тақтайшасының арасындағы

температуралық-деформациялық жікті тиісті негізде кезінде орнату керек.

9.5.3 Құмды және іргенің ірі сызатты топырақтары кезінде бөгеттің жоғарғы шегінде

сүзуге қарсы бүркеуді немесе бетонмен немесе саз топырақпен толтырылған траншея,
бұрғыбетон қабырға түрінде орындалған кедергіні қарастыруға жол беріледі.

Сүзуге қарсы бүркеудің тереңдігін, оның су сіңірмеушілігінің сипаттарын бөгетке

ағыстың, іргенің сүзу және суффозиялық қасиеттеріне байланысты, бөгет табанының
қысымға қарсылығын төмендетуге қатысты талаптарға байланысты белгілеу керек.

9.5.4 Сүзуге қарсы бүркеудің қалыңдығы

төмендегідей болуы керек:







сr,т

(16)

мұнда



– бүркеудің осы қиысуындағы ағынның шығыны;



–

7.13-т. қар;

сr,т

–

бүркеудегі ағынның қауіпті орташа градиенті.

Ірге топырағының түріне байланысты бүркеуге арналған шаманы

сr,т

– майда дәнді құмдар үшін – 4;
– орташа және ірі дәнді құмдар үшін – 5;
– малтатас-қытырма топырақ үшін – 6 етіп қабылдау керек.

ҚР ЕЖ 3.04-104-2014

9.6 Дренаждық құрылғылар

9.6.1 Ірі дәнді материалдан (қиыршық тас, малта тас) жасалған және лайланудан кері

сүзгіш  арқылы  қорғалған  горизонталь  дренаж  құралын:  іргенің  саз  топырақтары  үшін,
сонымен  қатар  бөгеттің  тұрақтылығын  қамтамасыз  ету  үшін  понурды  немесе  вертикаль
сүзуге  қарсы  бүркеуді  орнату  жеткіліксіз  болған  жағдайда  –  құмды  топырақтарда;
суұрманың,  рисберманың,  еңістерді  бекіту  тақтайшаларының  астында,  әсіресе
пульсациялық  және  толқындық  әсерлердің  аймақтарында,  бөгет  іргесінде  шайылатын
топырақтар бар болған кезде қарастыру керек.

9.6.2 Кері сүзу мен дәнді құрамның қабаттарының санын ҚР ҚНжЕ 3.04-02 сай

анықтау керек.

Горизонталь дренаждың қабатының қалыңдығын бөгеттің конструктивтік

ерекшеліктерінің және өндірістік шарттардың есебімен, бірақ 20 см кем емес етіп белгілеу
керек.

9.6.3 Горизонталь бөгеттен суды бұруды суұрманың дренажына немесе бөгет денесі

арқылы  өтетін,  жанасқан  немесе  бөлек  тірек,  төменгі  бьефтегі  дренаждық  жүйе  арқылы
қарастыру  керек.  Дренаждық  жүйенің  шығыс  тесіктерін  ағынның  қалыпты  тәртібі  бар
орындарда  қарастыру  және  төменгі  бьефтің  минималдық  деңгейінен  төмен  орналастыру
керек.

9.7 Бөгеттерді есептеу

9.7.1 Жартасты емес іргелердегі бөгеттерді беріктілік пен тұрақтылыққа есептеуді 7-

бөлімнің және осы бөлімнің нұсқауларының есебімен жүргізу керек.

9.7.2 Жартасты емес іргелердегі бөгет табаны бойынша байланыс кернеулердің

шамаларын ҚР ҚНжЕ 3.04-04 және осы бөлімнің талаптарына сай анықтау керек.

Дұрыс байланыс кернеулерін кернеу шамаларының, МПа, материалдарының

кедергісінің әдістерімен есептеген кезде, бөгет секциясының іргетастық тақтайшасының
бұрыштық нүктелерін мына формула бойынша анықтау керек:

(17)

мұнда

–

дұрыс күш (қысымға қарсылықтың есебімен), МНа;

– бөгет секциясының табанының алаңы, м

;

, M

– бөгет табанының негізгі осьтеріне қатысты иілмелі сәттер, МН



м;

, W

– бөгет табанының тиісті

А, В, С

және

бұрыштық нүктелерінің инерцияның

негізгі осьіне қатысты кедергісінің сәттерін, м

9.7.3 Бөгеттің діңгектерін, тіректері мен іргетастық тақтайшаларын құмды

топырақтан құрылған іргеде жеке салу кезінде толық салынып біткен имараттың іргесінің
реакциясы құрылыс кезеңі үшін имараттың әрбір элементі мен оны монолиттегеннен
кейін имаратқа қосымшалаған жүктемелерден алынған кернеу эпюралары үшін байланыс
кернеулерінің эпюраларын сомалау жолы арқылы анықталуы керек.

СП РК 3.04-104-2014 ПЛОТИНЫ БЕТОННЫЕ И ЖЕЛЕЗОБЕТОННЫЕ (ҚР ЕЖ 3.04-104-2014) - 3