СП РК 5.01–106–2013 ФУНДАМЕНТЫ МАШИН С ДИНАМИЧЕСКИМИ НАГРУЗКАМИ (ҚР ЕЖ 5.01–106–2013) - 5

ҚР ЕЖ 5.01–106–2013*

 

61 

17-кесте – Конустық ҧнтақтағыштарға арналған ҥйлесімдік динамикалық 

жҥктеменің горизонталь қҧрамдастарының мәндері 

г

н

P

 

 

Конустық 
ҧнтақтағыштар 

Электрлік 
қозғалтқышы 
жоқ 
ҧнтақтағыштың 
салмағы, 

F, 

кН 

Айналымдарды
ң 

саны, 

n

, 

айн/мин 

Ҥйлесімдік 
динамикалық 
жҥктеменің 
горизонталь 

қҧрамдасы 

г

н

P

, 

кН 

Іргетастың 
жоғарғы  шегі-
нен кҥш әреке-
тінің  сызығы-
на  дейінгі  вер-
тикаль  бойын-
ша  қашықтық 

г

н

P

, 

h

, м 

ККД-1200/150 

2400 

120 

75 

3,7 

ККД-1500/300 

6100 

82 

125 

3,7 

КСД-2200 Гр 

970 

242 

150 

1,8 

КСД-3000 Т 

2000 

185 

120 

2 

КСД-3000 Гр 

2000 

185 

120 

2 

КМД-2200 Гр 

90,50 

242 

150 

1,8 

КМД-3000 Т 

2000 

185 

120 

2 

 

18 - кесте – Беттік ҧнтақтағыштарға арналған ҥйлесімдік динамикалық 

жҥктеменің горизонталь қҧрамдастарының мәндері 

г

н

P

 

 

Беттік 

ҧнтақтағыштардың 

жҥктемелік 

тесіктерінің 

ӛлшемдері, мм 

Айналымдардың  саны, 

 

n

, айн/мин 

Ҥйлесімдік 

динамикалық 

жҥктемелердің 

горизонталь 

қҧрамдасы, 

г

н

P

, кН 

1200×900 

170 

60 

1500×1200 

140 

90 

2100×1500 

100 

120 

 

9.3.13  Ҧсақтағыш  іргетастарын  қҧдықтарда  орналасқан  жер  асты  қҧрылыстарының  

жалпы темірбетонды тақтасында қҧру ҧсынылады.   

Ірі  кесекті  топырақтарда  тҧрғызылатын  ҧсақтағыш  іргетастарын  ғимарат 

қҧрылымың іргетастарымен біріктіру ҧсынылады.   

9.3.14 Ҧсақтағыш  іргетастарын  арматуралауды  5.2.15  –  5.2.18  талаптарына  сәйкес 

қарастыру керек, және қабырғалы іргетастарды қҧрылымдық арматуралау ҥшін 12-16 мм 
А-ІІІ  (А400)  класының  екі  бағытта  да  сәйкесінше  200-300  мм  қадамы  бар  ӛзекшеден 
тҧратын торларды қолдану керек.   

9.3.15 Ҧсақтағыш  іргетастарының  тербелістерін  есептеу  іргетастың  жоғарғы 

жиегіндегі  ең  ҥлкен  кӛлденең  тербеліс  амплитудасын  есептеуге  келтіріледі.    Есептеуді 
жиекті  іргетастарға  арналған  8.2.4  бойынша  және  массивтік  қабырғалы  іргетастарға 
арналған  8.2.1  -  8.2.4  талаптарына  сәйкес  орындайды.  Беттік  және  конусты 
ҧсақтағыштардың массивтік және қабырғалы іргетастарының жоғарғы жиегінің кӛлденең 

ҚР ЕЖ 5.01–106–2013*

 

62 

тербелісінің  амплитудаларын 

г

adm

A

,  м  анықтау  келтірілген  формула  бойынша  жасалуына 

рҧқсат етіледі: 









,

1

4

1

1

1

2

2

2

2

1

2

1

2

2

2

1

2

1

1

2

1

1

































































h

K

K

K

K

h

h

P

A

x

x

x

x

г

г

adm























 

 

 

(157) 

 

мҧнда 





;

1

2

2

2

1

2

1

1

h

K

K

K

x













                                     (158) 















;

;

;

;

;

;

;

;

;

1

2

1

x

x

г

h

h

K

K

P

  –  (9.18)  –  (9.34)  формулаларындағы 

сияқты. 



1

 – (152) формуласындағы сияқты. 

 
9.3.16  Табаны  тік  тӛртбҧрышты  конусты  ҧсақтағыштардың  тербелістерін  есептеуді 

табанның ең аз ӛлшемімен сәйкес келуші жазықтықта орындау ҧсынылады.    

Бірнеше  ҧсақтағыш  астындағы  топытық  іргетастардың  тербелісін  5.1  бӛлімшесі 

бойынша  орындайды.    Мҧнда  іргетастың  кӛлденең  айналу  амплитудасы 

і-

ші  ҧсақтағыш 

жҧмысында 

A

iadm

, м, тӛмендегі формуламен анықталады: 

 

A

iadm

 = A

xi

 + A



i

L

макс

 ,

 

 

 

 

                        (159) 

 

мҧнда 

L

макс

 –  барлық қондырғының ауыртпалық орталығынан ең алыстағы машина 

иінтірегіне дейінгі арақашықтығы, м;   

A

xi

 – 

і

-ші 

ҧсақтағыш  жҧмысы  кезіндегі  іргетастың  кӛлденең  тербелісінің 

амплитудасы  м,  массивтік  және  қабырғалы  іргетастар  ҥшін  (55)  немесе  (157) 
формуласымен, жиектілер  ҥшін –  161  формуласымен есептелінеді; 

A



i

 – 

і-

ші  ҧсақтағыштың  жҧмысы  кезінде  барлық  қондырғының  ауыртпалық 

орталығы  арқылы  ӛтетін  тік  оське  қатысты  іргетастың  айналу  тербелістері  ҥшін 
амплитуда,  м  (массивтік  және  қабырғалы  іргетастар  ҥшін  тӛменгі  формуламен 
анықталады: 

;

'

4

'

1

2

2

2

2





































































K

e

P

A

i

n

i

 

 

 

           (160) 

жиекті іргетастар ҥшін (6) формуласымен, мҧнда  
 





S

e

P

A

i

i

г

ст



 

 

 

 

 

      (161) 

ҚР ЕЖ 5.01–106–2013*

 

63 

мҧнда

  e

i

  –  барлық  қондырғының  ауыртпалық  орталығынан  кҥштің 

;

н

г

P

  әсер  ету 

сызығы бойынша кӛлденең бағыттағы арақашықтық;   





'

– массивтік  және  қабырғалы  іргетастың  барлық  қондырғының  ауыртпалық 

орталығы арқылы ӛтетін тік оське қатысты айналу тербелісінің дӛңгелекті жиілігін келесі 
формуламен анықтайды: 

 











K



'

,   

 

 

 

 

(162) 

 

мҧнда  





– сол оське қатысты барлыққондырғы массасының инерция сәті; 





S

K

,

–  (157) формуларындағыдай;  



,

P

г

– (158) формулаларындағыдай. 

