СП РК 3.03-112-2013 МОСТЫ И ТРУБЫ (ҚР ЕЖ 3.03-112-2013) - часть 12

 

ҚР ЕЖ 3.03-112-2013

 

169 

69-кесте – Басты фермалар элементтерінің есептелген ҧзындығы 

Ұзыннан майысу бағыты 

Есептелген ұзындығы 

ef

l

 

белдеу 

тірейтін таяныштар 

мен тірейтін тұғырлар* 

тордың ӛзге 

элементтері 

Ферма жазықтығында  

l

 

l

 

0,8

l

 

Ферма  жазықтығына  перпендикуляр 
бағытта (ферма жазықтығынан) 

1

l

 

1

l

 

1

l

 

_________ 
*  Кесілмеген  аралық  құрылымдар  үшін  қиғаш  тіреулер  мен  тірек  бағандардың  есептелген 
ұзындығын тордың ӛзге элементтеріндегідей алу қажет. 
ЕСКЕРТПЕ Белгілеулер:  

l

  —  ферма  жазықтығындағы  элементтің  геометриялық  ұзындығы  (түйіндердің  орталықтары 

арасындағы аралық), м;  

1

l

 — ферма жазықтығынан ығыспау үшін бекітілген түйіндер арасындағы аралық.  

 
8.4.7.2  Жазықтық  фермасынан  (шпренгелі  немесе  жартылай  қиғаш  үшбұрыш  торы 

бар және т.б.) ұзындық бойымен әртүрлі қысатын күштер 

N

1

  және 

N

2 

(мұндағы 

N

1

  >  N

2

)   

әсер ететін элементтің есептелген ұзындығын

 

ef

l

мына формула бойынша есептеу қажет. 

2

1

1

0, 75 0, 25

,

ef

N

l

l

N

















                                                (193) 

мұнда   

1

l

  — ферма  жазықтығынан  ығыспау  үшін  бекітілген  түйіндер  арасындағы 

аралық, м. 

Бұл жағдайда орнықтылық бойынша есепті күшке 

N

1

 байланысты жүргізу керек. 

Формуланы  (193)  созылу  күші 

N

2

болса  пайдалануға  жол  беріледі.  Бұл  жағдайда 

N

2 

мәнін  «минус» белгісімен, ал 

1

0,5 .

ef

l

l



 алу қажет. 

8.4.7.3 Бас ферманың айқаспа торы элементтерінің есептелген ұзындығын 

ef

l

келесідей 

алу қажет:  

-   ферма  жазықтығында  — 0,8

,

l

  тең,  мұнда 

l

  — ферма  торабының  ортасынан 

олардың түйісетін нүктесіне дейінгі аралық; 

-  ферма жазықтығынан: 
қысылған элементтер үшін — 70-кесте бойынша; 
созылған  элементтер  үшін  —  элементтің  толық  геометриялық  ұзындығына  тең 

(

1

ef

l

l



, мұнда 

1

l

 69-кестені қараңыз). 

8.4.7.4  Арқалықтың  жалпы  орнықтылығын  тексерген  уақытта  қысылған  белдеменің 

есептелген ұзындығын тӛмендегілерге тең деп алу қажет: 

- ұзыннан байланыстардың фермаларының түйіндері арасындағы аралыққа  – үстіңгі 

және  астыңғы  белдемелер  аймағында  ұзыннан  байланыс  және  тіреу  қималарында 
кӛлденең байланыс болған жағдайда; 

- кӛлденең  байланыс  фермаларының  арасындағы  аралыққа  —  тек  созылған 

белдемелер  аймағында  ұзыннан  байланыс  болған  жағдайда,  бұл  кезде  кӛлденең 
байланыстардың фермалары ұзыннан байланыстардың түйіндерімен орталықтандырылуы, 
ал аталған фермалардың белдемелерінің икемділігі 100 аспау тиіс; 

ҚР ЕЖ 3.03-112-2013 

170 

- арқалықтың аралығына — аралықтарда ұзыннан және кӛлденең байланыс болмаған 

жағдайда; 

- консольдің 

ұшынан  консольдің  тіреу  қимасының  артындағы  кӛлденең 

байланыстардың  жақын  жердегі  жазықтығына  дейінгі  аралыққа  –  іліп  немесе  ұзыннан 
жылжытып, аралық құрылымды монтаждау кезінде  

 

70-кесте – Басты ферма жазықтығынан айқаспа тордың қысылған элементтерінің 

есептелген ҧзындығы 

Тор элементтерінің айқасу торабының 

конструкциясы 

Ұстап тұратын элемент болған уақытта 

ферма жазықтығынан есептелген ұзындық 

ef

l

 

созылған 

жұмыс істемейтін 

қысыл-

ған 

Екі элемент те үзілмейді 

l

 

0,7

1

l

 

1

l

 

Ұстап тұратын элемент үзіліп, фасонкамен 
жабылады: 

 

 

 

- қарастырылып отырған элемент үзілмейді 

0,7

1

l

 

1

l

 

1,4

1

l

 

- қарастырылып отырған элемент үзіліп, фасонкамен 
жабылады 

0,7

1

l

 

— 

— 

 

8.4.7.5  Басты  арқалықтың  немесе  осы  белдемеде  ұзыннан  байланысы  жоқ  «ашық» 

аралық құрылым фермасының қысылған белдеменің есептелген ұзындығын 

ef

l

 ұзындығы 

бойынша  ауыспалы  кӛлденең  күшпен  қысылған  серпімді  тіркеулердегі  стерженнің 
орнықтылығы бойынша есептеліп анықтау қажет.   

Аталған  есептелген  ұзындықты 

ef

l

,  м,  мына  формула  бойынша  анықтауға  жол 

беріледі: 

,

ef

l

l

 

                                                              (194) 

мұнда 

l

  — параллель  орналасқан  белдемелері  бар  арқалықтар  мен  фермаларға  

арналған есептелген аралыққа, қисық сызықты жоғарғы белдемесі бар арқалықтарға және 
полигональді  үстіңгі  белдемесі  бар  фермаларға  арналған  белдеменің  толық  ұзындығына 
тең келетін белдеменің ұзындығы, м; 



  — есептелген ұзындық коэффициенті. 

Параллель  орналасқан  белдемелері  бар  арқалықтар  мен  фермалардың  белдемелері 

үшін, сондай-ақ  полигональді үстіңгі белдемесі немесе қисық сызықты үстіңгі белдемесі 
бар  фермалар  үшін  есептелген  ұзындық  коэффициентін

 



  71-кесте  бойынша  анықтау 

қажет.  Бұл  ретте  анағұрлым  үлкен  жылжуды



аралықтың  ортасында  орналасқан  жиек 

үшін алу керек.   

