СП РК 3.03-112-2013 МОСТЫ И ТРУБЫ (ҚР ЕЖ 3.03-112-2013) - часть 13

 

ҚР ЕЖ 3.03-112-2013

 

185 

күштің  әрекеттері  (152)  –  (169)  формулалар  бойынша  орындалуы  керек.  Мұнда

æ, æ ,

x

 

æ ,

,

,

y

x

y

  

  геометриялық  параметрлер  мен  коэффициенттерді  8.4.10.4.3  сәйкес 

қабылданатын  түйіспе  бірігудің  қимасы  үшін  есептеу,  ал 

ym

R

және 

sm

R

  орнына  оң  жақта 

тиісінше

wym

R

 және 

wsm

R

 мәндерін қою қажет.  

8.4.10.4.5 Ұзыннан  немесе  кӛлденең  күш  әсер  еткенде  бұрыш  тігістері  бар 

дәнекерлеу  бірігулерінің  беріктілігін  кесікке  (шартты)  екі  қима  бойынша  тексеру  қажет 
(13-сурет): 

— тігіс металлы бойынша (қима 0 – 1): 

;

wf

f w

N

R m

t l

 



                                           (217) 

— балқу шекарасындағы металл бойынша (қима 0 – 2): 

,

wz

z w

N

R m

t l

 



                (218) 

мұнда  

w

l

 — тігістің толық ұзындығы, м; 

,

f

z

t

t

  — тігіс қимасының есептелген биіктігі, м; 

m

 — 60-кесте бойынша қабылданатын жұмыс шарттарының коэффициенті. 

 

 

 

13-сурет — Кесікке есептеу кезінде  дәнекерленген бҧрыш тігістің есептелген 

қималарының сызбасы 

 

8.4.10.4.6

 

Жазықтықта,  тігістер  орналасқан  перпендикуляр  жазықтықта  моменттің 

әсері болған уақытта бұрыш тігістері бар дәнекерленген бірігулердің беріктілігі бойынша 
есептеуді тӛмендегі формулалар бойынша екі қима үшін орындау қажет:  

- тігіс металлы бойынша      

,

wf

f

M

R m

W

 



                                                              (219) 

- балқу шекарасындағы металл бойынша  

,

wx

z

M

R m

W

 



                                                              (220) 

 (219) және (220) формулаларда: 

f

W

  —тігіс металлы бойынша есептелген қима кедергісінің моменті, м

3

; 

z

W

  — балқу шекарасындағы металл бойынша, м

3

. 

8.4.10.4.7  Осы  тігістердің  орналасу  жазықтығында  моменттің  күші  болғанда  бұрыш 

тігістері  бар  дәнекерленген  бірігулерді  беріктілігі  бойынша  есептеуді  екі  қима  үшін  мына  
формулалар бойынша жүргізу керек:  

- тігіс металлы бойынша  

ҚР ЕЖ 3.03-112-2013 

186 

2

2

,

wf

fx

fy

M

x

y

R m

I

I

 







                                        (221) 

- балқу шекарасындағы металл бойынша 

2

2

,

wz

zx

zy

M

x

y

R m

I

I

 







                                          (222) 

 (221) және (222) формулаларда: 

,

fx

fy

I

I

  — басты  осьтеріне  қатысты  тігістің  металлы  бойынша  есептелген  қима 

инерцияның моменттері, м

4

; 

,

zx

zy

I

I

— балқу шекарасындағы металл бойынша, м

4

; 

,

x y

  — осы  қиманың  басты  осьтеріне  қатысты  тігістердің  есептелген  қимасының 

ауырлық орталығынан анағұрлым алшақ орналасқан тігіс нүктесінің координаттары, м  

8.4.10.4.8  Қалыпты  және  жанаспалы  кернеудің  бір  қимасында  бір  мезгілде  әрекет 

еткен  кезде  дәнекерленген  түйіспелі  бірігулердің  беріктілігін  (172)  формула  бойынша 
тексеру қажет. Бұл формулада 

x

wx

  

  және 

у

wу

  

  — екі  ӛзара  перпендикуляр  бағыт 

бойынша дәнекерленген бірігудегі қалыпты кернеу; 

xy

wxy

  

 — дәнекерленген бірігудегі 

жанаспалы кернеу; 

.

y

wy

R

R



 

8.4.10.4.9  Ұзыннан  және  кӛлденең  күш  пен  момент  бір  мезгілде  әсер  еткен  кезде 

бұрыш  тігістері  бар  дәнекерленген  бірігулерді  беріктілігі  бойынша  есептеген  уақытта 
тӛмендегі шарттарды орындау қажет.      

,

f

wf

R m

 

                                                     (223) 

.

z

wz

R m

 

                                                     (224) 

мұнда  

,

 

f

z

  — ұзыннан  және  кӛлденең  күш  пен  моменттің  әсерінен  болатын 

кернеудің геометриялық сомаларына тең тігіс металлы бойынша және балқу шекарасының 
металлы бойынша есептелген қимадағы кернеу, Мпа. 

8.4.10.4.10  Ӛзара  және  иілетін  арқалықтардың  қабырғасына  белдеме  табақтарының 

бұрыш  тігістерімен  дәнекерленіп  біріктірілген  бірігудің  беріктілігі  бойынша  есептеуді  
мына формулалар бойынша жүргізу керек: 

- жергілікті қысым болмағанда: 
- тігіс металлы бойынша  

,

wf

f

QS

R m

nt I

 



                                                  (225) 

- балқу шекарасындағы металл бойынша 

,

wz

z

QS

R m

nt I

 



                                                  (226) 

мұнда  

n

  — бұрыш тігістерінің саны; 

- белдемеге жергілікті қысым әсер еткенде: 
- тігіс металлы бойынша 

2

2

1

,

wf

f

QS

q

R m

nt

I





 













                                          (227) 

 

ҚР ЕЖ 3.03-112-2013

 

187 

  - балқу шекарасындағы металл бойынша 

2

2

1

,

wz

z

QS

q

R m

nt

I





 













                                         (228) 

мұнда  

q

  —   6.3.1–6.3.3    және  Е  қосымшасы  бойынша  анықталатын  тігінен 

келтірілетін жылжымалы жүктемеден болатын қысым. 

8.4.10.4.11  Құрамдас  тұтас  қабырғалы  қысылған  элементтердің  қимасының 

жекелеген  табақ  бӛлшектерін  қосатын  дәнекерленген  тігістерді  элементтің  бүкіл 
ұзындығы  бойынша  қабылданатын  және  тӛмендегі  формула  бойынша  анықталатын 
шартты кӛлденең күшке 

,

fic

Q

 кН есептеу қажет.  





,

fic

yn

y

W

Q

R

R

l





 

                                                  (229) 

мұнда  

W

  — тексеріліп  отырған  жазықтықтағы  брутто  элементі  қимасының  кедергі 

моменті, м

3

 (табақ бӛлшектердің перфорациялармен әлсіреуін ескермеңіз);  

l 

— құрамдас элементтің ұзындығы, м; 



  — тексеріліп  отырған  жазықтықтағы  элементтің  орнықтылығы  бойынша  есептеу 

жүргізу кезінде ұзыннан иілудің коэффициенті.  