9.3.17 Ҧсақтағыш  іргетастарының  тербелістерінің  максималды  рҧқсат  етілетін 

амплитудасы  

А

u

adm

 = 0,3 мм. 

9.3.18 Ҧсақтағыштардың жиекті іргетастарын беріктілігі бойынша барлық қондырғы 

элементінің  толтыру  салмағын  есепке  алып  және  машинаның  динамикалық  салмағын 
алмастуырушы 

F

d

,

кҥшімен бірге 5.2.8 және 5.2.9 нҧсқауларына сәйкес есептеу керек.  

F

d 

мәнін  (2.)  формуласы  бойынша  анықтау  керек,  мҧнда 

F

n 

динамикалық  

салмағының  нормативтік  мәні  жобалау  тапсырмасы  бойынша  тағайындалады,  ал 
сенімділік  коэффициенті  салмақ  бойынша,  динамикалылық  коэффициентін  3-кесте 
бойынша қабылдаған дҧрыс.   

F

n

,  кН,  динамикалық  жҥктемесінің  нормативтік  мәні  балғалы  ҧсақтағыштар  ҥшін 

дайындаушы-зауыт деректері болмаса келесі формуламен анықтауға кепілдеме беріледі:    

 

F

n

 = m

0

e

ω

2

,

                                                         

(163) 

 

мҧнда 

m

0 

– ҧсақтауыштың айналушы бӛліктерінің массасы, т; 

е 

– 

m

0 

массасының эксцентриситеті,  0,001 мдеп қабылданады; 

ω – 

m

0

, с

-1

 массасының айналуының бҧрыштық жиілігі. 

9.3.19  Балғалы  ҧсақтағыштарының  іргетастарының  беріктілігін  есептеуде  балғаның 

соққысына  тексеріс  жасауға  кепілдеме  беріледі,  динамикалық  салмақтық  нормативтік 
мәнін (163) формуласы бойынша, ондағы 

m

0

 массасын бір балға массасына тең деп алып, 

ал  эксцентриситет 

е 

–  айналу  осьінен  балғаның  ауырлы  осьіне  дейінгі  арақашықтық 

ретінде алуға болады. 

 

 

ҚР ЕЖ 5.01–106–2013*

 

64 

9.4  Диірмен  қондырғыларының    іргетастары    мен  тығыздаушылардың 

іргетастары 

 

9.4.1 Диірменді қондырғылардың іргетастарын жобалауға қажетті бастапқы деректер 

қҧрамына 5.1-бӛлімдегі материалдардан ӛзге келесілерде кіру керек:   

­

 

электр  қозғалтқыш  роторының  және  барабан  массасының  инерция  сәті,  біліктің 

айналу қаттылығы және тісті берілісітің берілісі саны;   

­

 

диірменді  қондырғының  айналу  осьінен  іргетастың  жоғарғы  шегіне  дейінгі 

арақашықтық;   

­

 

диірменді қондырғылардың тҧрқысының толық массасы, толтыру массасы.   

9.4.2 Диірменді  қондырғылардың  массивтік,  қабырғалы  және  жиекті  іргетастарын 

кездейсоқ динамикалық жҥктеме әсерінен кӛлденең тербеліс амплитудасын  8.4 бӛлімінің 
формулаларымен анықтаған дҧрыс. 

9.4.3 Диірмен  іргетастарының  ӛзіндік  бҧрыштық  жиілігі  электр  қозғалтқыштың 

білігінің  айналу  тербелісінен  25%  айырмашылығы  болуы  керек,  біліктің  дӛңгелек 
тербелістерінің бҧрыштық жиілігі  λ

sh 

 

 

                                                  (164) 

 

мҧнда  θ

1

  –  барабан  массасының  оның  айналу  осьіне  қатысты  жҥктемесінің 

массасының инерция сәті, т



м

2

; 

θ

2

 – электр қозғалтқыш роторының оның айналу осіне қатысты массасының инерция 

сәті, т



м

2

; 

К

-  тегершік  пен  қозғалтқыш  роторын  жалғастырушы  біліктің  айналу  қаттылығы, 

кН



м/рад; 

i

 – тісті жҧптың беріліс саны (тегершік пен барабанның тісті жҧбы).   

9.4.4 Диірмен  іргетасының  элементтерінің  беріктілігінің  есебі  келесі  салмақтарды 

қоса есептеумен жҥргізіледі:   

Қҧрылым  элементтерінің  және  диірмен  бӛліктерінің  толықтыру  салмағынмен  қоса 

есептегендегі салмағының есептік мәні;   

Осы бағанға арналған 

F

d

, 

кН  есептік динамикалық салмақтың кӛлденең қҧраушысы 

(2)  формула  бойынша  анықталады,  мҧнда  жҥктеме  мен  динамикалылық  бойынша 
сенімділікті  есептеу  3-кестеге  сәйкес  жҥргізіледі,  ал 

F

n

  шамасы:  қҧбырлы  диірмендер 

ҥшін 0,2

G

m

; қысқа барабанды диірмендер ҥшін 0,1

G

m

, 

мҧнда 

G

m

 – 

берілген бағанға тҥсетін 

диірменнің  нормативтік  салмағының  бӛлігі  (ҧнтақталушы  денесіз  және  толтыруларсыз), 
кН. 

9.4.5 Диірменді  қондырғылардың  іргетастарын  арматуралауды  5.2  бқлім  астындағы 

талаптарға  сәйкес  жҥргізу  керек,  жалпы  қҧрылымдық  арматуралау  ҥшін  массивтік  және 
қабырғалы іргетастардың жалпы қҧрылымдық армирленуін А-ІІІ  (А400) класының 12-16 
мм диааметрлі екі жақ бағытқа да 200-300 мм қадамы бар ӛзекшелерінен тҧратын тормен 
жасау керек.   

ҚР ЕЖ 5.01–106–2013*

 

65 

9.4.6  Салмақ  ҧсақталынатын  материалдың  және  майдаланушы  денелердің  барабан 

ішіне  тҥсуінен  пайда  болады.  Бҧл  жағдайда  барабанға  уақыт  бойынша  біркелкі  емес, 
кездейсоқ  шамаға  ие  импульстық  кҥштер  әсері  етеді.  Импульстердің  кӛп  санының 
бірлесіп  әсер  етуі  баарбан  тіреулері  арқылы  іргетасқа  берілетін  «ақ  шу»  типіндегі 
стационарлы салмақты қалыптастырады.   

