СП РК 5.01-107-2013 КОНТРОЛЬ НЕСУЩЕЙ СПОСОБНОСТИ ФУНДАМЕНТОВ (ФВК) ПО РЕЗУЛЬТАТАМ ВЫТРАМБОВЫВАНИЯ (ҚР ЕЖ 5.01-107-2013) - 1

Сәулет, қала қҧрылысы және қҧрылыс 
саласындағы мемлекеттік нормативтер 
ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ЕРЕЖЕЛЕР ЖИНАҒЫ 
 
Государственные нормативы в области 
архитектуры, градостроительства и строительства 
СВОД  ПРАВИЛ РЕСПУБЛИКИ КАЗАХСТАН 

 
 

 
 
 

 

ОЛАРДЫҢ ҚАЗАНДЫҚТАРЫН ТЫҒЫЗДАУДЫҢ 
НӘТИЖЕЛЕРІ БОЙЫНША ІРГЕТАСТАРДЫҢ 
КҤШ ТҤСЕТІН ҚАБІЛЕТТІЛІГІН (ҚТІ) 
БАҚЫЛАУ 
 
КОНТРОЛЬ НЕСУЩЕЙ СПОСОБНОСТИ 
ФУНДАМЕНТОВ (ФВК) ПО РЕЗУЛЬТАТАМ 
ВЫТРАМБОВЫВАНИЯ ИХ КОТЛОВАНОВ

 

 
 
 
ҚР ЕЖ 5.01-107-2013 
СП РК 5.01-107-2013

 

 
 

Ресми басылым 
Издание официальное

 

 

 
 

 
Қазақстан Республикасы Ҧлттық экономика министрлігінің 
Қҧрылыс, тҧрғын ҥй-коммуналдық шаруашылық істері және жер 
ресурстарын басқару комитеті

 

 

Комитет по делам строительства, жилищно-коммунального 
хозяйства и управления земельными ресурсами 
Министерства национальной экономики Республики Казахстан

 

  

 

Астана 2015 

ҚР ЕЖ 5.01-107-2013 
СП РК 5.01-107-2013

 

II 

АЛҒЫ

 

СӚЗ 

 

1.

 

ӘЗІРЛЕГЕН: 

«ҚазҚСҒЗИ» АҚ  

2.

 

ҦСЫНҒАН: 

Қазақстан 

Республикасы 

Ҧлттық 

экономика 

министрлігінің 

Қҧрылыс, 

тҧрғын 

ҥй-коммуналдық 

шаруашылық  істері  және  жер  ресурстарын  басқару 
комитетінің Техникалық реттеу және нормалау басқармасы

 

3.

 

БЕКІТІЛІП,

 

ҚОЛДАНЫСҚА

 

ЕНГIЗІЛДІ: 

Қазақстан 

Республикасы 

Ҧлттық 

экономика 

министрлігінің 

Қҧрылыс, 

тҧрғын 

ҥй-коммуналдық 

шаруашылық  істері  және  жер  ресурстарын  басқару 
комитетінің 2014 жылғы 29-желтоқсандағы № 156-НҚ 
бҧйрығымен 2015 жылғы 1-шілдеден бастап 
 

 

 

ПРЕДИСЛОВИЕ 

 

1.

 

РАЗРАБОТАН:  

АО «КазНИИСА» 
 

2.

 

ПРЕДСТАВЛЕН: 

Управлением  технического  регулирования  и  нормирования 
Комитета по делам строительства, жилищно-коммунального 
хозяйства 

и 

управления 

земельными 

ресурсами 

Министерства 

национальной 

экономики 

Республики 

Казахстан 

 

3.

 

УТВЕРЖДЕН

 

И

 

ВВЕДЕН

 

В

 

ДЕЙСТВИЕ

 

 

 

Приказом  Комитета  по  делам  строительства,  жилищно-
коммунального  хозяйства  и  управления  земельными 
ресурсами 

Министерства 

Национальной 

экономики 

Республики  Казахстан  от    29.12.2014   № 156-НҚ  с  1  июля 
2015 года 

 

 
 

 

Осы  мемлекеттік  нормативті  Қазақстан  Республикасының  сәулет,  қала  қҧрылысы 