8.4.7.6  Аркаларды  орнықтылығына  қарай  есептеулер  аркалар  мен  кӛлік  қозғалатын 

бӛліктегі  элементтердің  және  сүйеп  тұратын  элементтерінің  бірлескен  жұмысының 
ескерілуімен жүргізіледі. 

Тұрақты  тұтас  қималы  арканың  жалпы  орнықтылығын  тексеру  кезінде  есептік 

ұзындықты  

ef

l

, м, мына формула бойынша оның жазықтығында анықтау қажет:   

 

ҚР ЕЖ 3.03-112-2013

 

171 

8

,

ef

l

l



 



                                                                   (195) 

мұнда  

l

 — арка аралығының ұзындығы, м; 

f

l

 

  — коэффициент (мұнда 

f

 — арканы кӛтеретін таяқ); 

δ —  72-кесте бойынша қабылданатын коэффициент. 

 

71-кесте – Есептелген ҧзындық коэффициенті 

ξ 

Коэффициент 



 

ξ 



 коэффициенті 

0 

0,696 

150 

0,268 

5 

0,524 

200 

0,246 

10 

0,443 

300 

0,225 

15 

0,396 

500 

0,204 

30 

0,353 

1000 

0,174 

60 

0,321 

1000-нан жоғары 

4

1000

0,174



 

100 

0,290 

ЕСКЕРТПЕ 1  

4

16

,

m

l

d EI

 



  

мұнда  

d

 — белдемелерді кӛлденең ұзыннан жылжуларға қарсы бекітетін жиектер арасындағы аралық, м;

 



 — жиек торабының күштің әсерінен 

1;

F



анағұрлым кӛп ұзыннан жылжуы, м, (тірек жиектерін санамағанда)  

m

I

  —  арқалықтың  (ферманың)  қысылған  белдемесінің  инерциясы  моментінің  тік  оське  қатысты  орташа 

(аралықтың ұзындығы бойынша) мәні, м

4

.  

ЕСКЕРТПЕ  2  Егер  осы  кестенің  деректері  бойынша  алынған  есептелген  ұзындық 

1,3 ,

ef

l

d



  болса,  оны 

серпімді теректердегі стерженнің орнықтылығына қарай анықтау қажет.   
ЕСКЕРТПЕ 3  Аралық мәндер үшін 



 коэффициентті 



 сызықтық интерполяциямен анықтау қажет.  

   

72-кесте –Коэффициенттер бойынша деректер ζ 

Арканың типі 

δ коэффициенті 

1  Аркамен  аспалармен  біріктірілген,  иілгіш  қыспасы*  бар, 
астынан жүретін екі шарнирлі 

1

2

  

 

2  Шарнирсіз 

1

2

2

    

 

3  Үш шарнирлі  

1

  

 және 

2

  

 

ең азы 

4  Аркамен бағандар арқылы біріктірілген, кесілмейтін қатаңдық 
арқалығы бар екі шарнирлі  





2

1

2

0,95 0,7

   



 

 

__________ 
* Қыспа  мен  арканың  қаттылығының  қатынасы  0,8  жоғары  болғанда  арканың  есептік  ұзындығы 
аркамен  бағандармен  біріктірілген  қиылмаған  қатаңдық  арқалықпен  екі  шарнирлі  арка  үшін 
есептелетіндей есептеледі. 
ЕСКЕРТПЕ Белгілеулер: 

1

2

,

 

  — 73-кесте бойынша қабылданатын коэффициенттер; 



—  Формуланы (195) қараңыз; 

,

bal

bog

EI

EI

 

  мұнда 

bal

I

  және 

bog

I

—  қатаңдық  арқалықтары  мен  аркаларға  сәйкес  қималардың 

инерция моменттері. 

ҚР ЕЖ 3.03-112-2013 

172 

Инерция  моменті  аралықтың  ұзындығы  бойынша  орташа  мәнінің  ±10  %  шегінде 

ӛзгерген  кездегі  қимасы  ауыспалы  екі  шарнирлі  арка  үшін  δ  мәнін  72-кесте  (4-поз) 
бойынша  анықтауға  жол  беріледі.  Бұл  кезде 

bog

EI

  аралықтың  тӛрттен  бір  бӛлігіне 

алынады.  

 Барлық жағдайларда арканың есептелген ұзындығы 

ef

l

 жазықтығында бағандардың 

немесе  аспалардың  бекітпелерінің  түйіндері  арасындағы  ара-қашықтықтан  кем  болмауы 
тиіс.  

 

73-кесте - ζ

1

 және ζ

2

 коэффициенттері 



 

Коэффициенттер 



 

Коэффициенттер 

δ

1

 

δ

2

 

δ

1

 

δ

2

 

0,1 

28,5 

22,5 

0,5 

36,8 

44,0 

0,2 

45,4 

39,6 

0,6 

30,5 

— 

0,3 

46,5 

47,3 

0,8 

20,0 

— 

0,4 

43,9 

49,2 

1,0 

14,1 

— 

ЕСКЕРТПЕ  Аралық  мәндер  үшін 



 

1



  және 

2



  коэффициенттерін  сызықтық  интерполяциямен  анықтау 

қажет. 

 
8.4.7.7 Айқаспалыдан  басқа,  кез  келген  торы  бар  ұзыннан  және  кӛлденең 

байланыстар элементтерінің есептелген ұзындығын 

ef

l

 тӛменде кӛрсетілгенде  тең деп алу 

қажет: 

- байланыс  жазықтығында  —  бас  фермаларға  немесе  арқалықтарға,  сонымен  қатар 

кӛлік  қозғалатын  бӛлігінің  байланыс  элементтерінің  бекітпелерінің  ортасы  арасындағы    
ара-қашықтыққа 

2

l

; 

- байланыс жазықтығынан  — байланыс элементі осінің байланыс фасонкаларын бас 

фермаларға  немесе  Арқалықтарға,  сондай-ақ  кӛлік  қозғалатын  бӛліктің  арқалықтарына 
бекітетін  болттарының  шеткі  қатарларының  осімен  қиысу  нүктелері  арасындағы            
арақашықтыққа 

3

l

. 

Байланыстың  бірін-бірі  жабатын  элементтерінің  есептік  ұзындығын   

ef

l

  келесідей 

алу қажет: 

- байланыс жазықтығында  — байланыс элементінің  бас фермаға немесе Арқалыққа, 

сонымен  кӛлік  қозғалатын  бӛліктің  арқалығына  бекітілген  жердің  ортасынан  есептелген 
кездегі ара-қашықтыққа тең –байланыс осьтері қиылысатын нүктеге дейін;  

- байланыс  жазықтығынан:  созылған  элементтер  үшін  —  тең 

3

;

l

  қысылған 

элементтер  үшін  —  70-кесте  бойынша,  бұл  кезде 

l

  ретінде  байланыс  элементінің  осі 

байланыс  фасонкаларының  бекітетін  болттарының  шеткі  қатарының  осімен  қиылысатын 
нүктеден  байланыс  элементтерінің  осьтері  қиылысатын  нүктеге  дейінгі  ара-қашықтық 
алынады, 

1

l

 — ара-қашықтық 

3

.

l

 

айқаспалыдан  басқа,  кез  келген  торы  бар  байланыс  элементтері  үшін  жалғыз 

бұрыштардан есептік ұзындықты 

ef

l

 ұштарындағы бекітетін шеткі болттар арасындағы 

 

ҚР ЕЖ 3.03-112-2013

 

173 

ара-қашықтыққа 

l

тең  алу  қажет.  Айқаспа  байланыс  торы  кезінде

ef

l

=  0,6

l.