Салмақтығы  сандық  кездейсоқ  сипаттамасы  болып  оның  инетенсивтілігі 

B

,  кН



с

1/2

 

саналады, ол (166) формуласымен анықталады.   

Салмақ  барабан  ҧзындығының  ортасында  оның  осьі  деғгейінде  бағытталған  кҥш 

тҥрінде қабылдана алады.   

9.4.7 Диірменді  қондырғылардың  массивтік  және  қабырғалы  іргетастарының 

жоғарғы жиектерінің кездейсоқ динамикалық салмаққа есептелінетін  тік тербелістерінің 
амплитудаларын 

г

adm

A

, м,  келесі формула бойынша анықтау керек:   

 

2

2

2

2

1

1

2

1

1

2

2

1

2

2

2

1

1

2

г

x

adm

x

n

x

v

h

v

h

B

А

m

h

h









 



















































,  

 

        (165) 

 
мҧнда 

B

 – кездейсоқ салмақ қарқындылығы, кН·с

1/2

, келесі формуламен анықталады: 

 

;

20

1

'

2

2































d

d

m

B









   

    

             

(166) 

0

1 2

2

1 2

3 2

2

1 2

1 2

1

1

1

,

,

/

,

,

x

h

h

v









































;   

 

                            (167) 

 

2

2

1

2

1

1

















x

,

,







;  

 

 

                            (168) 

 

4

2

2

1 2

1 2

1,2

4

2

2

1 2

1 2

1

1

,

,

x

x

x

,

,

x

x













 















 

































































; 

 

 

                (169) 

 

h

0 

–  қондырғының  ауыртпалық  орталығынан  диірмен  барабаныынң  айналу  осьіне 

дейінгі арақашықтық, м;   

m'

  – диірмен барабанының жҥктелу массасы;  кН



с

2

/м ; 



 – барабанның дӛңгеленіп айналу жиілігі, с

-1

;  

d 

– барабан диаметрі, , м; 



 

– машина (диірмен) типіне тәуелді коэффициент және ӛзекшелі диірмендер ҥшін 



 

= 0,015, ал басқа диірмен типтеріне 



 = 0,001 болып қабылданады; 

ҚР ЕЖ 5.01–106–2013*

 

66 

h

1

, 

h

2

 –  қондырғының  ауырлық  центрінен  сәйкесінше  іргетастың  жоғарғы  жиегіне 

және табанына дейінгі арақашықтық;  



x

, 





 

–   кӛлденең  және  айналу  тербелістеріне  қатысты  қатыстық  демпфирлеу 

коэффициенттері, (96) және (97) формулаларымен анықталады; 

m

n 

–  машина  массасын  және  іргетас  массасын  есепке  алатын  қондырғы  массасы,  

кН·с

2

/м;  

 

;

2

2





h

m

n



 

 



      –  тербеліс  жазықтығына  перпендикулярлы  ауыртпалық  орталығы  арқылы 

ӛтетін  оське  қатысты  қондырғы  (іргетас,  машина  ойықтарындағы  және  кесіктеріндегі 
топырақпен бірге) массасының инерция сәті кН·м·с

2

;  



x

, 





 –  іргетастың  ӛзіндік  жиіліктерінің  дӛңгелектік  жиіліктері  с

-1

,  сәйкесінше 

ауыртпалық орталығы арқылы ӛтетін кӛлденең оське қатысты вайналушы,  (66) және (67) 
формулаларымен анықталады; 



1

, 



2 

–  қондырғының  бірінші  және  екінші  ӛзіндік  жиіліктері,  с

-1

, 

(71) 

формуласымен анықталады. 

9.4.8 Кӛлденең  тербелістердің  амплитудаларының  алдын-ала  есептеулері  ҥшін 

қарапайым формула қолдану рҧқсат етіледі: 

 

1

1

1

2

2

1

1

2

x

x

n

x

v

h

.

m

h







 

















г

adm

B

А

 

 

 

 

 

   

(170) 

 
9.4.9 Диірмендерді  топтап,  бір  іргетасқа  орнату  кезінде  кездейсоқ  салмақ 

қарқындылығын 

B

 келесі формуламен анықтау керек: 

 







j

i

i

B

B

1

2

, 

 

                                   (171) 

 

мҧнда 

B

i

  – 

і-ші 

диірменнің  кездейсоқ  салмағының  қарқындылығы  (10.30) 

формуласымен анықталады;  

j 

– диірмендер саны. 

9.4.10 Кездейсоқ 

динамикалық 

салмаққа 

есептелінетін 

машиналардың 

(диірмендердің)  іргетастарының  кӛлденең  тербелістерінің  амплитудалары 

А

г
adm

,  м, 

тӛмендегі формулалармен анықталады: 

 

max

x

г
adm

A

А

А









   

 

 

 

  (172) 

 

мҧнда 



mаx 

  –  іргетастың  жоғарғы  бӛілігінің  диірменінің  ең  алыстағы  иін  тірегіне 

дейінгі арақашықтық, м; 

ҚР ЕЖ 5.01–106–2013*

 

67 

А

x

, 

А



  –  сәйкесінше  жоғарғы  тақтаның  тербелу  амплитудалары  және  ауыртпалық 

орталығы  арқылы  ӛтетін  тік  оське  қатысты  айналу  осьтерінің  амплитудалары    келесі 
формулалармен анықталады 

;

'

2

x

x

x

x

S

B

A







  

 

 

 

      (173) 

 

,

'

2













S

Be

A



   

 

 

 

   (174) 

 

B  – 

кездейсоқ салмақ инетсивтілігі, кН·с

1/2

, (10.30) формуласымен анықталады; 

e 

–  жоспардағы  іргетастың  жоғарғы  бӛлігінің  ауыртпалық  орталығынанбарабан 

ҧзындығының ортасына дейінгі арақышықтық, м;  

S

x

, 

S



 

–  іргетастың  қҧрылымының  қаттылық  коэффициенттері,  сәйкесінше    тҥсуші 

(кӛлденең) және айналмалы, кН



м, тербелістерде,  60, 61 формулаларынмен анықталады;  



x

,





  –  жоғарғы  тақтаның  ауыртпалық  орталығы  арқылы  ӛтетін,  тусуші  (кӛлденең) 

және  айналмалы  тербелістерінің  дӛңгелектік  жиіліктері,  с

-1

,  (52)  және  (53) 

формулаларымен табылады;  







'

,

'

x

 – «іргетас-топырақ» 

жҥйесінің 

қатыстық 

демпфирлеуіне 

қатысты 

коэффициенттер (50) және (51) формулаларынан табылады. 