және  қҧрылыс  істері  жӛніндегі  уәкілетті  мемлекеттік  органының  рҧқсатысыз  ресми 
басылым ретінде толық немесе ішінара қайта басуға, кӛбейтуге және таратуға болмайды  

 
Настоящий  государственный  норматив  не  может  быть  полностью  или  частично 

воспроизведен,  тиражирован  и  распространен  в  качестве  официального  издания  без 
разрешения  yполномоченного  государственного  органа  по  делам  архитектуры, 
градостроительства и строительства Республики Казахстан 

 

ҚР ЕЖ 5.01-107-2013 

 

III 

 

МАЗМҦНЫ 

 

КІРІСПЕ................................................................................................IV 

1 

ҚОЛДАНУ 
САЛАСЫ…………………………………………………...….......................……….1 

2 

НОРМАТИВТІК СІЛТЕМЕЛЕР…………………………………………......…..…..2 

3 

ТЕРМИНДЕР МЕН АНЫҚТАМАЛАР………………………………....….……….3 

4 

ЖАЛПЫ ЕРЕЖЕЛЕР……………………………………………………...…..……..3 

5 

НЫҒЫЗДАЛҒАН ҚАЗАНДЫҚТАРДАҒЫ ІРГЕТАСТАРДЫҢ КҤШ ТҤСЕТІН  
ҚАБІЛЕТІН БАҚЫЛАУ ЕРЕЖЕЛЕРІ  МЕН ТӘРТІБІ …….................................   4 

 5.1  Таптағыш тереңдігіне топырақ кедергісі бойынша кҥш тҥсетін қабілетін ҚТІ 

бақылау …………………………………………………………………………...…..4 

 5.2  Таптағыш соққылары энергиясының шығысы бойынша кеңейтілмеген  

табанды ҚТІ кҥш тҥсетін қабілетін бақылау …………………………......…….. .10 

 5.3  Таптағыштың соққылар энергиясының шығындары бойынша кеңейтілген 

табаны бар ҚТІ кҥш тҥсетін қабілетін бақылау ережелері…………..….….....….13 

6 

ЖОБАЛЫҚ КҤШ ТҤСЕТІН ҚАБІЛЕТІН ҚАМТАМАСЫЗ ЕТЕ ОТЫРЫП, 
НЫҒЫЗДАЛҒАН ҚАЗАНДЫҚТАРДАҒЫ ІРГЕТАСТАРҒА АРНАП 
ҚАЗАНДЫҚТАРДЫ ДАЙЫНДАУ  ………………………….…..…............…….18 

 6.1  Жобалық кҥш тҥсетін қабілетін қамтамасыз ете отырып, кеңейтілмеген  

табанды ҚТІ арнап қазандықтарды дайындау ………….…….…….......….          18 

 6.2  Жобалық кҥш тҥсетін қабілетін қамтамасыз ете отырып, кеңейтілген табанды  

ҚТІ арнап қазандықтарды дайындау ………………….…………….......……….  21 

7 

ЖҦМЫС САПАСЫН БАҚЫЛАУ…………………………………....……………23 

 

А ҚОСЫМШАСЫ 

(міндетті)

 ҚТІ кҥш тҥсетін қабілетін анықтау параметрлерін 

тіркеу журналы…………….……………………………...…...............................…25 

 

Б ҚОСЫМШАСЫ 

(міндетті)

 Соққы жҥктемесінің тҧрақты қолданылу тәртібі 

кезіндегі қазандықтарды нығыздау ҥдерісінің параметрлерін тіркеу журналы 
………………………………………...……………………………................…..…26 

 

В ҚОСЫМШАСЫ

 (міндетті)

 Соққы жҥктемесінің баспалдақты-ӛсіре 

қолданылу тәртібі кезіндегі қазандықтарды нығыздау ҥдерісінің параметрлерін 
тіркеу журналы …………………………………………………........................….27 

 

Г ҚОСЫМШАСЫ 

(міндетті)

 Соққы жҥктемесінің тҧрақты қолданылу тәртібі 

кезіндегі қазандықтарды нығыздау және олардың тҥбіне қатты материалдарды 
нығыздап еңгізу ҥдерісінің параметрлерін тіркеу журналы ……………………28 

 

Д ҚОСЫМШАСЫ 

(міндетті)