Қысылып-майысқан  құрамдас  элементтердегі  сол  дәнекерленген  тігістерді  (229) 

формула бойынша және іс жүзінде анықталатын, кӛлденең күш сомасына – шартты  

,

fic

Q

 

тең келетін кӛлденең күшке 

Q

1

 есептеу керек.  

Егер  құрамдас  элементтің  қимасында  қатар  орналасқан  екі  және  одан  кӛп  табақ 

бӛлшек  ба  болса,  олардың  әрқайсысына  бекітуді  тӛмендегі  формула  бойынша 
анықталатын кӛлденең күшке 

,

i

Q

 кН есептеу қажет:  

1

1

,

i

i

n

i

t

Q

Q

t





                                                                 (230) 

мұнда  

i

t

  — бекітілетін табақ бӛлшектің қалыңдығы, мм; 

n

 — қатар орналасқан табақ бӛлшектердің саны. 

8.4.10.4.12  Жекелеген  қималары  торапты  фасонкаларға  тікелей  қосылмайтын 

құрамдас  тұтас  қабырғалы  элементтердің  басты  фермаларының  түйіндеріне  жалғану 
кезінде  қиманың  жалғанбайтын  бӛлігінің  жалғанатын  бӛлікке  қосылған  жерінің 
дәнекерленген  тігістерін  оған  келтірілетін  күштің  берілуін  есепке  алып,  жұмыс 
шарттарының  коэффициенттерін 

m

 тӛмендегілерге тең деп алу қажет: 

- 0,8  — қиманың 

v

A

  жалғанып  отырған  бӛлігінің  ауданының  элементтің 

A

 

қимасының бүкіл ауданына ара-қатынасы 0,6 дейін болғанда; 

- 0,9  — 

v

A

A

 ара-қатынаста 0,6 бастап, 0,8 дейін болғанда; 

- 1,0

 

—   

v

A

A

 ара-қатынаста 0,8 жоғары. 

Бұл  кезде  дәнекерленген  тігістің  есептелген  ұзындығын  ферманың  торапты 

фасонкасымен элемент аражабынының ұзындығына тең етіп алу қажет.  

ҚР ЕЖ 3.03-112-2013 

188 

8.4.10.4.13 Бір болт қабылдай алатын есептелген күш 

N

b

 мына формулалар бойынша 

анықталуы керек: 

- кесікке 

1

,

b

bs

b

s

N

R m An



                                                           (231) 

- майысуға 

1

,

b

bp

b

N

R m d

t





                                                          (232) 

- созылуға 

,

b

bt

bn

N

R A



                                                                  (233) 

 (231) – (233) формулаларда: 

,

,

bs

bp

bt

R

R

R

  — болтты бірігулердің есептік кедергілері, МПа; 

d

 — болт стерженінің диаметрі, м; 

2

4

A

d

 

 — болт стержені қимасының ауданы, м

2

; 

bn

A

  — нетто  болт  қимасының  ауданы,  м

2

;  метрлік  резьбасы  бар  болттар  үшін

bn

A

 

мәнін МСТ 22356 бойынша алу қажет; 

t



 — бір бағытта мыжылатын элементтердің ең жұқа жиынтық қалыңдығы, м; 

s

n

 — бір болттың есептік кесіктерінің саны; 

1

b

m

  — 81-кесте  бойынша  алу  қажет  болатын  бірігулердің  жұмыс  шарттарының 

коэффициенті. 

 

81-кесте – Болтты бірігулердің жҧмыс істеу шарттарының коэффициенттері 

Бірігулердің сипаттамалары 

Бірігулердің жұмыс шарттарының 

коэффициенті 

1

b

m

 

Болттар бар кезде кесілу мен майысуға кӛп болтты: 

 

- жоғары дәлдікті 

1,0 

- қалыпты және ірі дәлдікті 

0,9 

 
8.4.10.4.14  Бірігу  ауырлығының  ортасы  арқылы  ӛтетін  ұзыннан  күш 

N

  әсерін 

тигізгенде бірігулердегі болаттар санын 

n

 мына формула бойынша анықтау қажет:  

,min

,

b

b

N

n

mm N



                                                              (234) 

мұнда  

,min

b

N

—   (231)  және  (232)  формулалары  бойынша  есептеп  шығарылған  бір 

болтқа арналған есептік күштің ең тӛмен мәні 

,

b

m m

  — 60  және  82  кестелерге  сәйкес  қабылданатын  жұмыс  шарттарының 

коэффициенттері 

8.4.10.4.15 Иілу моментінің бірігу жазықтығында әсер еткен уақытта күштің болттарға 

таралуын  бірігудің  ауырлық  орталығынан  қарастырылып  отырған  болтқа  дейінді  ара-
қашықтыққа пропорционал алу қажет. 

 
 
 

 

ҚР ЕЖ 3.03-112-2013

 

189 

82-кесте – Болттардың жҧмыс шарттарының коэффициенттері 

Түйісу немесе бекітілу сипаттамасы 

Болттардың жұмыс 

шарттарының коэффициенті  

b

m

 

Қимасының барлық бӛліктері бір жақты бастырмалармен жабылған 
элементтің немесе оның тармағының түйісуі 

0,9 

Жабылмаған қиманың бір бӛлігі болған жағдайда екі жақты 
бастырмалармен жабылған элементтің немесе оның тармағының 
түйісуі 

0,9 

Элементтің торапта жалғыз фасонкамен бекітілуі 

0,9 

Қиманың бір бӛлігінің: 

 

- бір табақ 

0,9 

- екі немесе одан кӛп табақ 

0,8 

- қимасы болып қабылдануы мүмкін толық күштің кем дегенде 1/4 
бірігуден алшақ тӛсеме сайын бекітілуі 

0,9 

Швеллердің шығыңқы сӛресінің, бұрыштың немесе қорапты 
қималы кӛлденең жатқан табақтың бұрыш шолақпен бекітілуі 

0,7 

 
8.4.10.4.16  Құрамдас  арқалықтардың  қабырғалары  мен  белдемелерін  қосатын 

болттарды мына формулалар бойынша анықтау қажет: 

- жергілікті қысым болмаған уақытта  

,min

,

b

QS

a

N

m

I



                                                            (235)

 

- жергілікті қысым 

q

 белдемесіне әсері келтірілген жағдайда 

 

2

2

,min

,

b

QS

a

q

N

m

I



  









                                                 (236) 

 (235) және (236) формулаларда: 

a

 — белдеме болттарының аралығы; 

,min

b

N

 — 8.4.10.4.13  бойынша  анықталатын  бір  болт  үшін  есептелген  күштің  ең 

тӛмен мәні; 

S

 — арқалық белдемесінің бейтарап оське қатысты брутто статикалық моменті; 

I

  — арқалық  белдемесінің бейтарап  оське  қатысты  брутто  қима  инерциясының 

моменті; 

m

 — 60-кесте бойынша анықталатын жұмыс шарттарының коэффициенті.  