9.4.11 Іргетас тербелісінің ӛзіндік дӛңгелену жиілігі электр қозғалтқыштың білігінің 

айналдырушы  тербелістерінен 



в

  25  %-дан  кем  емес  мәнге  ерекшеленуі  керек,  соңғысы 

келесі формуламен анықталады: 

 





;

2

1

2

2

1











i

K

в





 

 

 

 

    (175) 

 
мҧнда 



1

  –  барабанның  айналу  осьіне  қатысты  жҥктемелі  салмақтың  инерция  сәті, 

кН



м



с

2

;  



2 

–  оның  айналу  осьіне  қатысты  электр  қозғалтқыш  роторының  массасының 

инерция сәті, кН



м



с

2

; 

K 

–  жетекті  тегершік  пен  қозғалтқыш  роторын  жалғастырушы  біліктің  айналу 

қаттылығы, тс



м/рад;  

i

 – тісті жҧптың беріліс саны (тегершік және барабанның тісті). 

9.4.12 (175)  формуласына  кіретін  параметрлерді  есептеу  келесі  жуықталған 

формулалармен есептелінеді   

 

,

25

,

0

2

1

d

m





  

 

 

  (176) 

 
мҧнда 

m

– жҥктемелі диірмен барабанының массасы, кН



с

2

/м; 

  d

– (175) формуласындағы мән; 

ҚР ЕЖ 5.01–106–2013*

 

68 

,

40

2

2

GD





  

                                                   (177) 

 

мҧнда 

GD

2

 – каталогпен анықталатын электр қозғалтқыштың серперлі сәті , кН·м

2

,  

,

'

1

,

0

4

в

в

d

G

K





 

 

 

 

 

 (178) 

 

мҧнда 

G

' = 8,1



10

7

 кПа – болатты жылжыту модулі;  



в

, 

d

в 

–  сәйкесінше  жетекті  тегершікті  және  электр  қозғалтқышты  жалғаушы    білік 

диаметрі және ҧзындығы, м. 

9.4.13 Диірменді  қондырғылардың  іргетастарының  тербелістерінің  шекті  рҧқсат 

етілген максималды амплитудасы 

А

u
adm

= 0,1 мм.

 

9.4.14 Баспақтар  іргетастарын  жобалау  ҥшін  қажетті  бастақы  деректерге  келесілер 

кіруі керек: 



 

орындалатын  технологиялық  операциялары  кӛрсетілген  (баспақтау,  соғу, 

қалыптау, кесу) баспапқтың ӛлшемдік сҧлбалары;   



 

баспақтың  тҥсуші  қозғалушы  жҧмысшы  бӛліктерінің  массасы;  бҧранда  осьіне 

қатысты  бҧрандалық  баспақтың  айналушы  жҧмысшы  массасынң  инерция  сәті;  баспақ 
инерциясының басты сәттері;   



 

баспақтың  сырғақ  пен  қораптың  тҥйінлесуі  сәтіндегі  жҧмысшы  бӛліктерінің 

айналу және тҥсу қозғалысыс; баспақта типтік ораудың жҧмысшы салмағының графигінен 
анықталушы соғу немесе қалыптаудың толық деформациясы. 

9.4.15  Баспақ  табанына  жақын  іргетастың  жоғарғы  бӛлігін  12  мм  диаметрлі  А-ІІІ 

класындағы ӛзекшелі 100 мм ӛлшемді шаршы ҧяшықтары бар тормен арматуралау керек.    

9.4.16  Қалыптауға  немесе  соғуға  арналған    бҧрандалы  баспақтар  іргетастарын  тік 

кҥш пен тік оське қатысты айналу сәтін есепке алып келесідей есептеу керек:   

а) іргетастың тік тербелістерінің амплитудасын 

a

z

, 

м, (97) формуласымен есептеледі, 

мҧнда соққы жылдамдығын қалпына келтіру коэффициентінің мәнін ε: суықтай қалыптау 
және соғуда ε = 0,5, ыстықтай соғуда және қалыптауда ε = 0,25, ал тік кҥш импульсының 
мәнін 

J

z

, 

кН



с, келесідей: 

 

J

z

 = m

0

v'

,                                                             (179) 

анықтайды 
мҧнда 

m

0

 – баспақтың тҥсіп қозғалушы жҧмысшы бӛліктерінің массасы, т; 

v

'  –  соққы  сәтіндегі  баспақтың  тҥсіп  қозғалушы  жҧмысшы  бӛліктерінің  

жылдамдықтары, м/с; 

б)  іргетастың  кӛлденең  амплитудаларының  мәнін 

а

h,

ψ

,  м,  (102)  және  (103) 

формулаларымен анықтайды; мҧнда  ε 9.4.18  кезіндегі формуладағыдай, ал импульс сәтін 

 

J

ψ

 = θ

0

z

ω,                                                             (180) 

деп қабылдаймыз  

ҚР ЕЖ 5.01–106–2013*

 

69 

мҧнда  θ

0

z

  –  бҧранданың  айналу  осьіне  қатысты  баспақтың  айналушы  жҧмысшы 

массаларының инерция сәті, т



м

2

; 

ω  –  соққы  уақытындағы  бҧранданың  бҧрыштық  айналу  жиілігі,  с

-1

  ,  жобалау 

тапсырмасы бойынша қабылданады. 

9.4.17 Қалыптау 

операцияларындағы  қосиінді  баспақ  іргетастарының  тік 

тербелісінің амплитудасы  

a

v

, 

м, және кӛлденең тербеліс амплитудасын 

a

h

,φ

, м, (98) - (101) 

формулаларынмен  анықтайды,  мҧнлағы  коэффициент  мәні  ε  =  0;  тік  кҥш  импульсы 

J

z 

тіжңрибелңк  әдіспен  анықталады;  тәжірибелік  деректер  болмаған  жағдайда  тік  кҥштің 
импульсын  (179)  формуласымен  оның  мәнін  коэффициентке  η  кӛбейту  арқылы  табыды, 
бҧл  коэффициент  орау  қаттылығының  әсерін  және  қосиінді-бҧлғақ  механизмнің 
кинематикалық буларындағы люфтылардың болуын ескеруші коэффициент; 10

4 

кH



F

nom

< 

6,3



10

4

 кН болғанда η = 

F

nom

/6,3



10

4

, және 

F

nom

> 6,3



10

4

 болғанда η коэффициентін 1-ге тең 

етіп  қабылдауға  болады;  импульс  сәті 

J

φ 

қалыптау  жасаған  кезде  пайда  болатын 

баспақтың жҧмысшы бӛліктерінің айналуын баяулануынан айналушы  сәттің импульсына 
тең  етіп  қабылданады  және  тәжірибелік  әдіспен  анықталады;  тәжірибелік  мәндер 
болмаған жағдайда 

J

φ

, кН



м



с, келесі формуламен анықталады: 

 

                                                        (181) 

мҧнда 

F

nom

 – баспақтың номиналды кҥші, кН; 

δ  –  баспақтың  қарастырылатын  моделі  (сырғақтық  жҧмысшы  жҥрісі)  қалыптау 

ҥрдісіндегіжҧмысшы  жҥктемелердің  типтік  графигінен  анықталатын    ораудың  толық 
деформациялануы; 

ω

0 

_

  жобалау  тапсырмасымен  қабылданатын  қосиіннің  айналуының  бҧрыштық 

жиілігі, с

-1

. 