 Соққы жҥктемесінің баспалдақты-ӛсіре 

қолданылу тәртібі кезіндегі қазандықтарды нығыздау және олардың тҥбіне 
қатты материалдарды нығыздап еңгізу ҥдерісінің параметрлерін тіркеу 
журналы  …….............................................................................................................29 

 

Е ҚОСЫМШАСЫ 

(міндетті)

 Соққы жҥктемесінің аралас қолданылу тәртібі 

кезіндегі қазандықтарды нығыздау және олардың тҥбіне қатты материалдарды 
нығыздап еңгізу ҥдерісінің параметрлерін тіркеу журналы .....30 

 

Библиография………………………………………………………………...…..….31 

ҚР ЕЖ 5.01-107-2013

 

IV 

 

КІРІСПЕ 

 
Осы  ережелер  жинағы  сәулет,  қала  қҧрылысы  және  қҧрылыс  саласындағы 

мемлекеттік нормативтерді дамыту мен нақтылау саласында Қазақстан Республикасының 
техникалық регламенттерінің талаптарына сәйкес әзірленді.   

Осы  ережелер  жинағын  пайдаланғанда,  онда  баяндалған  ережелер  міндетті  болып 

табылады,  сондай-ақ  олардың  жобалық    тірек  қабілеті  қатамасыз  етілетін    тегістелген 
қазаншҧңқырлардағы  іргетас  астынан  қазаншҧңқырларды  дайындаудың  тәртібін  және 
қағидасын белгілейді. 

ҚР ЕЖ 5.01-107-2013

 

1 

 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ЕРЕЖЕЛЕР ЖИНАҒЫ 

СВОД  ПРАВИЛ РЕСПУБЛИКИ КАЗАХСТАН  

ОЛАРДЫҢ ҚАЗАНДЫҚТАРЫН ТЫҒЫЗДАУДЫҢ НӘТИЖЕЛЕРІ 

БОЙЫНША ІРГЕТАСТАРДЫҢ КҤШ ТҤСЕТІН ҚАБІЛЕТТІЛІГІН (ҚТІ) 

БАҚЫЛАУ  

 

КОНТРОЛЬ НЕСУЩЕЙ СПОСОБНОСТИ ФУНДАМЕНТОВ (ФВК) ПО 

РЕЗУЛЬТАТАМ ВЫТРАМБОВЫВАНИЯ ИХ КОТЛОВАНОВ 

 

Еңгізілген кҥні  2015-07-01 

 

1 ҚОЛДАНУ САЛАСЫ  

 
1.1  Осы  ережелер  жинағы  қазандықтарын  тығыздау  нәтижелері  бойынша 

іргетастардың  кҥш  тҥсетін  қабілетінің  (ары  қарай  –  ҚТІ)  бақылауын  ҧымдастыру  және 
атқару тәртібі мен ережелерін, сонымен бірге жобалық кҥш тҥсетін қабілетін қамтамасыз 
ете отырып, ҚТІ арналған қазандықтарды дайындау тәртібі мен ережелерін белгілейді.  

1.2  Осы  ережелер  жинағы  жаңадан  салынатын  және  қайта  қҧралымданатын 

ғимараттар мен имараттарда қолданылатын ҚТІ таралады. 

1.3 Бҧл ережелер жинағы: 
-  қазандықтарды  нығыздау  және  соңынан  ішіне  топырақтарды  немесе  қатты 

материалдарды нығыздап енгізу арқылы пайда болатын топырақ алқаптарына; 

- ірі кесекті, ылғалды, шайылмалы, ісінген, тҧзды, кӛбіктенген,  қатып қалған және 

биогенді топырақтардан және лайлардан  қҧралған ӛңделген аймақтар мен алаңқайларда 
орналастырылатын ТҚІ; 

- топырақтарды  соққылап  ығыстыру  арқылы  орналастырылатын  іргетастарға, 

нақтырақ айтқанда, шпалды іргетастарға, қалпына берілген қазандықтарда, орларда және 
ложаларда, дайын ҧңғымалардағы қадалар, қағылатын блоктар ж.т.б. [1-5] таралады.   