  Қима 

инерциясының радиусын минималды етіп алу қажет 





min

.

i

i



 

8.4.7.8  Тұтас  қабырғалы  арқалықтарда  бір  немесе  бірнеше  тірек  болатын  қатаңдық 

қырларынан  тұратын  тірек  бағандардың  және  олармен  түйісетін  қабырға  учаскелерінің 
есептік ұзындығын мына формула бойынша анықтау қажет: 

,

ef

c

l

l

 

                                                              (196) 

мұнда  



 — есептік ұзындық коэффициенті; 

l

c

  — домкратты  арқалықтың  үстінен  жоғарғы  белдемеге  дейінгі  немесе  кӛлденең 

байланыстың ең жақын тұрған торабына дейінгі аралыққа тең арқалықтың тірек бағанының 
ұзындығы, м. 

Тірек  бағанның  есептік  ұзындығының 



коэффициентін  мына  формула  бойынша 

анықтау керек: 

0,56

,

0,14

n

n



 



                                                        (197) 

мұнда  

,

c

r

c

r

l I

n

I l



 

бұл жерде  

c

I

 

— қабырғаның  жазықтығымен  бірдей  оське  қатысты  тірек  баған 

қимасының инерция моменті, м

4

; 

,

r

r

I l

  — тиісінше қима инерциясының моменті, м

4

, мен кӛлденең байланыстардың 

кермелерінің  ұзындығы,  м;  «ашық»  аралық  құрылымдар  үшін  формулада  (197) 

0.

n



 

деп алу қажет.  

Тірек  бағанның  ауданын,  инерция  моментін  және  бір  қатаңдық  қыры  бар  инерция 

радиусын анықтаған уақытта оның қимасына тіректі қатаңдық қырынан басқа, ені 

1

1

b

t

 

 

түйісіп  тұрған  қабырғалар  бӛлігін  кіргізу  керек  (мұнда 

t

  — қиманың  қалыңдығы; 

1



  —   

74-кесте бойынша алынатын коэффициент. 

 

74-кесте - 

1



 коэффициентінің мәндері 

Болат маркасы 

1



 коэффициентінің мәні 

16Д 

14 

15ХСНД 

12 

10ХСНД, 390-14Г2АФД, 390-15Г2АФДпс 

11,5 

 
Тірек  бағанның  ауданын,  инерция  моментін  және  арасы 

2

2

b

t

 

  (мұнда 

2



  —        

75-кесте  бойынша  алынатын  коэффициент)  бірнеше  қатаңдық  қыры  бар  инерция 
радиусын  анықтаған  уақытта  оның  қимасына  барлық  аталған  қатаңдық  қырларын, 
араларындағы  қабырғалардың  бӛліктерін,  сондай-ақ  шеткі  қатаңдық  қырларына  сыртқы 
жағынан жанасатын ені  

1

1

,

b

t

 

 болатын қабырғалардың бӛліктерін кіргізу керек. Мұнда 

1



 74-кесте бойынша алу қажет. 

 

ҚР ЕЖ 3.03-112-2013 

174 

75-кесте - ζ

2

 коэффициентінің мәндері 

Болат маркасы 

2



 коэффициентінің мәні 

16Д 

44 

15ХСНД 

38 

10ХСНД, 390-14Г2АФД, 390-15Г2АФДпс 

36 

 
8.4.8 Шыбық элементтерінің шекті иілгіштігі  
 

Стерженді  элементтердің  иілгіштігі  76-кестеде  келтірілген  мәндерден  аспауы 

керек. 

 

76-кесте - Стерженді элементтердің шекті иілгіштігі 

 

Конструкциялардың элементтері  

Кӛпірлердің стерженді элементтерінің шекті 

иілгіштігі 

темір жол және жаяу 

жүргіншілер 

автокӛлік жол және 

қалалық 

Бас фермалардың қысылған және 
қысылып-созылған элементтері; 
тіректердің бағандары; бас 
фермалардың белдемелерінің созылған 
элементтері 

100 

120 

Белдемелерді қоспағанда, бас 
фермалардың созылған элементтері; 
есептік ұзындықты 

ef

l

азайту үшін 

қызмет ететін элементтер 

150 

150 

Бас фермалардың және ұзыннан 
Арқалықтардың, сонымен қоса тежегіш 
байланыстардың ұзыннан 
байланыстарының қысылған элементтері 

130 

150 

Созылған  

130 

180 

Кӛлденең байланыстардың элементтері:  

 

 

- тіректе 

130 

150 

- аралықта 

150 

150 

Деңгейінде ұзыннан байланыстар жоқ 
кӛлденең байланыстар фермаларының 
белдемелері немесе ортақ жұмыс үшін 
бас арқалықтардың белдемелерімен 
біріктірілген плита   

100 

100 

Құрамдас қысылған немесе қысылып-
созылған элементтің тарамдары  

40 

40 

Созылған 

50 

50 

 
 

 

ҚР ЕЖ 3.03-112-2013

 

175 

8.4.9 Болат 

конструкциялардың 

және 

олардың 

қосылыстарының 

элементтерінің тӛзімділігін есептеу  

  

8.4.9.1 Болат 

конструкциялардың  және  бірігулерінің  (қанаттардан  басқа) 

элементтерінің тӛзімділігін мына формулалар бойынша есептеу қажет: 

max,

,

ef

w

y

R m



 

                                                               (198) 

max,

0, 75

,

ef

w

y

R m







                                                         (199) 

мұнда  

max,

ef



  — абсолютті ең жоғары қалыпты кернеу (созатын – оң), МПа; 

max,

ef



  — бұрыш  тігістер  есептелген  кезде  абсолютті  ең  жоғары  опырылу  кернеу 

(бағыты оң болып қабылданады), МПа; 

w



 — коэффициент; 

m

 — 60-кесте бойынша қабылданатын жұмыс шарттарының коэффициенті. 

max,

ef



  және 

max,

ef



  кернеулерін  77-кестедегі  формулалар  бойынша  және  6-бӛлімнің 

6.1.1-6.1.3  тармақтарында  кӛрсетілген  жүктемелерден  (217)  –  (228)  формулалар  бойынша 
анықтау қажет. 