Кесу  операцияларында  іргетастың  тік  тербелісінің  амплитудасын 

a

z

, 

м,  (97) 

формуласымен  анықтайды),  мҧнда  коэффициент  ε  =  0,  ал  импульс  мәні 

J

z 

тәжірибелік 

әдіспен  анықталады;  тәжірибелік  әдіс  болмаған  жағдайда  импульс  мәні 

J

z

  келесідей 

формулалармен анықталады: 

                                                        (182) 

мҧнда 

F

nom

 – кесу операцияларындағы баспақтың номиналды кҥші, кН,; 

ω

1

  –  табанның  еркін  тербелісінің  бҧрыштық  жиілігі,  с

-1

келесі  формуламен 

анықталады 

                                                           (183) 

мҧнда 

К

т   

– табанның тік қаттылығының коэффициенті, кН/м, жобалау тапсырмасы 

бойынша қабылданады; 

m

t 

–  табан  биіктігінің  ортасынан  жоғары  орналасқан  баспақтың  жоғарғы  бӛлігінің 

массасы, т.    

9.4.18 Қалыптауға немесе соғуға арналған гидравилкалық баспақтар іргетастарын тік 

кҥш  импульсының  әсеріне  тексеру  керек.  Бҧл  жағдайда  іргетастың  тік  тербелістерінің 

ҚР ЕЖ 5.01–106–2013*

 

70 

амплитудасын 

a

z 

(97)  формуласымен  есептеп,  ε  =  0  коэффициентін  қабылдайды,  ал 

импульс  мәні 

J

z

  (179)  формуласымен  табылады,  мҧнда 

v

  –  жылжымалы  траверсаны 

тҥсірудің максималды жылдамдығы, м/с. 
 

9.5 Илейтін жабдықтың іргетасы мен металл кесетін станоктардың іргетастары  

 

9.5.1 Илемдеу  жабдығының  іргетасын  жобалауға  керекті  бастапқы  деректер 

қҧрамына 5.1 бӛлімде келтірілген материалдардан басқа келесілер кіруі керек:   

­

 

тапсырма  осьіне  байланысты  негізгі  осьтер  жоспары,  сонымен  қатар  жабдық 

белгілері; техникалық қойма немесе қабаттың жоспары және кесіндісі;   

­

 

қабыршақты гидравликалық жуу және науа траншеяларына мҥмкін кірістер ҥшін 

науалардың,  соынмен  қатар  ӛндірістік  сулардың  мҥмкін  пайда  болу  орны  жайындағы 
деректер орналасқан жоспаралары;   

­

 

баспалдақ,  жӛндеу  ойықтары,  қоршаулар  және  жабындардың  орналасу  орны 

туралы нҧсқаулық;  

­

 

қойма  жабыны  шегінде  орналасқан  монтаждық  салмақтардың  мәндерінің 

анықтамасы  жайындағы  деректер,  жоспар  тҥрінде  келесі  жҥктемелердің  басты  әсер  ету 
аймақтары  кӛрсетіледі:  стационарлы  технологиялық  жабдықтан,  уақытша  орналасқан 
ауыспалық  жабдықтың  салмағы,  ӛлшемдері,  жӛнлеу  бірліктерінің  саны  және  ең  ауыр 
жабдықтардың  (аусыпалы  торлар,  жастықшалы  білікшелер  және  т.с.с.)  минималды  ӛту 
саны    кӛрсетіледі;  жылжымалы  транспорттан  келетін  уақытша  ҥктемелерді  анықау  ҥшін 
транспорттық қҧралдар саны мен сипаттамалары кӛрсетіледі; металл (типтік шабельдердің 
салмакғы  мен  ӛлшемі,  типтік  нҧсқалары  және  олардың  арасындағы  ӛтпелері  т.б)   
қоймасындағы  салмақты  анықтау  ҥшін  деректер;  қалған  жабдықтан  тҥсетін  уақытша 
салмақты бңрдей таратылған толық жҥктеме ретінде қарастыруға рҧқсат етіледі.   

9.5.2 Іргетастарды  арматуралауды  5.2  бӛлімшесіне  сәйкес  анықтауға  кепілдеме 

беріледі.  Массивтік  элементтердің  жоғарғы  арматурасын  динамикалық  салмағы  бар 
жабдықтар табандарына орнатуға кепілдеме беріледі.   

Тӛменгі арматура ӛзекшелерінің ҧзындығы 30 м болса диаметрлерін 16 мм-ден кеме 

емес, ҧзындығы 30 м жоғары болса 20 мм диаметр алу ҧсынылады.    

9.5.3  Қалыптауға  және  соғуға  арналған  бҧрандалы  баспақтар  іргетастарын  тік  кҥш 

импульсы  мен  айналушы  импульс  сәті  мен  тік  оське  қатысты  айналу  сәтінің 
импульстарын есепке алып есептеу керек:   

а)  іргетастың  тік  тербелістерінң  амплитудаларын 

A

z
adm

,  м,  келесі  формулаға  сай 

анықтауға кепілдеме беріледі 

 









Q

Sg

z

adm

z

z

1,67

1

1

A













, 

 

 

 

 

 

(184) 

 
мҧнда 

Q 

– қондырғының (іргетас және баспақ) жалпы салмағының есептік мәні, кН,  

4.4.3 нҧсқауларымен анықталады;  

ҚР ЕЖ 5.01–106–2013*

 

71 

z



  –  іргетастың  тік  тербелісіндегі  қатыстық  демпфирлеу  коэффициенті  8.1.6 

нҧсқаулары бойынша анықталады;  



–  соққы  жылдамдығын  қайтару  коэффициенті,  мәндері  келесідей  қабылданады: 

суық қалыптау және соғуда 



 = 0,5, ыстық қалыптау және соғуда  



 = 0,25;  

z



–  қондырғының  еркін  тік  тербелістерінің  дӛңгелектік  жиілігі,  с

-1

,  келесі 

формулалармен анықталады: 

Q

g

K

z



z



;              

                             (185) 

K

z

  –  тығыз  тік  қысылудағы  негіз  қаттылығының  коэффициенті,    кН/м,  4.5.17 

кӛрсетулерімен анықталады;  

S 

– тік кҥш импульсы, кН·с,  

g

V

Q

S

0



; 

 

                                  (186) 

формуласымен анықталады 

Q

0

 – баспақтың қозғалмалы жҧмысшы бӛліктерінің салмағының есептік мәні, кН;  

V

– соққы сәтіндегі жҧмысшы бӛліктердің қозғалыс жылдамдығы, м/с; 

g 

= 9,81 м/с

2

 – еркін тҥсу ҥдеуі; 

Баспақтың кейбір модельдерімен дамитын қозғалыс санының мәні 

,

0

g

V

Q

 19- кестеде 

берілген. 