 

2 НОРМАТИВТІК СІЛТЕМЕЛЕР  

 

2.1  Осы  ережелер  жинағы  қолдану  ҥшін  келесі  сілтемелік  нормативтік  қҧжаттар 

керек: 

Қазақстан  Республикасы  Ҥкіметінің  2010  жылғы  10-қарашадағы  №1202 

қаулысымен  бекітілген  «Ғимараттар  мен  қҧрылыстардың,  қҧрылыс  материалдары  мен 
бҧйымдарының қауіпсіздігіне қойылатын талаптар» техникалық регламенті. 

Қазақстан  Республикасы  Ҥкіметінің  2009  жылғы  16-қаңтардағы  №14  қаулысымен 

бекітілген «Ӛрт қауіпсіздігіне қойылатын жалпы талаптар» техникалық регламенті. 
 

 

ҚР ЕЖ 5.01-107-2013 

СП РК 5.01-107-2013

 

 

Ресми басылым 

ҚР ЕЖ 5.01-107-2013

 

2 

ҚР ҚН 5.01-06-2002 Тапталған қазандықтардағы іргетастар. Есептеу және жобалау. 
ҚР  ҚН  5.01-07-2002  Тапталған  қазандықтардағы  іргетастар.  Жҧмыстарды  ӛндіру 

және қабылдап алу ережелері. 

ҚР ЕЖ ЕN 1997-1:2004/2011 Геотехникалық жобалау. 1-бӛлім. Жалпы ережелер. 
ҚР  ЕЖ  ЕN  1997-2:2007/2011  Геотехникалық  жобалау.  2-бӛлім.  Топырақты  зерттеу 

және сынау. 

ҚР ЕЖ 5.01-101-2013 Жер имараттары, іргелер мен іргетастар. 
ҚР ЕЖ 5.01-105-2013 Тығыздалған қазандықтардағы іргетастар. 
ҚР ЕЖ 1.03-106-2012 Қҧрылыстағы еңбекті қорғау және қауіпсіздік техникасы. 
МемСТ  12248-2010  Топырақтар.  Физикалық  сипаттамаларды  зертханалық  анықтау 

әдістері. 

МемСТ  22733-2002  Топырақтар.  Максималдық  тығыздықты  зертханалық  анықтау 

әдісі. 

МемСТ  20276-99  Топырақтар.  Беріктік  пен  деформациялану  сипаттамаларын 

далалық анықтау әдістері. 

 

ЕСКЕРТПЕ  Осы  ережелер  жинағы  пайдалану  кезінде  сілтемелі  нормативтік  қҧжаттардың  және 

сыныптауыштардың  жыл  сайын  жарық  кӛретін  «Стандарттау  бойынша  нормативтік  қҧжаттар»  атты 
ақпараттық  анықтамалық  бойынша  ағымдағы  жылғы  жағдайға  байланысты  және  ай  сайын  басылып 
шығатын,  осы  жылғы  тиісті  ақпараттық    анықтамалық  бойынша  тексерген  абзал.  Егер  сілтемелі  қҧжат 
алмастырылса (ӛзгертілсе), онда осы нормаларды пайдаланған кезде алмастырылған (ӛзгертілген) қҧжатты 
басшылыққа  алған  жӛн.  Егер  сілтемелі  нормативтік-техникалық  қҧжат  алмастырусыз  тізімнен  алып 
тасталынса, онда сілтеме жасалған ереже осы сілтемеге қатысы жоқ бӛлігінде қолданылады.   

 

3 ТЕРМИНДЕР МЕН АҢЫҚТАМАЛАР 

 

Берілген ережелер жинағы тиісті анықтамасы бар терминдер қолданылады: 
3.1

  Қатты  материал

:  Қазандық  тҥбіне  нығыздалатын  малтатас,  қиыршықтас, 

малтатасты-жҧмыртасты  қоспа,  кірпіш  сынықтары  ж.т.б.  тҥріндегі  табиғи  және  жасанды 
материал. 

3.2

  Шпалды    іргетас:

  Негізгі  кҥш  тҥсетін  элементтері  қызметін  әрқайсысы 

топыраққа  қағылу  арқылы  темір  жол  шпалдарынан  тҧратын  қағу  блоктары  атқаратын 
іргетас. 

3.3

 Кеңейтілген  табан

:

 

Тҥбіне  қатты  материалды  нығыздау  кезінде  қазандықтың 

астыңғы  жағында  пайда  болатын  топырақ  пен  қатты  материалдың  тығыздалған 
қоспасынан қҧралған қабыршақ. 