8.4.10.4.17  Беріктілігі  жоғары  бір  болтпен  (бір  болтконтактпен)  тартылған 

біріктірілген  элементтердің  әрбір  үйкелген  беті  ӛзіне  қабылдауы  мүмкін  есептелген 
күшею

,

bh

Q

мына формула бойынша анықталуы тиіс: 

,

bh

bh

P

Q







                                                            (237) 

мұнда  

P

 — беріктілігі жоғары болттың тартылу күші; 

μ — 57-кесте бойынша қабылданатын үйкелу коэффициенті; 

bh



  — 83-кесте бойынша қабылданатын сенімділік коэффициенті. 

 

ҚР ЕЖ 3.03-112-2013 

190 

83-кесте – Жанасатын беттерді ӛңдеудің әртҥрлі тәсілдері кезіндегі сенімділік 

коэффициенттері

 

 

Бірігулердегі  

беріктілігі 

жоғары 

болттар саны 

 

Жанасатын беттерді* тӛмендегі тәсілдермен ӛңдеу кезіндегі сенімділік 

коэффициентінің мәні γ

bh

 

Құм  

сорғылап 

немесе 

Уатып 

сорғылап 

фрикционды 

грунт немесе  

желім фрик-

ционды жабын 

жабып, уатып 

сорғылап 

газ-алау 

болат  

щеткалармен 

уатып 

саңылау бар 

жердегі металды 

250 - 300 °С 

дейін газ-

алаумен  

қыздырып, 

уатып 

2–4 

1,568 

1,250 

1,956 

2,514 

1,441 

1,396 

5–19 

1,362 

1,157 

1,576 

1,848 

1,321 

1,290 

20 

1,184 

1,068 

1,291 

1,411 

1,208 

1,189 

______ 
* Ӛңделетін жанасатын жабындардың (біреуі немесе екеуі де) санын 57-кесте бойынша алу қажет.  

 
Беріктілігі  жоғары болттың тартылуының  күшеюін 

P

, кН мына формула бойынша 

анықтау қаже: 

,

bh

bn

bh

P

R A m



                                                               (238) 

мұнда 

bh

R

  — 8.3.8  бойынша  анықталатын  беріктілігі  жоғары  болаттың  есептелген 

тартылуға кедергі келтіруі; 

bh

m

— беріктілігі  жоғары  болат  айналдыратын  моментпен  тартылған  уақыттағы  0,95 

тең келетін жұмыс шарттарының коэффициенті. 

8.4.10.4.18  Бірігудің  ауырлық  орталығынан  ӛтетін  ұзыннан  күштің 

N

  әсері  болған 

уақытта  бірігудегі  беріктілігі  жоғары  болаттардың  санын 

n

  мына  формула  бойынша 

анықтау қажет:  

,

bh

s

N

n

mQ n



                                                                  (239) 

мұнда  

m

 — 60-кесте бойынша қабылданатын жұмыс шарттарының коэффициентң; 

Q

bh

  — (237)  формула  бойынша  анықталатын  бір  болтоконтактқа  келтірілетін 

есептелген күшею, кН;  

n

s

 — бірігулердегі болттар саны. 

8.4.10.4.19  Иілу  моменті  немесе  ұзыннан  күш  бірігуінің  жазықтығында  иілу 

моментімен  әсерлескен  кезде  болтқа  келтірілетін  күшеюді    8.4.10.4.15  және                       
ҚР ҚН 3.03-12 (6.3.21) талаптарына сай анықтау қажет. 

8.4.10.4.20  Құрамдас  арқалықтардың  қабырғалары  мен  белдемелерін  біріктіретін 

беріктілігі жоғары болттарды мына формулалар бойынша есептеп шығару қажет: 

- жергілікті қысым болмаған уақытта  

,

s

bh

QS

a

n Q m

I



                                                             (240) 

- жергілікті қысым 

q

 белдемесіне әсері келтірілгенде  

 

ҚР ЕЖ 3.03-112-2013

 

191 

2

2

,

s

bh

QS

a

q

n Q m

I



  









                                              (241) 

 (240) және (241) формулаларда: 

s

n

 — бірігулердегі контакттар саны; 

bh

Q

  —  бір   болтоконтакт  қабылдайтын  және  (237)  формула  бойынша  анықталатын 

есептелген күшею, кН; қалған мәндер - 8.4.10.4.16 келтірілгендей.  

8.4.10.4.21 Егер басты фермалардың белдемелерінің және кӛлік қозғалатын бӛлігінің 

бірлескен  жұмысы  арнайы  кӛлденең  диафрагмалармен  қамтамасыз  етілсе,  ұзыннан 
арқалықтардың  кӛлденең  арқалықтарға  бекітілуін  ҚР  ҚН  3.03-12  (6.3.19)  талаптарының 
ескерілуімен  кӛлденең  күшке  есептеу  керек;  бұл  кезде  тік  бұрыштарды  кӛлденең 
арқалықтарға бекітетін болттардағы күшеюді ернемекті бірігулерге анықтағандай анықтау 
қажет.  

Торлы  басты  фермалары  бар  аралық  құрылымдардың  кӛлік  жүретін  бӛлігіндегі 

арқалықтардың  болтты  және  фрикционды  бекітпелердің  бірігулерін  84-кестеге  сәйкес 
жұмыс  шарттарының 

m

b

  қосымша  коэффициентінің  ескерілуімен  тек  кӛлденең 

келтірілетін күшке есептеуге жол беріледі.  

8.4.10.4.22 Тұтас 

арқалықтардың  фермалары  мен  белдемелерінің  созылған 

элементтерінің  түйіспе  бастырмаларын  беріктілік  бойынша  есептеу  бастырмалар  үшін 
жұмыс шарттары 

0,9.

m



 коэффициентін енгізіп жүргізілу тиіс.  

 

84-кесте – Жҧмыс шарттарының 

m

b

 коэффициенттері 

Бекітпенің сипаттамасы және болттар 

орналасқан орындар 

Торап конструкциясының 

ерекшеліктері 

Жұмыс 

шартының 

b

m

коэффициенті  

 

Барлық аралық құрылымдарда 

Кӛлденең арқалық торлы басты 
ферманың торабына бекітетін тік 
бұрыштар: 

 
 
 
Конструкция тірек моментін 
қабылдауға пәрменсіз 
Конструкция тірек моментін 
қабылдауға пәрменді 
 
Конструкцияға қарамастан 

 
 
 

0,85 

 

0,9 

 
 

0,9 

- фермаға бекітілетін бұрыштар 
сӛрелеріндегі болттар 
 

 
 
- сол сияқты кӛлденең арқалыққа 

Басты фермалардың кӛлік қозғалатын бӛлігі мен белдемелерінің бірлескен жұмысы қамтамасыз 

етілмейді 

Ұзыннан арқалықты кӛлденең 
арқалыққа бекітетін тік бұрыштар: 

 
 
Конструкция тірек моментін 
қабылдауға пәрменсіз 
Конструкция тірек моментін 
қабылдауға пәрменді 
Конструкцияға қарамастан 

 
 

0,7 

 

0,9 

 

0,9 

- кӛлденең арқалыққа бекітілетін 
бұрыштар сӛрелеріндегі болттар 
 

 
- сол сияқты ұзыннан арқалыққа 

ҚР ЕЖ 3.03-112-2013 

192 

8.4.10.4.23

 

Торапты

 

фасонкалардың  табақтарын  аталған  элементтердің  бекітетін 

шеттегі  болттарының  саңылауларының  ортасын  қосатын  жиек  бойынша  тӛменде 
кӛрсетілген  формуланың  кӛмегімен  созылған  және  қысылған  элементтердің  бекітілу 
беріктілігіне тексеру керек. 