19 - кесте – Қимыл санының мәндері 

 

Тығыздағыш-
тың моделі 

ФБ 1732 

Ф 1734 

Ф 1736 

Ф 1738  Ф 1740  ФА 2738  ФА 2740 

Қимыл  саны, 
кН·с 

0,60 

0,95 

2,20 

3,40 

6,60 

8,80 

13,00 

 

б) іргетастың кӛлденең тербеліс амплитудасын 

А

г
adm

, м, келесі формуламен анықтау керек: 

 

,

L

A

A

г

adm





 

 

        

 

    (187) 

 
мҧнда 

L

  –  қондырғының  ауыртпалық  орталығынан  іргетастың  ең  ауыр  нҥктесіне 

дейінгі арақашықтық, м;  

А



  –  қондырғының  ауыртпалық  орталығы  арқылы  ӛтетін  тік  оське  қатысты 

іргетастың  айналу  тербелістерінің  амплитудасы  (бҧрылу  бҧрышы),  рад,  тӛмендегі 
формуламен анықталады: 

 









;

67

,

1

1

1

0



















z

z

A







   

 

             

(188) 

 

ҚР ЕЖ 5.01–106–2013*

 

72 

 

z

0



– баспақтың бҧранда осьіне қатысты айналушы жҧмысшы массасының инерция 

сәті,кН·м·с

2

;  



  –  соққы  уақытындағы  бҧранданың  айналу  жиілігі  с

-1

,  жобалау  тапсырмасымен 

алынады. 

9.5.4 Баспақтың кейбір модельдерімен пайда болатын қозғалу санының мәні 



0

z



, 20 

кестеде келтірілген. 

 

20 - кесте – Қимыл кӛлемі сәтінің 



0

z



мәндері 

 

Тығыздағыштың 
моделі 

ФБ 1732  Ф 1734  Ф 1736  Ф 1738  Ф 1740  ФА 2738 

ФА 
2740 

Қимыл 

кӛлемінің 

сәті, кН·м·с 

0,075 

0,105 

0,370 

0,500 

1,45 

0,650 

1,64 

 



z

  –  ауыртпалық  орталығы  арқылы  ӛтетін  тік  оське  қатысты  қондырғы  (іргетас  пен 

баспақ) массасының инерция сәті, кН·м·с

2

;  





  –  тік  оське  қатысты  еркін  айналу  тербелісінің  айналу  жиілігі  с

-1

,  тӛмендегі 

формуламен анықталады: 

;

z

K











   

                                               (189) 

K



  –  8.1.5  нҧсқауларына  сәйкес  анықталатын  тығыз  тегіс  емес  ығысудағы  негіздің 

қаттылық коэффициенті, тс·м,;  

 





  –  ауыртпалық  орталығы  арқылы  ӛтетін  тік  оське  қатысты  іргетастың  айналу 

тербелістеріндегі  қатыстық  демпфирлеу  коэффициенті  8.1.17  нҧсқауларына  сәйкес 
анықталатын;  



 –(184) формуласындағыдай;  

Кӛлденең бҧрандалы баспақ іргетастарын динамикалық салмақ әсеріне есептемеуге 

рҧқсат етіледі.   

9.5.5  Қосиінді  баспақтардың  іргетастарының  тік  тербелістерінің  амплитудаларын 

А

в
adm

,  м,  және  кӛлденең  тербелістерінің  амплитудаларын 

А

г
adm

,  м,  қалыптау  операциялары 

кезінде тӛмендегі формулалармен анықталады: 

;

L

A

A

A

z

adm

в

adm







 

 

 

 

           (190) 

,

h

A

A

г

adm





 

 

 

                               (191) 

мҧнда 

А

г
adm

– қондырғының ауыртпалық орталығының орын алмастыру амплитудасы, 

м, (184) формуласымен анықталады, бҧл жердегі коэффициент 



  = 0;  тік кҥш импульсын 

(186)  формуласымен  анықтауға  рҧқсат,  бҧл  жердегі  сырғақтың  тҥсу  қозғалысының 
жылдамдығы келесі формуламен есептелінеді: 

 





,

15

,

1

0











n

S

V

 

 

 

           (192) 

 S

n

 – сырғақ жҥрісі, м; 

ҚР ЕЖ 5.01–106–2013*

 

73 

 



0 

 – қосиіннің айналуының айналу жиілігі, с

-1

; 

 



 

–  баспақтау  ҥрдісіндегі  илемдеудің  (илемдеу  қалыңдығының  ӛзгеруі)  толық 

деформациясы, м,  

 

L 

 – (187) формуласындағыдай; 

 h

 – іргетастабанынан жоғарғы жиегіне дейінгі арақашықтық, м;  

 

А



 – ауыртпалық орталығы арқылы ӛтетін тербеліс жазықтығына перпендикулярлы 

кӛлденең  оське  қатысты  іргетастың  айналу  тербелістерінің  амплитудасы  (бҧрылу 
бҧрышы), рад тӛмендегі формуламен анықталады: 

 

,

)

67

,

1

1

(













y

м

S

A





 

 

 

 

            (193) 

 



у 

 

– іргетас табанының ауыртпалық орталығы арқылы ӛтетін, тербеліс жазықтығына 

перпендикулярлы кӛлденең оське қатысты қондырғы массасының инерция сәті, кН·м·с

2

; 

 





  –  іргетастың  ауыртпалық  орталығы  арқылы  ӛтетін  тербеліс  жазықтығына 

перпендикулярлы кӛлденең оське қатысты қондырғының еркін айналу тербелісінің айналу 
жиілігі, с

-1

, тӛмендегі формуламен анықталады: 

 

;

2

y

Qh

K













 

 

                         

     (194) 

 

 K



  –  тығыз  біркелі  емес  сығылуда  негіздің  қаттылық  коэффициенті,  кН·м,  8.1.5 

нҧсқауларына сәйкес анықталады; 

 h

2 

– іргетас табанынан қондырғының ауыртпалық орталығына дейінгі арақашықтық, м;  

 





  – ауыртпалық орталығы арқылы ӛтетін тербеліс жазықтығына перпендикулярлы 

іргетастың  айналу  тербелістеріндегі  кӛлденең  оське  қатысты  қатыстық  демпфирлеу 
коэффициенті,  8.1.7 нҧсқауларына сәйкес анықталады; 

 S

м

    –  қалыптау  орындау  кезінде  пайда  болатын  баспақтың  жҧмысшы  бӛліктерінің 

айналуының  баяулауынан  айналу  сәтінің  импульсяның  мәні,  кН·м·с,  келесі  формуламен 
анықтала алады: 

;

1

,

0

0





н

м

P

S



   

 

 

 

 

   (195) 

 P

н

  

 

–  баспақтың сәйкес технологиялық операцияны орындау кезіндегі номиналды 

кҥші,   кН; 

 



 

 

– 

қалыптау ҥрдісі кезіндегі илемдеудің толық деформациясы, м;   

 



0 

 – осьінің айналуының айналу жиілігі, с

-1

, жобалау тапсырмасымен алынады. 