 

77-кесте – Конструкциялардағы және оның бірігулеріндегі қалыпты кернеу

 

Кернелген күй 

Анықтау формулалары 

max,

ef



 

Созылу немесе қысылу  

n

N

A

 

Басты жазықтықтардың біріндегі майысу  

3

æ

n

M

W

 

Басты  жазықтықтардың  біріндегі  майысып  созылу  немесе 
қысылу  

3

æ

n

n

N

M

A

W



 

Басты екі жазықтықтағы майысу  

3

,

3

,

æ

æ

y

x

x n

y n

M x

M y

I

I



 

Басты екі жазықтықтағы майысумен қоса созылу немесе қысылу  
 

3

,

3

,

æ

æ

y

x

n

x n

y n

M x

M y

N

A

I

I





















 

ЕСКЕРТПЕ 1  Белгілеулер: 

,

,

x

y

M M

M

  —  8.4.2.3.1  сәйкес  анықталатын,  қарастырылып  отырған  қимадағы  келтірілген  иілу 

моменттері; 
æ

3

 — 1,05 тең болып қабылданатын коэффициент. 

ЕСКЕРТПЕ  2  Беріктілігі  жоғары  болттардағы  фрикционды  бірігулер  бар  элементтерді  есептеген 
уақытта 77-кестедегі формулалар брутто қимасының сипаттамаларын кӛрсетеді. 

 

w



 коэффициентін мына формула бойынша анықтау қажет: 



 



1

1,

w

 



       









                                    (200) 

ҚР ЕЖ 3.03-112-2013 

176 

мұнда  δ  — 1,0  тең  коэффициент  —  темір  жол  және  жаяу  жүргіншілер  кӛпірлері 

үшін және 0,7 — кӛлік жолы және қалалық кӛпірлер үшін; 



  — 

max



  анықтау  кезінде  ықпал  ету  желісінің  жүктелу  ұзындығына 



байланысты болатын коэффициент; 



,  δ  — болаттың  маркасы  мен  жүктелу  режимінің  стационарлы  еместігін  ескеретін  

коэффициенттер; 



  — У  қосымшасының  У.1  кестесі  бойынша  қабылданатын  тиімді  кернеу 

концентрациясының коэффициенті; 

ρ — ауыспалы кернеу циклы асимметриясының коэффициенті. 
ρ коэффициентін мына формулалар бойынша анықтау қажет: 

min

max

,



 



                                                                          (201) 

min

max

.



 



                                                                          (202) 

мұнда  

min

max

min

max

,

,

,









 — 

max,

max,

,

ef

ef





  сияқты  формулалар  бойынша  және  сол 

қимада  анықталатын  ӛз  белгілерімен  кернеудің  абсолютті  шамасы  бойынша    ең  жоғары 
және ең тӛмен мәндер;  

3

æ

1, 0



 деп алу қажет. 

Формулада (200) жақшадағы жоғарғы белгілерді  формула (233) бойынша қабылдау 

қажет, егер 

max

0,





болса және әрдайым формула (199) бойынша есептеу үшін. 



 және 



 коэффициенттерін 78-кесте бойынша алу қажет.  

  

78-кесте – α және δ коэффициенттері 

Болат маркасы 

Коэффициенттер мәндері 

α 

δ 

16Д 

15ХСНД 
10ХСНД 

390-14Г2АФД, 390-15Г2АФДпс 

0,64 
0,72 
0,81 

0,20 
0,24 
0,20 

 
Дәнекерленген тігістер үшін

w



коэффициенттерді анықтаған уақытта элементтің   

металлына қолданылғандай, 



 және 

,



 коэффициенттерінің мәндері алынады.   



 коэффициентін тӛменде кӛрсетілгендерге тең деп алу қажет: 

λ ≥ 22 м кезінде ϑ = 1; 

 (203) 

λ < 22 м кезінде ϑ = ν - ξλ; 
мұнда 



 мен 



 мәндерін 79-кесте бойынша алу қажет. 

8.4.9.2 Қанаттардың тӛзімділігін мына формула бойынша есептеу қажет:  

max

1

,

ws

d h

m

R

m







                                                              (204) 

мұнда  

m

1

  —  қанаттың  тӛзімділігін  есептеген  уақыттағы  жұмыс  шарттарының 

коэффициенті тӛменде кӛрсетілгендерге тең: 

 

ҚР ЕЖ 3.03-112-2013

 

177 

-  қанаттардағы  күштің  жеке  ретке  келтірілуісіз  керме  және  аспалы  кӛпірлердің 

иілгіш кӛтергіш элементтері үшін — 0,83; 

-  алдын  ала  кернелген  конструкциялардың  кернелетін  элементтері  үшін  және  жеке 

ретке  келтіру  кезінде,  соның  ішінде  қанаттарды  монтаждау  кезінде  кӛрсеткіштің  иілу 
шамасы  бойынша  керме  және  аспалы  кӛпірлердің  иілгіш  кӛтергіш  элементтері  үшін  — 
1,0; 

d h

R

— 8.4.3.1 бойынша анықталатын қанаттың есептелген кедергісі; 

ws



—  кернеулердің  ауыспалығын  ескеретін  және  мына  формула  бойынша 

анықталатын коэффициент: 



 



0,15

1,

0,884

0,387

0,884

0, 455

ws

s

s

 





 



 











                       (205) 

бұл жерде  

, ,

  

  —  8.4.9.1 сәйкес алынатын коэффициенттер; 

s



— мәндері  У  қосымшасының  У.2  кестесі  бойынша  қабылданатын  кернеу 

концентрациясының тиімді коэффициенті; 

m

 — 60-кесте бойынша қабылданатын жұмыс шарттарының коэффициенті.

 

 

79-кесте - 



 және ξ коэффициенттері 

Кернеу 

концентрациясының тиімді 

коэффициенті 



 

Болаттар үшін 



 және 



 коэффициенттерінің мәндері 

16Д 

15ХСНД, 10ХСНД,                  

390-14Г2АФД, 390-15Г2АФДпс 



 



 



 



 