 





0, 675

0, 212

1

,

y

i

i

N

tR m

l



 



                                     (242) 

мұнда  

N

 — элементтегі ұзыннан күшею; 

t

 —  түйінді фасонканың қалыңдығы, м; 

m

 — 60-кесте бойынша қабылданатын жұмыс шарттарының коэффициенті; 

i

l

 —  түйінді фасонканың тексеріліп отырған жиегінің 

i

 учаскесінің ұзындығы, м; 

i



 — элементтің  тексеріліп  отырған  жиегінің 

i

  учаскесі  мен  осінің  бағыты 

арасындағы бұрыш 

0

,

2

i







  









 рад. 

8.4.10.4.24

 

Түйінді  болт-шарнирлердің  беріктілігін  есептік  кедергілерді  48-кесте 

бойынша  қабылдап,  болтпен  жанасатын  пакеттердің  осі  бойынша  шоғырландырылған 
күшпен  жүктелген  бос  тұрған  арқалық  ретінде  болттың  иілуге  жұмыс  болжамында 
тексеруге болады.   

 

8.4.10.5 Қосқыш тақтайшаларды және перфорирленген табақтарды есептеу  
 

Теспе  қысылған  элементтердің  біріктіретін  жұқатақтайшаларын  немесе  тесілген 

табақтарды  стерженнің  бүкіл  ұзындығында  тұрақты  болып  алынатын  және  тӛмендегі 
формула бойынша анықталатын шартты кӛлденең күшке 

,

fic

Q

 кН есептеу керек.  

,

fic

N

Q







                                                          (243) 

мұнда  

N

 —  элементтегі қысылудың ұзыннан күшеюі, кН; 



 — біріктіретін  жұқатақтайшалар  немесе  тесілген  табақтардың  жазықтығында 

элементтің орнықтылығын тексеру кезінде салыстырмалы эксцентриситетке 

;

ef

e

 байланысты 

С қосымшасындағы С.1-С.3 кестелер бойынша қабылданатын ұзыннан иілу коэффициенті. 

α  —  16Д,  15ХСНД  және  0,018,  10ХСНД,  390-14Г2АФД,  390-15Г2АФДпс  маркалы 

болаттар үшін 0,024 – 0,00007λ тең, бірақ 0,015, 0,017 асырылмай алынатын коэффициент  

(мұнда  λ  —  біріктіретін  жұқатақтайшалар  немесе  тесілген  табақтардың 

жазықтығындағы элементтің икемділігі). 

Теспе қысылып-майысқан элементтердің жұқатақтайшалары мен тесілген табақтарын 

иілу  кезінде  іс  жүзіндегі  кӛлденең  және  шартты 

,

fic

Q

күшке  тең  келетін,  (243)  формула 

бойынша анықталатын кӛлденең күшке есептеу керек.   

Орнықтылығы  тексеріліп  отырған  біріктіру  элементтері  осі  перпендикуляр,  қатар 

тұрған бірнеше жазықтықтарда, орналасқан жағдайда кӛлденең күшті 

Q

 тарату керек:  

- біріктіретін  жұқатақтайшалар  мен  тесілген  табақтар  кезінде,  сондай-ақ  олардың 

үйлесімі  кезінде  -  жұқатақтайшалар  мен  тесілген  табақтардың  барлық  жазықтықтары 
арасында теңдей; 

 

ҚР ЕЖ 3.03-112-2013

 

193 

- тұтас  табақ  (пакет)  және  біріктіретін  жұқатақтайшалар  немесе  тесілген  табақтар 

болған  кезде  –  тұтас  табаққа  (пакетке) 

,

bl

Q

  кН  тең  келетін  және  тӛмендегі  формула 

бойынша анықталатын кӛлденең күш алынады.  

,

,

bl ef

bl

ef

A

Q

Q

A



                                                   (244) 

мұнда  

ef

A

 — 

;

ef

bt



тең теспе элементтің брутто қимасының ауданы, м

2

. 

 

бұл жерде 

b

 және 

t

ef

  8.4.4.2 бойынша анықталады; 

,

bl ef

A

  — тұтас  табақпен  бірге  жұмыс  істейтін  және  тӛменде  кӛрсетілгенге  тең 

келетін элемент қимасының бір бӛлігі  

,

1

2

,

bl ef

bl

v

A

A

t







  

бұл жерде  

bl

A

  —  тұтас табақ қимасының ауданы, м

2

;  

v

t

 — тік табақтың немесе пакеттің қалыңдығы, м;  

1



 — 8.4.7.8 бойынша қабылданатын коэффициент. 

Перфорация  саңылауларының  аралықтарындағы  біріктіретін  жұқатақтайшалар  мен 

тесілген табақтарды қиғаш фермалардың элементтері сияқты кӛлденең күштің 

Q

 бір бӛлігі 

деп қабылдау керек.  

 

8.4.10.6 Тірек бӛліктерді есептеу  
 

8.4.10.6.1 Тірек  бӛліктердің  элементтерін  (катоктар,  балансирлер,  плиталар) 

әдеттегідей, серпімді негіздегі конструкциялар деп есептеу керек.  

Барлық тірек бӛліктердің жоғарғы балансирлердегі, қозғалмайтын тірек бӛліктерінің 

тӛменгі    балансирлеріндегі  күшеюді  жүктеме  сүйену  ауданы  бойынша  біркелкі 
таратылады деп болжап анықтауға жол беріледі. 

8.4.10.6.2 Тірек  бӛліктердің  есебін  жүргізген  кезде  6.3.10  және  6.4.5  талаптарын 

ескеру  қажет,  ал  жылжымалы  тірек  бӛліктер  үшін  сонымен  қатар  катоктардың,  
секторлардың  және    балансирлердің  ұзыннан  катоктарына  тең  келетін,  нормативті 
жүктемелер мен әсерлерден болған қысымның берілу эксцентриситеттерін ескеру қажет.   

Жылжымалы  тірек  бӛліктердің  тұрақты  жүктемеден,  динамикалық  коэффициентпен 

уақытша тік жүктемеден, тіректер мен олардың негіздерінің деформациялануынан, сонымен 
қатар  6.4.4  кӛрсетілген  температурадан  ұзыннан  қозғалуын  анықтау  қажет.  Бұл  кезде 
аралыққа  қатысты  фермалар  арасындағы  ара-қашықтықтың  ара-қатынасы  1:15  артық 
болғанда  аралық  құрылымдар  үшін  жылжымайтын  тірек  бӛліктерге  келтірілетін,  басты 
фремалар белдемелерінің  15 °С құрайтын температурасы ӛзгеру  салдарынан туындайтын 
жүктемені ескеру қажет. 