9.5.6  Кесу  операциялары  кезінде  іргетастың  тік  тебелістерінің  амплитудаларын   

келесі  формуламен  анықтау  керек  (184),  бҧл  жерде 



  =  0,  ал  импульс  мәні 

S

  келесі 

формуламен анықтау керек: 

;

3

,

0

1



н

P

S



 

 

 

 

 

 (196) 

ҚР ЕЖ 5.01–106–2013*

 

74 

мҧнда 



1

 – табанның еркін тербелістерінің айналу жиілігі, с

-1

, тӛмендегі формуламен 

анықталады: 

;

1

в

ст

Q

g

K





   

 

 

 

  (197) 

 K

ст

  – 

табанның  тік  қаттылығының  коэффициенті,  кН/м,  жобалау  тапсырмасына 

сәйкес қабылданады; 

 Q

в

  

  

–  табан  биіктігінде  жоғары  орналасқан  баспақтың  жоғарғы  мәнінің  есептік 

салмағы, кН. 

(197)  формуласында 

Q

в

  салмағының  мәнін  баспақ  салмағының  жартысына  тең  деп 

қабылдау  рҧқсат  етіледі,  ал 

K

ст

  коэффициентінің  мәнін  келтірілген  эмпирикалық  

формулаға сәйкес анықтауға болады: 

.

17000

н

ст

P

K



  

 

 

 

         (198) 

9.5.7 Соққылау  ҥшін  немесе  қалыптауға  арналған    гидравликалық  баспақ 

іргетастарын  тік  кҥш  импульсының  әсеріне  тексеру  керек.  Бҧл  жағдайда  іргетастың  
тербелісінің  амплитудасын  келесі  формуламен  анықтау  керек  (184),  бҧл  жерде 



  =  0, 

импульс  мәнін 

S

  (186)  формуласымен  анықтайды,  осы  жердегі 

V

  –  жылжымалы 

траверсаны тҥсірудің максималды жылдамдығы, м/с. 

Тік гидравликалық баспақ іргетастарын динамикалық салмаққа әсерін есептемеуге болады.   

9.5.8 Баспақ іргетас тербелістерінің максималдық рҧқсат етілген 

 

амплитудасы 

А

u
adm

 

= 0,25 мм. 

Баспақты  дайындаушы  зауытпен  келісе  отырып,  баспақ  іргетас  тербелісінің 

максималды амплитудасы ҥлкейтіле алады, бірақ 0,5 мм-ден кӛп мәнге емес. 

9.5.9  (83)  формуласы  бойынша  негіздегі  орта  статикалық  қысымды   

p

ср

  тексере 

отырып, жҧмыс шартының коэффициентінің мәнін 

m

0

 = 1 және негіз топырағының жҧмыс 

коэффициентінің мәнін 



c

 = 1 деп алуға болады. 

9.5.10  Металл  кесуші  станоктар  іргетастарының  бастапқы  деректер  қатарына  5.1 

бӛлімде кӛрсетілген материалдардан басқа тӛмендегілер кіреді:   

­

 

станокты  орнықтыру  және  бекітудің  ҧсынылатын  әдістері,  тіреу  нҥктелері 

кӛрсетілген станоктың тіреу табанының сызбалары;   

­

 

іргетасқа тҥсетін салмақ туралы мәлімет:  массасы 10 т-ға дейінгі станоктар ҥшін 

–  станоктың  жалпы  массасы  10  т-дан  асатын  станоктар  ҥшін  –  іргетасқа  берілетін 
статикалық салмақ сҧлбалары; 

­

 

іргетастың  тығыз  қисаюына  шектеу  талап  етуші  станоктар  ҥшін  –  ауыр 

бӛлшектерді орнату нәтижесінде станоктың ауыртпалық орталығының шекті ӛзгеру және 
жылжымалы  тҥйіндер  массасының  мәнінің,  іргетастың  кӛлденең  оське  қатысты  бҧрылу 
бҧрыштары мҥмкіндігі жӛніндегі деректер;   

­

 

станоктардың  дәлдік  кластары  бойынша  деректер,  сонымен  қатар  станок 

табандары  жайындағы  мәліметтер,  қаттылықты  іргетас  есебінен  қамтамасыз  ету 
қажеттілігі туралы деректер және  станок орнын жиі  ауыстыру мҥмкіндіктері  жайындағы 
мәліметтер;   

­

 

жоғары  дәлдікті  станоктар  ҥшін  –  оны  дірілден  оқшаулау  қажеттілігі  мен 

ҧсынылатын  әдістері  жӛніндегі  нҧсқаулық:  сонымен  қатар  ӛте  маңызды  жағдайларда 

ҚР ЕЖ 5.01–106–2013*

 

75 

мҧндай  станоктар  ҥшін  (мысалы,  жоғарғы  дәлдікті  ӛте  ауыр  станоктарды  орнатар  кезде 
немесе негіздің қарқынды тербелу аймағында жоғарғы дәлдікті станокты орнату кезінде)   
жобалау  ҥшін  бастапқы  деректерде  станокты  орнату  орнының  топырақтарын  ӛлшеу 
мәліметтерін  және  дірілді  оқшаулау  (іргетастың  шекті  рҧқсат  етілген  тербеліс 
амплитудалары  және  кесу  аймақтарындағы  рҧқсат  етілген  тербеліс  амплитудалары  және 
т.с.с.) параметрлерін анықтауға арналған ӛзге параметрлер  болуы керек. 

9.5.11  Қалыпты  және  жоғарғы  дәлдікті  массасы  30  т  бірлік  станоктар  ҥшін  станок 

биіктігін 13-кестеде келтірілген мәліметтерге сәйкес алу керек, ал массасы 30 тоннадан жоғары 
станоктар  ҥшін  біргетас  есебінен  қажетті  қаттылықты  қамтамасыз  ету  шартынан,  сонымен 
қатар қҧрылымдық тҥсініктерге (кӛбінесе ойық тереңдігіне байланысты) сәйкес алу керек. 

9.5.12  Қалыпты  және  жоғарғы  станоктарға  ортақ  іргетастар  биіктігін  –  іргетастың  

беріктілігі мен қаттылығы бойынша есептеулер нәтижесімен минималды қажетті биіктікті 
есепке алып және қҧрылымдық тҥсініктерден, станоктың осы тҥрінің ерекшелігінен және 
оған қызмет кӛрсету шартынан алады. 

9.5.13 Станок іргетастарын 8-10 мм ӛзекшелі 300 мм ӛлшемді шаршы ҧяшықтардан 

тҧратын торлар мен іргетастың тӛменгі  және жоғарғы шетінен 20-30 мм арақашықтықта 
армирленуі керек. 