3.4

 Томалану кареткасы: 

Катоктары бар

 

каретка.  

3.5

 Сырғанау кареткасы: 

Шанағы бар

 

каретка.

 

3.6

  Қондырғының  бағыттауышы: 

Таптағышты  кӛтеріп  тҥсіру  ҥшін  қондырғы 

кареткасы жылжитын

 

қорапты кӛлденең қималы тік металл қҧралым. 

3.7

 Соққы жҥктемесінің қолданылу тәртібі:

  Жиі  графикалық  тҥрде кӛрсетілетін, 

қазандық  топырағына  соққы  жасау  барысында  таптағышты  тҥсіру  биіктігін  ӛзгерту 
тәртібі. 

3.8  Соққы  жҥктемесінің  тҧрақты  қолданылу  тәртібі:

    Қазандық  топырағына 

таптағыш соққыларының тҧрақты  биіктіктен жасалуы. 

ҚР ЕЖ 5.01-107-2013

 

3 

3.9 Соққы жҥктемесінің баспалдақты-ӛсіре қолданылуының тәртібі:  

Әр келесі 

соққы  легі  ҥшін  қазандық  топырағына  таптағыш  соққыларының  тҥсіру  биіктігін 
жоғарлату. 

3.10 Соққы жҥктемесінің аралас қолданылу тәртібі:

  Тҧрақты және баспалдақты-

ӛсіре тәртіптерінің араласып келетін соққы жҥктемесінің қолданылу тәртібі. 

3.11 Биіктік  қадамы: 

Іргетасқа  арнап  қазандықты  нығыздау  кезіндегі  таптағышты 

тҥсіру биіктігінің кӛтерілу қашықтығы. 

3.12  Соққы  санының  қадамы: 

Іргетасқа  арнап  қазандықты  нығыздау  кезінде

 

таптағыш  соққыларының  санының  ҧлғаюы  жҥзеге  асырылатын  таптағыш  соққысының 
саны. 

 Осы  ережелер  жинағы  3.1-т.  терминдерден  бӛлек  Қазақстан  Республикасының 

нормативтік қҧжаттарында [6-7] қабылданған қҧрылыстық терминология да қолданылады.  

 

4 ЖАЛПЫ ЕРЕЖЕЛЕР 

 
4.1

 

ҚТІ  тҥрі,  қалпы,  геометриялық  параметрлері,  орналастыру  тереңдігі,  жоспарда 

орналасуы және конструктивтік ерекшеліктері ҚР ҚН 5.01-06 талаптарына сәйкес болуы 
керек, ал оларды тҧрғызу тәртібі, қҧрамы және кезектілігі  – ҚР ҚН 5.01-07 талаптарына 
сәйкес болу керек. 

4.2  Таптағыштың  қалпы,  кӛлемі  және  энергетикалық  параметрлері,  сонымен  бірге 

іргетастарға  арналған  қазандықтарды  дайындауға  қабылданған  қҧрылғының  базалық 
механизмі мен аспалы жабдығы ҚР ҚН 5.01-07 талаптарына сәйкес болу керек. 

4.3 ҚТІ  кҥш  тҥсетін  қабілетін  бақылауды  ҧйымдастыру  мен  атқару  және  жобалық 

кҥш тҥсетін қабілетін қамтамасыз ете отырып, олардың астына қазандықтарды дайындау 
кезінде ҚР ЕЖ 5.01-101, ҚР ҚН 5.01-07 және ҚР ЕЖ 5.01-105 қҧжаттарды, осы ережелер 
жинағы,  сонымен  бірге  тиісті  жҧмыстарды  атқару  ережелерін  белгілейтін  басқа 
нормативтік қҧжаттардың ережелерін басшылыққа алу қажет.  

4.4  Жобалық  кҥш  тҥсетін  қабілетін  қамтамасыз  ете  отырып,  ҚТІ  кҥш  тҥсетін 

қабілетін  бақылауды  атқару  және  олардың  астына  қазандықтарды  дайындау  кезінде, 
еңбекті  қорғау  және  қауіпсіздік  техникасы  бойынша  іс-шаралар  ҚР  ЕЖ  1.03-106 
ережелеріне  сәйкес  және  «Ғимараттар  мен  қҧрылыстардың,  қҧрылыстық  материалдар 
мен  бҧйымдардың  қауіпсіздігіне  қойылатын  талаптар»,  «Ӛрт  қауіпсіздігіне  қойылатын 
жалпы талаптар» техникалық регламенттерінің талаптарына сай атқарылуы керек. 