8.4.10.6.3  Анкерлік  болттың  бітелуін  жұмыс  шарттарының 

0, 7

m



  коэффициентін 

енгізе отырып, ҚНжЕ 2.03.01 (5.14) сәйкес есептеу керек.  

8.4.10.6.4  Балансирлі  тірек  бӛліктерінің  цилиндр  шарнирлеріндегі  (цапфтардағы) 

майысу (беткі жабындардың ортадағы жанасу бұрышы 90° тең немесе одан жоғары болған 
уақытта) мына формула бойынша есептелуі керек: 

ҚР ЕЖ 3.03-112-2013 

194 

,

1, 25

lp

F

R m

rl



                                                  (245) 

Катоктардың диаметралды қысылуы мына формула бойынша есептелу керек:  

1

,

2

cd

F

R m

rl



                                                    (246) 

(245) және (246) формулаларда 

F

 — тірек бӛлікке келтірілетін қысым, кН; 

F

1

 —  анағұрлым жүктелген катокқа келтірілетін қысым, кН; 

r

 — катоктың немесе шарнирдің бетіндегі қисықтың радиусы, м; 

l

 — катоктың немесе шарнирдің ұзындығы, м; 

m

 — 60-кесте бойынша қабылданатын жұмыс шарттарының коэффициенті; 

,

lp

cd

R

R

 — қатты  тиген  кезде  жергілікті  майысуға  және  бос  тиген  кезде  диаметралды 

қысылуға тең есептелген, 8.3.2 сәйкес қабылданатын кедергі, МПа.  

 

8.5  Конструктивік талаптар  
 
8.5.1 Жалпы ережелер  
 

8.5.1.1 Темір  жол кӛпірлерде арқалықтары бӛлек  аралық  құрылымдарда және кӛлік 

қозғалатын бӛліктің ұзыннан арқалықтарында үстіңгі және тӛменгі белдемелер бойынша 
ұзыннан байланыстар болуы тиіс. Темір жол кӛпірлердегі арқалықтардың қабырғаларына 
ұзыннан байланыстарды бекітуге жол берілмейді.  

Темір  жол  кӛпірлеріндегі  «ашық»  аралық  құрылымдар  (8.4.7.5)  мен  «ашық»  кӛлік 

қозғалатын  бӛлікке  техникалық-экономикалық  негіздеме  болған  жағдайда  және  егер  бос 
белдемелер  кӛлденең  арқалықтардың  жазықтықтарында  қатты  жиектемелермен,  ал  кӛлік 
қозғалатын бӛлігінде кӛлденең байланыстармен бекітілсе ғана жол беріледі.  

Арқалықтар  мен  фермалардың  (мысалы,  темірбетон  немесе  болат  плитаның) 

белдемелерін  қатты  байланыстырып  тұратын  элементтер  болған  жағдайда  егер  бұл 
монтаждау  шарттары  бойынша  талап  етілмесе,  тиісті  жазықтықта  ұзыннан  байланыстар 
жасауға болады.  

Аркалы  аралық  құрылымдарда  ұзыннан  байланыстарды  егер  плиталары  жоқ  болса, 

арка  белдемелерінің  бірінің  жазықтығында  және  кӛлік  қозғалатын  бӛлігінің 
жазықтығында  жасау  керек;  торлы  аркалар  кезінде  олардың  арасында  кӛлденең 
байланыстарды  және  белдемелердің  екеуінде  де  ұзыннан  байланыстарды  қарастыру 
қажет.   

8.5.1.2  Темір  жол  кӛпірлерде  кӛлденең  кӛпір  жабыны  болған  уақытта  ұзыннан 

арқалықтардың  осьтері  арасы  1,90  м,  ал  арқалықты  клетка  болмаған  жағдайда  басты 
арқалықтардың  (фермалардың)  осьтері  арасы  2,00  м  болу  керек.  Басты  арқалықтардың 
(фермалардың)  осьтері  арасы  үлкен  болған  жағдайда  темірбетон  немесе  болат  плитадан 
жасалған құрылғыны қарастыру керек.  

 
 
 

 

ҚР ЕЖ 3.03-112-2013

 

195 

8.5.2 Конструкция элементтерінің қимасы  
 

8.5.2.1  Аралық  құрылымдар  мен  тіректер  элементтерінің  бӛлшектерінің  ең  жұқа 

қалыңдығы  беріктілікке,  орнықтылыққа,  тӛзімділікке,  қатаңдыққа  және  тербеліске 
жүргізілген  есептеу  бойынша  қабылданады,  бірақ  85-кестеде  кӛрсетілген  мәннен  тӛмен 
болмайды.  

 

85-кесте – Аралық қҧрылымдар мен тіректер элементтері бӛлшектерінің ең жҧқа 

қалыңдығы 

 

Конструкциялардың бӛлшектері 

Конструкция бӛлшектерінің ең жұқа 

қалыңдығы немесе қимасы, мм 

темір жол 

кӛпірлерде және 

темір жол 

астындағы 

құбырларда 

 

кӛлік жүретін, қалалық 

және жаяу жүргіншілер 

кӛпірлерінде және 

автокӛлік жолы 

астындағы құбырларда 

1  Кәдімгі орындалымдағы металл гофра 
құбырларға арналған иірімді табақты профилдер 

2 

1,5 

2 Сол сияқты, солтүстік орындалымдағы 
құбырларға арналған  

2,5 

2 

3  Табақ бӛлшектер (4-6 поз. аталғандардан 
басқа)  

10 

10 

4  Басты фермалардың түйінді фасонкалары мен 
дәнекерленетін иілетін басты арқалықтардың тік 
қабырғалары  

12 

10 

5  Байланыстардың түйінді фасонкалары  

10 

8 

6   Ортотропты плита мен жұқатақтайшаның 
қырлары түйісетін жерлердегі бастырмалар  

8 

8 

7  Тӛсемелер  

4 

4 

8  Кӛлденең орналасқан тірек табақтар  

20 

20 

9  Тӛсем табақтары: 
- ортотропты плиталардың  
- ортотропты плита қабырғаларының  

 

14 
12 

 

14 
12 

10 Басты фермалардың негізгі элементтеріндегі 
және кӛлік қозғалатын бӛлігіндегі бұрыштар  

100



100



10 

100



100



10 

11  Ұзыннан және кӛлденең арқалықтардың 
ернемек жапсыруларының бұрыштары  

100



100



12 

100



100



12 

12  Байланыс элементтеріндегі бұрыштар  

80



80



8 

80



80



7 

ЕСКЕРТПЕ Прокаттың келесідей ең қалың қалыңдығына жол беріледі, мм: 
20 — кәдімгі болттармен тартылатын бӛлшектер пакеттері үшін;  
60 — кӛміртекті және аз қосындыланған болаттан жасалған дәнекерленген элементтер үшін; 
16 — фрикционды бірігулер қолданылған уақытта түйіспе бастырмалар мен түйінді фасонкалар үшін. 