1,0 

1,45 

0,0205 

1,65 

0,0295 

1,1 

1,48 

0,0218 

1,69 

0,0315 

1,2 

1,51 

0,0232 

1,74 

0,0335 

1,3 
1,4 
1,5 
1,6 
1,7 
1,8 

1,54 
1,57 
1,60 
1,63 
1,66 
1,69 

0,0245 
0,0258 
0,0271 
0,0285 
0,0298 
0,0311 

1,79 
1,83 
1,87 
1,91 
1,96 
2,00 

0,0355 
0,0375 
0,0395 
0,0415 
0,0436 
0,0455 

1,9 

1,71 

0,0325 

2,04 

0,0475 

2,0 

1,74 

0,0338 

2,09 

0,0495 

2,2 

1,80 

0,0364 

2,18 

0,0536 

2,3 

1,83 

0,0377 

2,23 

0,0556 

2,4 
2,5 
2,6 
2,7 
3,1 
3,2 
3,4 
3,5 
3,7 
4,4 

1,86 
1,89 
1,92 
1,95 
2,07 
2,10 
2,15 

— 
— 
— 

0,0390 
0,0404 
0,0417 
0,0430 

0, 0483 

0,0496 
0,0523 

— 
— 
— 

2,27 
2,31 
2,36 
2,40 
2,57 
2,62 
2,71 
2,75 
2,84 
3,15 

0,0576 
0,0596 
0,0616 
0,0636 
0,0716 
0,0737 
0,0777 
0,0797 
0,0837 
0,0977 

ҚР ЕЖ 3.03-112-2013 

178 

8.4.10  Кӛтергіш элементтерді және қосылыстарды есептеу ерекшелігі  
 
8.4.10.1 Негізгі фермалардың элементтері  
 

8.4.10.1.1 Қима  биіктігінің  элементтің  ұзындығына  ара-қатынасы  1/15  болған 

уақытта  торлы  басты  фермалардың  элементтері  мен  бірігулерін  беріктілік  бойынша 
есептеген  уақытта  түйіндердің қаттылығынан  майысатын  моменттерді  ескеру  керек.  Бұл 
талап  беріктілігі  жоғары  болттардағы  торапты  бірігулер  бар  торлы  басты  фермалардың 
элементтерінің тӛзімділігіне жүргізілген есептеулерге де қатысты; дәнекерленген торапты 
бірігулер  кезінде  тӛзімділікке  есептеулерді  қима  биіктігінің  элементтердің  ұзындығына 
ара-қатынасының  шамасына  қарамастан  түйіндердің  қаттылығынан  иілу  моменттерінің 
ескерілуімен жүргізу керек.  

Кӛлік қозғалатын бӛлігінде жүктеменің тораптан тыс қосымшасынан осьтік күш пен 

майысудың  бірлескен  әсеріне  жұмыс  істейтін  белдемесі  бар  торлы  басты  фермалардың 
беріктілігін  қима  биіктігінің  панелдің  ұзындығына  ара-қатынасына  қарамастан,  аталған 
белдемелердің  түйіндерінің  қаттылығын  ескеріп  есептеу  қажет.  Қалған  түйіндердің 
қаттылығын жоғарыда кӛрсетілгендей есептеу керек. 

Аталған  жағдайлардың  бәрінде  беріктілік  бойынша  есептеулерде  түйіндердің 

қатаңдығынан иілу моменттерін 20% азайту қажет. 

Эксцентриситетпен  және  ферма  элементтерінің  толық  орталықтанбауынан    (8.4.1.3 

ескерілуімен)  байланыстардың  немесе  кӛлденең  диафрагмалардың  жанасуынан  иілу 
моменттерін толықтай ескеру қажет. Бұл талап олардың ӛз салмақтарының әсерінен торлы 
басты фермалар мен байланыстардың кӛлденең және кӛлбеу  элементтерінен туындайтын 
иілу  моменттерінің  ескерілуіне  де  таралады.  Бұл  ретте  осы  иілу  моменттерін  элемент 
ұзындығының ортасында және ұштарында  сүйелген бос элемент  үшін  0,6 моментке тең 
ординаталармен параболамен таралған күйінде қабылдауға жол беріледі.   

8.4.10.1.2

 

Қысылған

 

элементтердің  бос  ұшын  азайту  үшін  пайдаланылатын  аралық 

құрылымның  бағандарын,    тартпаларын,  кермелерін,  байланыстарын  және  басқа  да 
элементтерін  қысылған  элементтегі  ұзыннан  күштің  3%  тең  келетін  қысылуға  және 
созылуға қарай есептеу керек.  

8.4.10.1.3

 

Тіреу  торабына  жанасатын  басты  фермалардың  белдемелері  мен  тордың 

элементтерін осьтің күшіне және эксцентриситетпен бірге ұзыннан тежеу немесе тартылу 
күшінің жылжымайтын тіреу бӛлігіне, сондай-ақ тіреу торабының ортасына қатысты бір 
катокты  тірек  бӛлігі    реакциясының    эксцентриситетінен  болатын  иілу  моментіне 
берілетін иілу моментіне есептеу керек. 

 

Тірек  торабының  элементтері  арасындағы  иілу  моменттерінің  таралуын  8.4.1.3 

сәйкес қабылдау қажет. 

8.4.10.1.4  Қорапты  және  П  тәріздес  қималы  аралық  құрылымдарда  торды  немесе 

тұтас  қабырғалы  диафрагмалармен,  сондай-ақ  кӛлденең  қырлармен  және  ортротропты 
плиталар  мен  Арқалық  қабырғаларының  табақтарымен  түзілетін  кӛлденең  бекітулер 
беріктілікке, орнықтылыққа және күшке шыдамдылыққа тексерілуі тиіс. Мұндай тексеру 
әдетте, аралық құрылымдардың кеңістікті есептеумен жүргізіледі.  

Конфигурациясы  аралық  құрылымның  кӛлденеңіне  сәйкес  келетін  жиектер  немесе 

арқалықтар  сияқты  кӛлденең  бекітулерді  есептеуге  болады,  ал  кӛлденең  қырлардың 

 

ҚР ЕЖ 3.03-112-2013

 

179 

немесе диафрагмалардың қимасының құрамына – торлы немесе тұтас қабырғалы – басты 
арқалықтардың  кӛрші  қабырғалары  арасындағы  жалпы  ені  0,2  тең,  бірақ  кӛлденең 
бекітпелер арасындағы аралықтан аспайтын табақ кіреді.  

Тірек  қималардағы  кӛлденең  бекітпелердің  тірек  бӛліктер  орналасқан  жерде  қатты 

тіректері  бар.  Мұндай  бекітпелерді  тірек  реакциясына,  жергілікті  тігінен  түсірілетін 
жүктемеге  және  қабырғалардың  табақтарындағы  және  ортотропты  плиталардың 
жиектемесі бойынша майысудан және осы тірекке жанасатын аралықтардың айналуынан 
болған кернеуге қатысты таралған кӛлденең қимаға есептеу керек.   

Аралықта, оның ішінде күш бір жерге топтасқан (мысалы, кермелерден болған күш) 

орындарда  орналасқан  кӛлденең  бекітпелерді  қабырғалардың  табақтары  мен  ортотропты 
плиталарда  майысу  мен  айналдырудан  болған  кернеулер  мен  сыртқы  күштердің 
ескерілуімен есептеу қажет.   