4.5  Жобалық  кҥш  тҥсетін  қабілетін  қамтамасыз  ете  отырып,  ҚТІ  кҥш  тҥсетін 

қабілетін  бақылау  және

 

олардың  астына  қазандықтарды  дайындау  әр  бӛлек  тҧрған 

іргетасқа  бӛлек  жасалады.  ҚТІ  басқа  тҥрлеріне  бҧл  іс-шаралар  олардың  барлық  негізгі 
қҧрамдас элементтері ҥшін жҥзеге асырылады. 

4.6  Жобалық  кҥш  тҥсетін  қабілетін  қамтамасыз  ете  отырып,  ҚТІ  кҥш  тҥсетін 

қабілетін  бақылау  және

 

олардың  астына  қазандықтарды  дайындау  қолданыстағы 

қҧрылғыларды  қолдана  отырып,  ғимараттар  мен  имараттардың  іргетастарына  арналған 
қазандықтарды ӛндірістік нығыздау барысында жҥзеге асырылады.  

ҚР ЕЖ 5.01-107-2013

 

4 

5 НЫҒЫЗДАЛҒАН ҚАЗАНДЫҚТАРДАҒЫ ІРГЕТАСТАРДЫҢ КҤШ 

ТҤСЕТІН ҚАБІЛЕТІН БАҚЫЛАУ 

 
5.1 Нығыздау тереңдігіне топырақ кедергісі бойынша ҚТІ кҥш тҥсетін қабілетін 

бақылау  

 
  5.1.1  Нығыздау  тереңдігіне  топырақ  кедергісі  бойынша  ҚТІ  кҥш  тҥсетін  қабілетін 

бақылау ҥшін, қазандықты нығыздап біткен соң, бастапқы деректер болатын мыналар: 

 - таптағыштың қалпы, кӛлемі және салмағы, және таптағышты тҥсіру кареткалары; 
 -  қондырғы  кареткаларының  типі  және  томалану  кареткалары  катоктарының 

радиусы; 

 - қазандықты дайындау ҥдерісінің аяғындағы таптағышты тҥсіру биіктігі; 
 - қазандықты нығыздаудың жобалық тереңдігі; 
 - алаңқай топырақтарының тҥрлері, олардың қалыңдығы және ӛзара орналасуы; 
 - ҚТІ жобалық кҥш тҥсетін қабілеті.  
 Сонымен  қатар  топырақтардың  тҥрлері  мен  олардың  сипаттамалары  МемСТ  12248 

және  МемСТ  20276  талаптарын  ескеру  арқылы  белгіленеді.  Топырақтардың  сығылуына 
және  жылжуына  беріктік  сипаттамаларын  DIN  18136  және  DIN  18137-3  талаптарына 
сәйкес  анықтау  керек.  Топырақтың  ылғалдығын  пеште  кептіру  әдісімен  DIN  18121-1 
талаптарына сәйкес анықтауға рҧқсат етіледі. 

 Топырақтар  жайлы  алғашқы  мәліметтерді  алу  ҥшін,  ҚР  ЕЖ  ЕN  1997-2:2007/2011 

2.4.2.2-т. талаптарымен қарастырылған алдын ала салынған алаңның геологиялық кескінін 
қажет болған жағдайда қолдануға болады. 

   5.1.2  Қазандық  тҥбінің  тереңдеуі  бойынша  нығыздау  соңындағы  ҚТІ  кҥш  тҥсетін 

қабілетін бақылау келесі шартты тексеруге негізделеді: 

  

d

ds

F

F



,                                                                 (1) 

 

мҧнда  

ds

F

- (1) формула бойынша анықталатын ҚТІ нақты кҥш тҥсетін қабілеті ,кН; 

d

F

- ҚТІ жобалық кҥш тҥсетін қабілеті ,кН. 