 

ҚР ЕЖ 3.03-112-2013 

196 

8.5.2.2 Торлы фермалардың құрамдас элементтерінде табақтардың есептелген енінің 

b

  қалыңдығына 

t

  қатынасы  δ  тӛменде  кӛрсетілген  мәндерден  аспауы  тиіс  деген  талапты 

орындау қажет:   

- 60 —қорапты элементтердің тік және кӛлденең табақтары үшін; 
- 45 — Н-тәріздес элементтердің кӛлденең табақтары үшін; 
- 20 — асылмалары бос (жиектеуі жоқ) табақтар үшін;  
- 30— асылмалары бар, жиектеулі бұрыштары немесе қырлары бар табақтар үшін. 
Табақтың есептелген енін 

b

 келесі жағдайда ескеру керек: 

а) ұзыннан жақтаулардың екеуі де бекітілгенде:  
 1)  болтты  бірігулер  бар  элементтер  үшін  —  сол  табақты  оған  перпендикуляр 

табақтарға  немесе  біріктіру  байланыстарына  жалғайтын  болттардың  ең  жақын  тұрған 
кертіктер арасындағы ара-қашықтық;  

 2)  дәнекерленетін  және  прокатты  элементтер  үшін  —  аталған  табақтардың  осьтері 

арасындағы ара-қашықтық; 

б) бір ұзыннан жақтауды бекіткен кезде: 
  1)  болтты  бірігулері  бар  элементтер  үшін  —табақтың  бос  ұшынан  болттардың  ең 

жақын тұрған кертігіне дейін; 

  2)  дәнекерленетін  және  прокатты  элементтер  үшін  —  табақтың  бос  ұшынан  оған 

перпендикуляр ең жақын тұрған табаққа дейін; 

8.5.2.3  Н-тәріздес  қималы  қысылған  элементтерде  кӛлденең  табақтың  қалыңдығы 

жалғанатын табақтардың енінен  

t

f

, кем дегенде:  

- 0,4

t

f

  

— болтты бірігулері бар элементтерде; 

- 0,6

t

f

   — 

һ

 

t

f

 



 24 мм және 0,5

t

f

 болғанда дәнекерленетін және прокатты элементтер 

үшін 

t

f

 > болғанда 24 мм болуы тиіс. 

8.5.2.4 Фермалардың 

түйіндерін 

құрған 

уақытта 

8.4.7.8 

сәйкес 

түйінді 

фасонкалардың қысылған аймақтарының жергілікті орнықтылығын қамтамасыз ету қажет. 
Қажет  болған  уақытта  бос  жақтауларды  жиектелетін  бұрыштармен  немесе  қырлармен 
бекіту керек.  

8.5.2.5 Екі таврлік дәнекерлеу арқалықтарын бір тік және екі кӛлденең табақтардан, 

ал қораптыны кӛлденең табақтардың белдемелі тігістерімен біріктірілген екі тік және екі 
тікелей жалғанған табақтардан жобалау қажет.  

Егер  дәнекерлеу  арқалығы  белдемесінің  талап  етілетін  қалыңдығы  60  және  50  мм 

асса  (кәдімгі  және  солтүстік  орындалымдағы  конструкцияларда),  белдемелерде  екі 
табақтан тұратын пакеттерді қолдануға жол беріледі. 

Белдеме  қимасын  ені  немесе  қалыңдығы  бойынша  қиғаштауды,  ал  қажет  болған 

жағдайда  екеуін  де  бірге  қарастыра  келе,  түйіскен  тұстар  бар  аймақта  1:8  кӛлбеумен  – 
созылған белдеме үшін және 1:4 – қысылған белдеме үшін ӛзгерту керек.  

Екі  табақтан  тұратын  белдемелерде  ені  100  мм  ғана  ӛзгешеленетін  табақтарды 

қолдану  керек.  Кӛлік  жүретін  және  қалалық  кӛпірлер  үшін  арқалықтар  белдемелерінде 
беттесетін  жақтауларда  жасалған,  жақтаулары  есепке  лайық  тереңдік  бойынша  бӛлінген 
дәнекерленген  тігістермен  біріктірілген,  ені  бірдей  табақтардан  жасалған  пакеттерді 
қолдануға болады.  

8.5.2.6 ҚР ҚН 3.03-12 ( 6.4.14) нұсқауларын ескеріп, арқалық аралығында ӛңделетін 

белдеме  пакетінің  сыртқы  табағын  табақ  қимасының  50  %  ауданының  қосылуын 

 

ҚР ЕЖ 3.03-112-2013

 

197 

қамтамасыз  ететін,  теориялық  үзілетін  жеріне  ұзындығы  бойынша  жалғастыру  керек. 
Мұндайда мыналарды қарастыру қажет: осы табақтың ұшы тұсындағы қалыңдықты — 10 
мм;  ені  бойынша  симметриялы  қиғаштарды  (болдырмай)  —  1:4  кӛлбеумен;  қалыңдығы 
жағынан қиғашталу— созылған белдеме үшін 1:8 кӛлбеумен және 1:4 — қысылған. Қисық  
тұрған  тігістер  үшін  табақтың  ұшында  катеттердің  1:2  ара-қатынасын  (кішірек  катет  – 
тігінен)  және  белдеменің  үздіксіз  табағының  негізгі  металлына  бірте-бірте  ӛту  үшін 
(радиусы кем дегенде 5 мм) механикалық ӛңделуді қарастыру керек.   

8.5.2.7 Кесе  кӛлденеңі  ағаш  кӛпір  жабыны  бар  темір  жол  кӛпірлерде  кесе 

кӛлденеңдер  қысымының  басты  немесе  ұзыннан  арқалықтардың  қабырғаларына 
орталықтандырылып  берілуін  қамтамасыз  ету  қажет.  Бұл  ретте  жүктеме  күшімен  кесе 
кӛлденеңнің  ұзыннан  және  кӛлденең  байланыстардың  элементтеріне  тиіп  кетуіне  жол 
берілмеуі тиіс.  

 
8.5.3 Тегіс иілетін арқалықтардың қатаңдық қыры  
  

8.5.3.1 Тірек қималарда, жиналған күш берілетін орындарда (кӛпір кесе кӛлденеңдері 

сүйелетін  орындарды  қоспағанда)  иілетін  тұтас  арқалықтардағы  кӛлденең  байланыстар 
орналасатын  жерлерде  жолақтардан,  бұрыштардан  немесе  таврлерден  қатаңдықтың 
кӛлденең қырларын қарастыру қажет.  

Аралық кесе кӛлденеңдерін, сондай-ақ ұзыннан қатаңдық қырларын қабырғалардың 

жергілікті орнықтылығының дайындау, тасымалдау, монтаждау және пайдалану сатылары 
үшін жүргізілген есептеулерге сәйкес қарастыру қажет.  

Жергілікті  қысым  болмаған  жағдайда    қатаңдықтың  ұзыннан  қабырғаларын 

қысылған белдемеден тӛменде кӛрсетілген қашықтықта орналастыру керек:   

- қыры біреу болғанда — 0,20

h

w

 бастап, 0,25

h

w

 дейін; 

- қыра  екеу  және  одан  артық  болғанда:  бірінші  қыр  —  0,15

h

w

  бастап,  0,20

h

w

  дейін; 

екінші  қыр  —  0,40

h

w

  бастап,  0,50

h

w

  дейін;  үшінші  қырды  әдеттегідей,  қабырға  тұсына 

орналастыру қажет.   