8.4.10.1.5 Радиусы  1000  м  аз  қисық  учаскелерде  орналасқан  тік  жолды  темір  жол 

аралық  құрылымдарындағы  беріктілік  пен  шыдамдылыққа  есептеулер  жүргізу  кезінде 
кеңістікті    конструкция  ретінде  аралық  құрылымды  айналдыру  кезінде  туындайтын 
күштерді ескеру керек.  

8.4.10.1.6 Конструкциялар 

кӛп  сатылы  тұрғызылған  жағдайда  монтаждау 

жұмыстарының  аралық  кезеңдерінде  қималардың  беріктілігін 

æ, æ , æ ,

,

,

x

y

x

y

  

 

коэффициенттері 1,0 тең деп алып,  Формулалар (151) – (169) бойынша тексеру керек.  

8.4.10.1.7 Кермелі  жүйелердің  аралық  құрылымдарының  кермелерінің  ұзыннан  

деформациялануын  тӛмендегі  формула  бойынша  анықталатын  келтірілген  серпімділік 
модулін 

,

ef

E

ала отырып, анықтау қажет.  

2

2 2

3

1

2

2

2

1

2

,

1

24

ef

E

E

S

S

E

g l A

S S

 







                                          (206) 

мұнда  

Е

  — 58  және  59  кестелер  бойынша  қабылданатын  қанаттың  серпімділік 

модулі; 

ρ — қанат материалының тығыздығы, кН/м

3

; 

g 

— тартылыс күшінің үдеуі; 

l

 — керменің кӛлденең проекциясы, м; 

А

 — қанаттың кӛлденең қимасының ауданы, м

2

; 

1

2

,

S S

  — есептеу жүргізілетін жүктеме келтірілгенге дейінгі және кейінгі  кермедегі 

күштің бастапқы және тиісінше кейінгі мәндері, кН. 

Кермелердегі күшеюді рет-ретімен жақындатып анықтау қажет. 
8.4.10.1.8 Кермелі 

және 

аспалы 

кӛпірлердің 

пилондары 

деформациялық 

есептеулердің негізінде беріктілік пен орнықтылыққа тексерілуі керек.   

Жалпы  орнықтылықты  тексеру  кезінде  пилонның  икемділігін  ауыспалы 

қатаңдықтың,  оның  бекітілу  жағдайларының  және  іргетастардағы  және  ригелдер, 
кабелдер, кермелер түйісетін түйіндердегі жүктемелердің ескерілуімен анықтау қажет.  

Кермелі-арқалықты  кӛпірлердің  бір  бағанды  пилондары  үшін  кермелердегі 

күшеюден болатын қадағалайтын әсерді ескеру керек.   

8.4.10.1.9 Алдын  ала  келтірілген  кернеуі  бар  немесе  реттелген  конструкциялар 

алдын  ала  кернеу  немесе  реттеу  жүргізу  кезеңінің  барлық  сатыларында  беріктілік  пен 

ҚР ЕЖ 3.03-112-2013 

180 

орнықтылық  бойынша  есептеулермен  тексерілуі  тиіс.  Бұл  ретте  8.3.13  бойынша  жұмыс 
шарттарының  коэффициенттерін,  жүктеме  бойынша  сенімділік  коэффициенттерін  (1,0 
артық немесе кем) – 6-бӛлімнің талаптарына сай келетін алу және әр саты үшін есептеген 
кернеулерді  қосу  қажет.  Есептеулер  жүргізу  кезінде  М  қосымшасына  сәйкес 
релаксациядан,  кернелетін  элементтердің  анкерлерінің  үйкелуінен  және  икемділіктен 
болатын кернеудің жоғалтуларын ескеру керек. 

 

8.4.10.2 Жҥру бӛлігінің элементтері  
 

8.4.10.2.1 Кӛлік  қозғалатын  бӛлігінде  басты  фермалармен  бірлесіп  жүргізілетін 

жұмыстардан  болатын  күшеюді  кӛлденең  жазықтықта  мынадай  бекітулер  бар:  ұзыннан 
жатқан  арқалықтар  шарнирмен  бекітілген;  байланыстар  деңгейінде  орналасқан  кӛлденең 
арқалықтың  белдемесі  басты  фермалардың  белдемелеріне  қатты,  ал  екінші  белдемесі 
шарнирмен бекітілген деген болжаммен анықтау қажет. 

Басты  фермалардың  белдемелерімен  кӛлік  қозғалатын  бӛлігіндегі  элементтердің 

бірлескен  жұмысынан  туындайтын  кӛлденең  жазықтықта  иілу  моменттерінің 

у

M

ескерілуімен  кӛлденең  арқалықтар  қимасының  беріктілігі  бойынша  есептеулерді 

y

M

 

20 % азайтып алып, (156) – (160) формулалар бойынша жүргізу керек.  

Бастырмасы  балластсыз  плиталары  бар  кӛлік  қозғалатын  бӛлігіндегі  элементтердің 

беріктілігіне  қатысты  есептеулерде  ұзыннан  арқалықтармен  бірлескен  жұмысқа 
плиталардың кіргізілуінен болатын күшеюді есепке алу керек.   

8.4.10.2.2 Басты  фермалармен  бірлескен  жұмысқа  кіргізілмеген  кӛлік  қозғалатын 

бӛлігі  бар  аралық  тор  құрылымдардың  ұзыннан  арқалықтарын  кӛлденең  арқалықтарға 
түйістіру  белдемелерінің  бекітпелерінің  конструктивті  орындалымына  қарамастан, 
беріктілік  бойынша  ажырамалы  етіп  есептеу  қажет.  Бұл  ретте  белдемелердің 
бекітпелерінің 

бӛлшектері 

мен 

кӛлденеңге 

арқалықтардың 

қабырғаларын                           

ҚР  ҚН  3.03-12  (6.3.19)  талаптарына  сай  үлестіріп  ажырамалы  арқалық  аралығының 
ортасында  0,6  моментке  есептеу  қажет.  Аталған  ұзыннан  арқалықтарды  тӛзімділікке 
есептегенде  иілу  моменттерін  серпімге  икемді  тіреулердегі  ажырамалы  емес 
арқалықтардың әсері келтірілетін сызықтармен анықтау қажет.  

8.4.10.2.3 Торлы  аралық  құрылымдардың  кӛлденең  жатқан  арқалықтарын 

кӛлденең  арқалықтардан  түзілген  және  торапты  фасонкаларға  басты  фермалардың 
элементтерімен жанасып тұрған жиектердің элементтері ретінде есептеу керек.  

Кӛлденең  арқалықтардың,  аспалардың,  бағандардың  тіреу  қималарын  (ал  аспалар 

немесе  бағандар  болмаған  жағдайда  –  қиғаш  басты  фермалардың)  тігінен  келтірілген 
жүктеменің  әсерінен  кӛлденең  арқалықтардың  майысуы  салдарынан  аталған  элементтер  
түзген жиектердің элементтерінде  пайда болатын иілу моменттеріне тексеру керек.  