9.5.14  Цех  еденіне  салмағы  100  кН  (сәйкес  негізде  150  кН-ға  дейін)  салмақтағы 

қалыпты  және  жоғарғы  дәлдіктегі,  қатты  және  орта  қаттылықтағы  табаны  бар  станоктар 
орнату керек, табан қатынасы 



/h 

< 8 (мҧнда 



 – ҧзындық , м, 

h

 – станок табанының қима 

биіктігі,  м),  сонымен  қатар  тығыз  станок  табанының  астында  орналасатын  тіреулер 
кӛмегімен дірілден оқшаулауы қажет жоғарғы дәлдіктегі станоктар орнатылады. 

Цех  еденіне  таспа  тҥрінде  тӛселетін  қалыңдатқыштарға  300  кН  салмаққа  дейінгі 

станоктар орнатуға болады. 

9.5.15  Еденнің  бетон  тақтасына  немесе  қалыңдатылған  бетон  таспаға  тақтаның 

немесе  таспаның  тағайындалған  қалыңдығында  станоктарды  орнату  мҥмкіндігі  –  ҚНмЕ 
2.03.01 талаптарына сәйкес беріктілікке есеппен және ҧзың тҧтас табандары бар станоктар 
ҥшін – қаттылыққа  тексеріледі. 

9.5.16  Қаттылыққа  есепті  массивтік  іргетастарға  станок  орнату  жағдайларында 

жҥргізеді, сонымен қатар еден тақтасын немесе таспалық іргетасты негізде жатқан 

В

nр

 ені 

мен 

L

nр

 ҧзындығы бар арқалық ретінде қарастырады:   

 





,

1

46

,

3

;

13

4

0

2

0

E

E

L

h

B

B

nр

nр













 

 

 

         (199) 

мҧнда 

В

 – таспа ені, м;  

h

 – еден тақтасының және іргетас таспасының қалыңдығы, м; 

E



 

–  «табан-іргетас»  жҥйесіндегі  арқалықты 

В

nр

  енімен  қарастырғанда  тік 

жазықтыққа иілу қаттылығы кН·м

2

: 

 



0

, 

Е

0

  –  кӛлденең  деформация  коэффициенті  және  топырақ  деформациясының 

модулі, кПа. 

 

L

nр

 < 

L

, мҧнда 

L

 – табан ҧзындығы,   

L

nр

 = 

L

 деп қабылданады 

9.5.17  Арнайы жобаланатын іргетастарға келесі тҥрдегі станоктар орнату керек:   

ҚР ЕЖ 5.01–106–2013*

 

76 

а) 



/h

 



  8  қатынастағы  қатты  емес  табанды  және  қажет  етілетін  қаттылық  іргетас 

есебінен қамтамасыз етілетін қҧраушы табандары бар;   

б)  еденде  қалың  тақтасы  бар  100  кН-нан  аса  салмақты  станоктарды  орната  алу 

жеткіліксіз ғимараттарда орналасқан станоктар;   

в) орнату ҥшін арнайы діріл оқшаулайтын іргетас қажетті станоктар.  
Арнайы  жобаланатын  станоктар  басты  жағдайда  негіздің  интенсивті  тербелу 

аймағында орналасқан станоктар мен ауыр станоктар ҥшін қолданылады.   

9.5.18  Діріл  оқшаулаушы  іргетастарда  және  кезеңді  тҥзетуді  қажет  ететін  жоғарғы 

дәлдікті  станоктар  ҥшін  іргетастың  тығыз  қондырғысынан  қаттыға  ӛтуін  қамтамасыз 
етуші аралас тығыз-қатты тіреу элементтерін қолдану керек.   

Дірілден  оқшауланған  станоктарды  іргетастардың  резеңкелі  кілемшелерінде  осы 

кілемшелерді ауыстырып отыруға мҥмкіндік беретін қҧралдар қарастырылуы керек.   

Іргетастың тығыз қондырғысынан қаттыға алмасуында  тығыз тіреу элементтерінен 

басқа,  мысалы,  серіппелерден  басқа  реттелінетін  қатты  тіреулер,  мысалы  бҧрандалар 
болуы  керек,  олар  іргетасты  блоктың  қатты  тірелуінде  негізбен  тҥйісуден  шығады,  ал 
қаттыда – тҥйісуге кіреді және салмақтың кӛп бӛлігін қабылдап алады.   

9.5.19  Қалыпты  және  жоғарғы  дәлдіктегі  ортақ  іргетастардың  биіктігін  минималды 

қажетті    биіктікті  есепке  аып  іргетасты  беріктілік  пен  қаттылығын  есепке  алған  есеп 
нәтижесі бойынша анықтау керек, сонымен қатар қҧрылымдық тҥсініктер, осы станоктың 
тҥр ерекшелігі мен қызмет кӛрсету ерекшелігі де кӛп мағына береді.   

Ортақ іргетастар қаттылығына есептеулер цех тақтасы ҥшін де келтірілген қаттылық 

пен ҧзындық бойынша жҥргізіледі.   

9.5.20  Іргетастың  тығыз  кренінің  шектелуі  қажет  етілетін  станок  іргетастарын 

жобалау кезінде негізді деформацияға тексеріс нәтижесін есепке алып жасау керек. 

 

9.6 Айналатын пештердің іргетастары 

 

9.6.1  5.1  бӛлімінде  келтірілген  материалдардан  басқа  жобалауға  қажетті  бастапқы 

деректер қатары:     

­

 

болат  қаптың  қалыңдығы,  белбеу  ӛлшемдері  мен  футеровка  қалыңдығы 

кӛрсетілген пеш сызбалары;    

­

 

шиірлі  тегершіктің  тістерінің  саны  жайындағы  деректер;  тіреу  жиектері  мен 

шырғыдан және келтіру жетегінен іргетасқа тҥсетін салмақ мәндері;   

­

 

пайдалану тәртібіндегі пеш тҧрқысының айналу жиілігі;   

­

 

гидротіреумен жабдықталған пештердегі гидротуреудегі максималды кҥш мәні. 

9.6.2 Тіреулерді жобалау кезінде олардың тік бағыттағы қаттылық  коэффициенттері 

пеш  қаттылығы  коэффициенттерінен  аз  емес  қабылдау  керек,  шеткі  тіреулер  ҥшін 
олармен  кӛршілес  орналасқан  тіреулер  орнындағы  пеш  тҧрқысының  қаттылық 
коэффициентінен аз болмауы керек.   

 

Ескертпе  -    Пеш  қаттылығының  коэффициенті  ретінде  қарастырылып  отырған  тіреу  орнындағы 

кесілетін арқалықтың пеш осіне кӛлденең бірлік горизонталь ығысуындағы  реакциясын тҥсіну керек.