Қабырғаның есептік биіктігін 

h

w

 

Т қосымшасына сәйкес алу керек.  

Тек  кӛлденең  қырлармен  нығайтылған  қабырғасы  бар  арқалықтарда  олардың 

шығыңқы  бӛлігінің 

b

h

  ені  симметриялы  жұп  қыр  үшін  кем  дегенде 

(

30) 40

w

h



  мм,  бір 

жақты  қыр  үшін  кем  дегенде 

(

24) 50

w

h



  мм  болуы  тиіс;  қырының  қалыңдығы 

t

s

  кем 

дегенде  2

h

y

b

R

E

болу керек.  

Қабырғаны  кӛлденең  және  ұзыннан  қатаңдық  қырларымен  нығайтқан  уақытта 

олардың  қима  инерциясының  моменттері  кӛлденең  қырлар  үшін  86-кестенің  және 
ұзыннан  қырлар  үшін  87-кестенің  нормаларына  сай  болуы  қажет  (бір  ұзыннан  қыр 
кезінде). 

Барлық арнаудағы кӛпірлердің аралық құрылымдарында қырларды қабырғаның бір 

жағына  орналастыруға,  сондай-ақ  қабырғаның  әр  жерінен  бір  жақты  кӛлденең  және 
ұзыннан қырлардың орналастыруға жол беріледі.  

Қатаңдықтың  бір  жақты  қырларының  инерция  моменті  құрамына  қырдың  (жалпақ, 

бұрышты  немесе  таврлік)  ӛзі  және  8.4.7.8  бойынша  анықталатын,  ені 

b

1

  = 

δ

1

t

  қабырға 

ҚР ЕЖ 3.03-112-2013 

198 

бӛліктері,  мұнда 

t

  –  қиманың  қалыңдығы  кіретін  құрамдас  қиманың  бейтарап  осіне 

қатысты есептеп шығарылады. 
 

86-кесте – Қатаңдықтың кӛлденең қырларының инерция моменттері бойынша 

деректер 



 

3

/(

)

s

w w

I

h t

 кӛлденең қырлар үшін 

0,75 
0,62 
0,50 
0,40 
0,33 

0,80 
1,44 

2,8 
4,6 
6,6 

ЕСКЕРТПЕ Белгілеулер: 

I

s

 

— кӛлденең қыр қимасы инерциясының моменті, м

4

; 

h

w

  — қабырғаның есептелген биіктігі, м; 

t

w

 

— арқалық  қабырғасының қалыңдығы, м; 

w

a h

 

; 

a

 — қатаңдықтың кӛлденең қырларының осьтері арасындағы ара-қашықтық, м. 

 

87-кесте – Қатаңдықтың ҧзыннан қырларының инерция моменттері бойынша 

деректер 

1

w

h

h

 

Ұзыннан қырдың қима инерциясының 

қажетті моменті 

I

sl

 

Шекті мәндер 

I

sl

 

ең тӛмен 

ең жоғары, есептеуде 

ескерілетін 

0,20 

2 3

(2,5

0,5 /

)

/

w

w

w

a h

a t

h



 

3

1,5

w w

h t

 

3

7

w w

h t

 

0,25 

2 3

(1,5

0, 4 /

)

/

w

w

w

a h

a t

h



 

3

1,5

w w

h t

 

3

3,5

w w

h t

 

0,30 

1,5

3

w w

h t

 

— 

— 

ЕСКЕРТПЕ 1  Белгілеулер:

 

h

1

 

—  қатаңдықтың  ұзыннан  қырының  осінен  дәнекерленген  арқалықтардағы  ең  жақын 

орналасқан  белдеменің  осіне  дейінгі  немесе  болтты  бірігулер  бар  арқалықтардағы  белдеме 
бұрыштардың шеткі кертігіне дейінгі қашықтық, м; 

а

,

 

h

w

 

— 86-кестені қараңыз; 

I

sl

 

—  ұзыннан қыр қимасы инерциясының моменті, м

4

; 

t

w

 

—  арқалық қабырғасының қалыңдығы, м. 

ЕСКЕРТПЕ 2  

I

sl

 есептеген кезде аралық мәндер 

h

1

/

h

w

 үшін сызықтық интерполяцияға жол беріледі.

 

 

Қатаңдықтың  ұзыннан  қабырғаларының  шығыңқы  бӛлігінің  ең  шағын  ӛлшемдерін 

қатаңдықтың  кӛлденең  қабырғалары  үшін  жоғарыда  келтірілген  талаптарға  сәйкес 
қабылдау керек.  

Инерция  моменті  үлкен  қырларды  қою  қажет  болған  жағдайда  жолақтының  орнына 

бұрыштар  немесе  таврлер  түріндегі  қатаңдықтың  кӛлденең  қырларын  қолдану  керек. 
Таврлік  қиманың  ұзыннан  қырларын  аралық  құрылымның  қорапты  бӛлігінің  ішіне 
орналастырған  уақытта  қабырғаны  нығайту  үшін  қолдануға  жол  беріледі.  Бұрыштан 
шығатын ұзыннан қырларда тік сӛре тӛмен қаратылуы тиіс.  

8.5.3.2 Арқалық 

қабырғасына  дәнекерленген  қатаңдық  қырларында,  олар 

арқалықтың  белдемелеріне,  басқа  бағыттағы  қатаңдық  қырларына,  ал  кӛлік  ӛтетін 

 

ҚР ЕЖ 3.03-112-2013

 

199 

кӛпірлерде  арқалықтың  қабырғасына  дәнекерленген  байланыстардың  фасонкаларына  да 
түйісетін  жерлерде  биіктігі  120  мм  және  ені  50  мм  дӛңгелектеп  ойылған  жерлерді 
қарастыру  қажет;  қатаңдықтың  тірек  қырларында  ойылған  жердің  енін  30  мм  дейін,  ал 
биіктігін 50 мм дейін азайтуға жол беріледі.   

8.5.3.3 Шоғырланған 

күш 

берілетін 

жерлерде 

қатаңдық 

қырларының 

шетжақтарының арқалық белдемесінің табағына қарай әкелінуіне қарастыру қажет.  

Дәнекерленген  арқалықтардың  қатаңдығының  аралық  кӛлденең  қырларының 

ұштарына  әдеттегідей,  арқалықтардың  белдеме  табақтарын  түйістіру  керек.  Мұны 
қамтамасыз  ету  үшін  барлық  кӛпірлердің қырларының  ұштарына  арнайы  жалғастырғыш 
бӛлшектерді орнату, темір жол кӛпірлерде қабырғаға фрикционды бірігулердің кӛмегімен 
жапсырылған  қатаңдықтың  бұрышты  қырларын  қолдану,  ал  кӛлік  ӛтетін,  қалалық  және 
жаяу  жүргіншілер  кӛпірлерінде  қырларды  белдемелерге  қосып  дәнекерлеу  қажет.  Бұл 
кезде  кӛлік  ӛтетін  бӛліктегі  ортотропты  плитаның  кӛлденең  қырлары  бекітілетін 
қатаңдықтың  кӛлденең  қырларының  шетжақтары  конструкцияның  орындалымына  және 
белдемедегі  кернеу  белгісіне  қарамастан  және  8.5.6.9  талаптарының  ескерілуімен 
арқалықтың  белдемелеріне  дәнекерленуі  тиіс.  8.5.6.6  талаптарына  сәйкес  қыр  үзілетін 
аймақты  рәсімдей  отырып,  белдемелердің  қасындағы  қабырғадағы  қатаңдықтың  аралық 
кӛлденең қырларының опырылымдарын жасауға жол беріледі.                