Темір  жол  кӛпірлерінің  бір  жолды  аралық  құрылымдарына  арналған  тұйықталған 

кӛлденең  жиектердің  элементтеріндегі  иілу  моменттерін  мына  формулалар  бойынша 
анықтауға жол беріледі:  

- кӛлденең арқалықтағы тірек болатын иілу моменті  

 

ҚР ЕЖ 3.03-112-2013

 

181 





1

,

1

2

2

st

bal

c

t

m

Fa B a

M

I

H

B

G H

B

I

I

E l









                           (207) 

- аспадағы немесе бағандағы иілу моменті: 
- кӛлденең арқалық бекітілген жердің шетінде  

,

2

с

c

st

c

t

m

I

M

M

G H

I

I

E l





                                                   (208) 

- кӛлденең  байланыстар  торабының  кӛлденең  арқалыққа  жақын  орталық 

деңгейінде, бол болмаған жағдайда басты ферманың қарсы беттегі белдемесінің ортасы 
деңгейінде   

0,5

,

cl

c

M

M

 

                                                                   (209) 

 (207) және (208) формулаларда:  

F

 — кӛлденең арқалықтың тірек реакциясы, кН; 

a

 — басты ферманың белдемесі қимасының осі мен ұзыннан арқалық қимасының 

осі арасындағы аралық, м; 

B

 —  басты фермалардың белдемелерінің осьтері арасындағы аралық, м; 

m

l

 — басты ферма панелінің ұзындығы (кӛлденең арқалықтар арасындағы аралық), м; 

H

 — ферма жазықтығындағы бағанның немесе аспаның есептелген ұзындығы, м; 

bal

I

 — ұзындығының ортасындағы кӛлденең Арқалық қимасының инерция моменті, м

4

; 

c

I

 

— басты  ферманың  параллель  жазықтығының  осіне  қатысты  аспаның  немесе 

бағанның брутто қимасының инерция моменті, м

4

; 

t

I

 

— кӛлденең арқалыққа жанасатын ферма белдемесінің таза айналуының инерция 

моменті, м

4

. 

8.4.10.2.4 Ашық аралық құрылымдарда тӛмен қарай жүргендегі кӛлденең жиектерді 

белдеме қимасының ауырлық түсетін ортасы деңгейіне жатқызылған және арқалықтың не 
болмаса  ферманың  қысылған  белдемесіндегі  ұзыннан  күштің  2  %  тең  шартты  кӛлденең 
күштерге есептеу қажет.  

8.4.10.2.5  Кӛлік  қозғалатын,  қалалық,  біріктірілген  және  жая  жүргіншілер 

кӛпірлерінің ортотропты болат плиталары бар кӛлік қозғалатын бӛлігінің элементтеріндегі 
күшеюді  кӛлденең  қырларды  дискретті  орналастыра  отырып  және  плиталар  мен  басты 
фермалардың  (арқалықтардың)  бірлесіп  жұмыс  істеуін  ескере  отырып,  кеңістікті  есептік 
схемаларды қолдана отырып анықтау қажет.   

Ортотропты  плита  элементтерінің  беріктілігі  мен  орнықтылығын  Ф  қосымшасы 

бойынша, тӛзімділігін арнайы әдістеме бойынша есептеу қажет.   

 

8.4.10.3 Байланыс элементтері  
 

8.4.10.3.1  Айқасқан,  ромб  тәріздес  және  үшбұрыш  торлары  бар  ұзыннан  байланыс 

элементтеріндегі 

басты 

фермалардың 

немесе 

арқалықтардың 

белдемелерінің  

ҚР ЕЖ 3.03-112-2013 

182 

деформациялануынан  болған  күшеюді  олар  жұмысқа  қосылғаннан  кейін  әсері  болатын 
тігінен келтірілетін жүктемеден анықтау қажет.  

Ұзыннан  арқалықтармен  біріктірілмеген  немесе  арасы  ажыратылып  бекітілген 

ұзыннан байланыс элементтеріндегі күшеюді мына формулалар бойынша анықтауға жол 
беріледі:  

- Байланыстар кермесі кӛлденең майысатын арқалық болған уақытта айқаспа тордың 

қиғашында  





2

2

cos

sin

,

d

d

f

mf

N

A





  



                                        (210) 

- айқаспа тордың басқа қиғаштарында  

2

3

cos

,

1 2

sin

f

d

d

d

c

A

N

A

A











                                                      (211) 

-  ромбы тәріздес тордың қиғашында  

N

d

 

= 

2

3

2

3

cos

,

11 2

sin

cos

48

f

d

d

d

d

c

A

A

A

B

A

I







 



                               (212) 

- үшбұрыш тордың қиғашында 

2

3

2

3

cos

,

1 2

sin

cos

12

f

d

d

d

d

c

A

N

A

A

B

A

I









 



                               (213) 

- торы кез келген қиғашта кермеде 





,

,

sin ,

c

d lin

d rec

N

N

N







                                                  (214) 

 (210) – (214) формулаларда:  

,

d

c

N

N

—  қиғаштағы және байланыс кермесіндегі күшею, кН; 

,

,

,

d lin

d rec

N

N

 — керменің сол және оң жағындағы қиғаштағы күшею, кН; 

f



— басты фермасының белдемесіндегі қалыпты кернеу, МПа; 

mf



— кӛлденең  арқалықтың  тӛменді  белдемесіндегі  орташа  (иілу  моменттерінің 

арқалықтың  ұзындығы  бойынша  біркелкі  таралмағандығының  ескерілуімен  есептеп 
шығарылған) кернеу, МПа; 

,

d

c

A

A

—  қиғаш  пен  байланыс  кермесі  қимасының  ауданы,  м

2

,  керме  кӛлденең 

иілетін арқалық болған кезде (210) – (213) формулаларда 

c

A

 

 деп алу қажет;  

I

 — тік оське қатысты басты ферма белдемесі инерциясының моменті, м

4

; 

α — байланыс қиғашы мен басты ферманың белдемесі арасындағы бұрыш. 
 (210)  –  (213)  формулаларда  қабырғасы  тұтас  арқалық  байланыстарының 

элементтеріндегі  күшті  анықтаған  уақытта 

f



  орнына  байланыс  жазықтықтары 

орналасқан  деңгейдегі  брутто  ауданы  бойынша  есептелген  басты  арқалықтың 
қабырғасындағы  кернеуді 

w



  алу  қажет;  в  (210)  формулада 

mf



  орнына 

.

mf



сияқты 

есептеп  шығарылған  байланыс  жазықтығында  орналасқан  деңгейдегі  кӛлденең 
арқалықтың қабырғасындағы орташа кернеуді 

mw



 алу қажет.  