 5.1.3  (1)  шарт  орындалған  кезде,  нығыздалған  қазандықта  орналастырылатын 

іргетастың  кҥш  тҥсетін  қабілеті  жобалық  кҥш  тҥсетін  қабілетіне  сәйкес  келеді,  не  одан 
артық болады. Егер (1) шарт орындалмаса, онда келесі іс-шараларды жҥзеге асыру қажет: 

 - кеңейтілмеген негізі бар ҚТІ ҥшін  -  қазандықты (1) шарт орындалатын тереңдікке 

дейін нығыздау; 

 - кеңейтілген негізі бар ҚТІ ҥшін – (1) шарт орындалатындай, қазандық тҥбіне қатты 

материалдың  қосымша  кӛлемін  нығыздау.  ҚТІ  ҥшін  қазандықты  нығыздау  тереңдігін 
ҧлғайту мҥмкіндігі болмаған кезде, қазандық тҥбіне топырақты немесе қатты материалды 
нығыздауға болады.  

5.1.4  ҚТІ  нақты  кҥш  тҥсетін  қабілеті 

ds

F

табан  топырағының  таптағыш  тереңдеуіне 

динамикалық кедергі кҥшін ескере отырып 

dgo

F

, мына формула бойынша есептеледі: 

 

ҚР ЕЖ 5.01-107-2013

 

5 

)

1

/(

1

dgo

sd

dgo

ds

F

F

F









,                                         (2) 

 

мҧнда 

dgo

F

-  (3)  формула  арқылы  анықталатын,  соққы  кезіндегі  таптағыштың 

тереңдеуіне табан топырағының динамикалық кедергісінің кҥші 

dgo

F

, кН; 



,

sd



- 1- кесте бойынша қабылданатын еселеуіштер.  

 

1-кесте – 

sd



және



 еселеуіштері 

 

ҚТІ кҥш тҥсетін қабілеті 

ds

F

 

Еселеуіштердің мәндері 

sd



, 1/кН 



 

 100 кН аспайтын 

0,0033 

0,052 

100 кН астам 

0,0002 

0,3772 

 

ҚР  ЕЖ  ЕN  1997-1:2004/2011  7.5.3-т.  талаптарына  сәйкес,  қҧрылыс  алаңының  әр 

тҥрлі  нҥктелерінде  нығыздалған  қазандықтар  ҥшін  (2)  формула  арқылы  анықталған  кҥш 
тҥсетін  қабілеттіліктің 

ds

F

нақты  мәндерін  ҚТІ  кҥш  тҥсетін  қабілеті  бойынша    алаңдың 

әртектілігін  (ҚТІ  кҥш  тҥсетін  қабілетінің  жоғары  және  тӛмен  мәнді  алаң  телімдерін 
анықтау ҥшін) бағалауға рҧқсат етіледі. 

5.1.5

 

Соққы  кезіндегі  таптағыштың  тереңдеуіне  табан  топырағының  динамикалық 

кедергісінің кҥші 

dgo

F

,

 

 мына формула арқылы анықталады: 

 





























H

F

h

s

H

F

h

H

G

k

F

a

p

f

p

dg

[





)

5

,

0

/(

,

u

o

u

o

u

a

u

s

s

s

F

s

F







,                   (3)

 

 

мҧнда  

p

k

-  0,8568 тең еселеуіш;  

G

- таптағыштың және тҥсіру кареткасының салмағы, кН; 

H



- (4) формула арқылы анықталатын таптағышты тҥсіру биіктігі,  м;  

h

- (5) формула бойынша анықталатын таптағыштың қозғалуы, м; 

f

F

-    (6)  немесе  (7)  формула  бойынша    томалану  карекасы  ҥшін  анықталатын 

қондырғының бағыттауышы бойымен каретканың ҥйкеліс кҥші , кН; 

H

 -  (8) формула бойынша анықталатын таптағышты тҥсіру биіктігі, м; 

p

s

-  таптағыштың  соққысы  кезіндегі  топырақтағы  таптағыштың  толық  қозғалу 

қашықтығы, м; 

a

F

-  (  9)  формула  бойынша    анықталатын  қазандық  қабырғаларының  топырағына  соққы 