8.5.3.4 Дәнекерленген 

арқалықтардағы 

қатаңдықтың 

ұзыннан 

қырларын 

қатаңдықтың бір кӛлденең қырларын қою және қабырғаның қалыңдығын ӛзгерту есебінен 
жергілікті  орнықтылықты  қамтамасыз  ету  орынсыз  болған  жағдайларда  ғана  қолдану 
қажет.    

8.5.3.5 Қабырғаға  немесе  сӛреге  дәнекерленетін  қатаңдық  қырының  арқалығы, 

зауыттық  немесе  монтаждық  дәнекерленген  түйіспе  тігістерге    параллель  қабырғалар 
немесе сӛрелер кәдімгі  орындалымдағы конструкцияларда кем дегенде 10

t

w

  қашықтыққа 

және  солтүстік  орындалымдағы  конструкцияларда  20

t

w

  қашықтыққа  алынып  тасталуы 

керек. 

 

Қабырғаға  болттармен  бекітілетін  қатаңдық  қыры  ретінде  пайдаланылатын  бұрыш 

перосы  немесе  уатқыш  қабырғаның  түйіспе  дәнекерленген  тігісінен  кем  дегенде  5

t

w

 

қашықтықта алшақ болуы тиіс.  

8.5.3.6 Қатаңдық қырларына екі жақты тұтас тігістермен бекітілген болуы керек.  
Қатаңдық  қырлары  мен  оларды  қабырғаға  бекітетін  тігістерді  қабырғаның  түйіспе 

тігістері қиылысатын жерлерде үзуге жол берілмейді. 

Барлық  арнаудағы  және  орындалымдағы  аралық  құрылымдарда  қатаңдық  қырлары 

қиылысатын тұстарда ұзыннан қырлар мен олардың тігістерін үзбей жіберу, ал кӛлденең 
қырларды  (тірек  қырларынан  басқа)  үзіп,  оларға  бұрыш  тігістерін  бекіту  керек; 
қабырғаның  созылғаның  аймағында  бұл  тігістерде  катеттердің  ара-қатынасы  1:2  болуы 
(ұзын катет ұзыннан қырда) және негізгі металға бірте-бірте кӛшу тиіс. 

Қабырғаның  болтты  кӛлденең  түйіспесінде  қатаңдықтың  ұзыннан  қырлары  үзілген 

кезде қырдың опырылу аймағының рәсімделуі 8.5.6.6 талаптарына сай келуі тиіс.  

 
 
 
 

ҚР ЕЖ 3.03-112-2013 

200 

8.5.4 Алдын ала кернелген аралық қҧрылыстар  
 

8.5.4.1  Тұрақты  биіктігіндегі  кесілмейтін  арқалықтарда  тартпаларды  оң  және  теріс 

моменттер барынша аймақтарға орналастыру қажет.  

Қабырғасы тұтас алдын ала кернелген арқалықтардың қимасын қысылған белдемесі 

кӛбірек симметриялы емес жобалау керек.  

8.5.4.2  Алдын  ала  кернелген  арқалықтар  үшін  арқалықтың  ұзындығы  бойынша 

белдемеге  жүктемемен  жұмыс  істеген  уақытта  олардың  бүйірінен  бірге  қозғалуы  және 
ұзыннан  екі  бӛлек  қозғалуы  қамтамасыз  етілетіндей  кемінде  тӛрт  жерден  тартпаның 
жалғануын қарастыру қажет.  

     

8.5.5 Дәнекерленген, фрикциялы және бҧрандама қосылыстар  
 

8.5.5.1 Дәнекерленген 

бұрыш  тігістерінің  ӛлшемдерін  тӛменде  келтірілген 

технологиялық  талаптарды  ескере  отырып,  беріктілігі  мен  тӛзімділігіне  қарай 
мүмкіндігінше минималды етіп алған жӛн. 

47-кестеде кӛрсетілген болаттар мен  прокат қалыңдығы үшін қорапты, таврлік және 

Н тәріздес элементтердің біріктіретін ұзыннан бұрыш тігістерінің қимасының есептелген 
биіктігі  кем  дегенде  4  мм,  ал  қатаңдық  қырын  арқалықтың  қабырғасына  бекітетін 
тігістердің,  сондай-ақ  ортотроп  плитаның  жабатын  табаққа  бекітетін  ұзыннан  қырдың 
биіктігі кем дегенде 3 мм болуы тиіс.   

Бұрыштағы  алдыңғы  немесе  бүйір  тігістің  ұзындығы  кем  дегенде  60  мм  және  тігіс 

катетінің кем дегенде алты еселенген ӛлшемінде болуы тиіс.  

8.5.5.2 Егер дәнекерленетін бӛлшектер бір қимада үзілетін болса, қималары біріктіру 

тігістерінің  кӛмегімен  түзілетін  дәнекерленетін  арқалықтар  мен  конструкциялардың 
құрамдас  элементтерінде  таврлік  және  бұрыштық  бірігулерді  толықтай  балқыту  талап 
етілмейді.  Опырылу  бірнеше  қимада  болатын  болса,  опырылымнан  100  мм  ұзындықта 
дәнекерленетін бӛлшектердің таврлік немесе бұрыш бірігулердің толықтай балқытылуын 
қарастыру қажет.  

Үзілуге жұмыс істейтін бірігулерде толықтай балқыту міндетті болып табылады. 
Бұрыштағы  айқастырылып  дәнекерленген  тігістердің  кӛмегімен  түзілген  пакет 

бӛлшектерінің үзілуіне жұмыс істеп түйіндер пайдалануға жол берілмейді. 

Бір  жақты  бұрыш  тігістермен  түзілген  тұйықталған  құрамдас  герметиктелген 

элементтердің бұрыштағы бірігулерінде дәнекерленетін жердің тереңдігі кем дегенде 4 мм 
–  жұқарақ  табақтың  қалыңдығы  16  мм  дейін  және  кемінде  5  мм    болса  –  одан  да  жұқа 
табақтың қалыңдығы 16 мм артық болса болуы тиіс  

Жекелеген бӛлшектерді  біріктіру үшін және конструкция элементтерін бекіту үшін 

үзілмелі тігістерді қолданбаған жӛн.  

8.5.5.3 Фрикционды 

бірігулердегі  беріктілігі  жоғары  болаттарға  арналған 

саңылаулардың номиналды диаметрлері 88-кестеде келтірілген. 

8.5.5.4  Бірігулерді  89-кестедегі  нормалар  бойынша  беріктілігі  жоғары  және  кәдімгі 

болаттарды анағұрлым жинақ орналастырып жобалау қажет.