 

ҚР ЕЖ 3.03-112-2013

 

183 

Жартылай қиғаш торы бар ұзыннан байланыс элементтеріндегі тігіннен келтірілген 

жүктеменің әсерінен болған күшеюді есепке алмауға болады.  

8.4.10.3.2

 

Ромб  тәріздес  және  үшбұрыш  байланыс  торлары  бар,  сонымен  қатар 

қатаңдығы әртүрлі айқаспа кермелері  бар басты фермалардың белдемелерінің беріктілігі 
мен  тӛзімділігін  белдемелерде  байланыс  элементтерінің    деформациялануынан  және 
байланыс  түріне  қарамастан,  кӛлік  қозғалатын  бӛлігіндегі  кӛлденең  арқалықтардың 
деформациялануынан пайда болатын иілу моменттерінің ескерілуімен анықтау керек.  

Ромб  тәріздес  және  үшбұрыш  торлары  бар  байланыс  жазықтығында  әрекет  ететін 

белдемедегі иілу моменттерін мына формула бойынша анықтау қажет:     

,

4

c m

f

N l

M



                                                        (215) 

мұнда  

c

N

  — байланыс кермесіндегі күшею, кН; 

l

m

 — белдемеге элементтерді бекітетін торлардың ортасындағы аралық, м.   

 

8.4.10.4 Қосылыстарды есептеу  
 

8.4.10.4.1 Дәнекерленген,  фрикционды  және  болтты  бірігулерді  конструкция 

элементінде  әрекет  ететін  барлық  күштің  берілуіне  есептеу  керек.  Бұл  ретте  әдетте, 
элемент  қимасының  әрбір  бӛлігі  (босауының  ескерілуімен)  оған  келетін  күшеюге  лайық 
бекітілуі керек.  

Мұндай  шарт  орындалмаған  жағдайда  жекелеген  аймақтардың  және  бекітпе 

бӛлшектерінің  артық  жүктелуін  60  және  82  кестелерде  кӛрсетілген  жұмыс  шарттары 
коэффициенттерінің енгізулімен ескеру қажет.  

Элементтің  торапқа  жалғыз  фасонкамен  бекітілуін  есептеген  кезде  фасонканың 

жазықтығына перпендикуляр жазықтықтағы иілу моменттерін есепке алмау керек.  

Бірігулердің ауырлық күшінің ортасы арқылы ӛтетін ұзыннан күшеюді болттар мен 

бекітпенің дәнекерленген тігістері арасында біркелкі тарату қажет.  

Конструкциялардың  тӛзімділікке  есептелетін  болтты  бірігулеріне  40Х  болат 

болттарды қолданбау қажет.  

8.4.10.4.2  Дәнекерлеу  тігістері  қимасының 

t

w

,  мм,  есептік  биіктігін  келесідей  алу 

керек: 

- түйісетін тігістер үшін: 

- толықтай балқытылып дәнекерленетін бӛлшектер үшін — 

min

;

w

t

t



 

- толықтай балқытылмай дәнекерленетін бӛлшектер үшін — 

,min

;

w

w

t

t



 

- бұрыштағы тігістер үшін: 

- тігіс металлы бойынша — 

;

f

f

f

t

k

 

 

- балқу шекарасындағы металл бойынша— 

,

z

z

f

t

k

 

 

мұнда  

min

t

 — дәнекерленетін бӛлшектер арасындағы ең жұқа қалыңдық, мм; 

,min

w

t

 

—  бӛлшектерді  толықтай  балқытпай  дәнекерлеу  кезіндегі  түйісетін  тігіс 

қимасының ең жұқа қалыңдығы, мм;  

f

k

 — бұрыш тігістің ең шағын катеті, мм; 

ҚР ЕЖ 3.03-112-2013 

184 

,

f

z

 

 — 80-кесте  бойынша  алынатын  бұрыш  тігістердің  есептелген  қималарының 

коэффициенттері. 

8.4.10.4.3 Дәнекерленген тоғысатын бірігулерді келесідей есептеу керек:  

- беріктілік деңгейі әртүрлі бӛлшектерді дәнекерлеу кезінде, сондай-ақ

wy

y

R

R



 (бұл 

жағдайларда 

wy

R

 

жобада кӛрсету керек) материалдармен дәнекерлеу кезінде; 

- 

w

l

b



  немесе 

,min

;

w

t

t



,

,

w n

A

A



  болғанда  түйісетін  тұста  әлсіреген  жерлер  немесе 

болғанда;  

мұнда  

w

l

 — түйісетін тігістің толық ұзындығы, мм; 

,

b t

 — түйісетін бӛлшектердің ені мен қалыңдығы, мм; 

,

w n

A

 — түйісетін тігіс қимасының әлсіреген (мысалы, саңылаулармен) нетто ауданы, м

2

; 

A

  — түйісетін  аймақтағы  түйісетін  бӛлшектердің  брутто  (немесе  нетто)  қиманың 

ауданы, м

2

. 

 

80-кесте – Бҧрыш тігістердің есептік қимасының коэффициенттері 

Дәнекерлеу сымының  

диаметрі,  ,

d

 мм болған 

уақыттағы дәнекерлеу 

түрі 

Тігістің орналасымы 

Бұрыш тігістердің есептік қимасының 

коэффициенттері 

Белгіленуі 

тігіс катеттері

,

f

k

 мм 

3–8 

9–12 

14–16 

18  

и более 

d

 3 бастап, 5 дейін 

болғанда автоматты 

Қайықша 

f



 

1,1 

0,7 

z



 

1,15 

1,0 

Тӛменгі 

f



 

1,1 

0,9 

0,7 

z



 

1,15 

1,05 

1,0 

d

 1,4 бастап, 2 дейін 

болғанда автоматты және 

жартылай автоматты 

қайықша 

f



 

0,9 

0,8 

0,7 

z



 

1,05 

1,0 

Тӛменгі, кӛлденең, 

тігінен 

f



 

0,9 

0,8 

0,7 

z



 

1,05 

1,0 

d

 < 1,4 болғанда тұтас 

қималы қолмен 

басқарылатын жартылай 

автоматты сыммен және 

ұнтақты сыммен 

қайықша, тӛменгі, 

кӛлденең, тігінен, тӛбелі 

 

f



 

0,7 

z



 

1,0 

 
8.4.10.4.4  Орталықты  тартылу  немесе  қысылу  кезінде  дәнекерленген  түйіспе 

бірігулерді беріктілігі бойынша есептеу мына формула бойынша жүргізілуі керек: 

,

wy

w w

N

R m

t l



                                                                 (216) 

мұнда  

m

  — 60-кесте бойынша алынатын жұмыс шарттарының коэффициенті. 

Бір  немесе  екі  басты  жазықтықтағы  иілу  кезінде  дәнекерленген  түйіспе  бірігулерді 

беріктілігі бойынша есептеу, сондай-ақ бір немесе екі басты жазықтықтағы иілумен осьтік