толқынының  тҥйісуіне  дейінгі  таптағыштың  қимылына  қарсы  атмосфералық  ауаның  кедергі 
кҥші, кН; 

a

u

F

,

-  (10)  немесе  (11)  формула  бойынша  анықталатын  таптағыштың  қазандық 

топырағымен  соқтығысуы  кезіндегі  топырақ  кедергісі  мен  атмосфералық    ауаның  жиынтық 
кҥші, кН; 

u

s



-  таптағыштың  тӛмен  жылжуына  қазандық  қабырғалары  топырағының  серпімді 

ҚР ЕЖ 5.01-107-2013

 

6 

кедергісінің кҥші  белгі беретін таптағыштың жылжу аясы, м; 

o

F

-  (12)  формуламен  анықталатын  таптағыштың  кері  жылжуына  кедергі  болатын 

қазандық қабырғаларының серпімді сығу кҥші, кН; 

u

s

- таптағыш соққысынан кейінгі қазандық табанындағы топырақтың серпімді жылжуы, 

м; 

o

s

- таптағыштың соққысы кезіндегі  топырақтағы таптағыштың қалдық жылжуы, м; 

ҚР  ЕЖ  ЕN  1997-1:2004/2011  7.6.2.4-т.  талаптарын  ескере  отырып  табан 

топырағының динамикалық кедергісінің кҥші 

dgo

F

 тікелей қҧрылыс алаңында анықталады. 

5.1.6  (3)  формулаға  кіретін

H



, 

h

, 

f

F

, 

H

, 

a

F

, 

a

u

F

,

және 

o

F

  параметрлері  мына 

формулалар негізінде анықталады: 

 

u

s

H

H









, 

(4) 

)

(

u

o

s

h

h





, 

(5) 

)

/

sin

(

r

k

G

F

f









, 

(6) 

)

sin

(













k

G

F

f

, 

(7) 





p

f

d

H

H







, 

(8) 



a

a

k

F



, 

(9) 

f

a

u

F

G

F





,

, 

(10) 





u

u

f

a

f

a

u

s

s

F

F

F

G

H

F















5

,

0

/

)

(

,

, 

(11) 

f

o

F

G

N

F







, 

(12) 

 

мҧнда 

o

h

-  топыраққа  соқтығысқаннан  кейінгі  қазандық  табанынан  қайта  кӛтерілу 

биіктігі, м; 

k

  –  таптағыш  салмағынан  қондырғы  бағыттауышы  бойымен  каретка  томалануының 

конструктивті ҥйкеліс кҥшінің ҥлесін анықтайтын еселеуіш,  ол 0,03 тең; 



  -  қондырғы  бағыттауышы  бойымен  каретканың  томалану  ҥйкелісінің  еселеуіші,  ол  

0,05 см тең; 



 - қондырғы бағыттауышының вертикальға кӛлбеу бҧрышы, градус;  

r

 -томалау кареткасы катоктарының радиусы, см; 

k



-  таптағыш  салмағынан  қондырғы  бағыттауышы  бойымен  каретка  сырғанауының 

конструктивті ҥйкеліс кҥшінің ҥлесін анықтайтын еселеуіш,  ол 0,07 тең;  





-  қондырғы  бағыттауышы  бойымен  каретканың  сырғанау  ҥйкелісінің  еселеуіші,  ол  

0,09 см тең; 

f

H

-  тҥсіру  нҥктесінен  қазандық  бетіне  дейінгі  қашықтыққа  тең  таптағышты  тҥсіру 

биіктігі, м; 



p

d

- таптағыш соққысына дейінгі қазандық тереңдігі, м. 

a

k

- таптағыштың қалпына, кӛлеміне  және бетінің кҥй-жайына байланысты және ауаның 

тҧтқырлығының әсерін ескеретін еселеуіш,  0,003 кН·с/м тең; 

ҚР ЕЖ 5.01-107-2013

 

7 



  -  қазандық  топырағымен  соқтығысуға  дейінгі  таптағыштың  орташа  қозғалу 

жылдамдығы, м/с;  

H



-  қазандық  тҥбі  мен  таптағыш  табанының  арасындағы  ауаның  кедергісін  және 

қазандық қабырғаларының серпімді кедергісін еңсеретін таптағышты тҥсіру биіктігі, м;  

N

-  таптағышты  қазандық  қабырғаларынан  ажыратуға  қажетті  вертикальді  суырып  алу 

кҥші, кН. 

5.1.7  (6)  формула  томалану  кареткалары  бар  қондырғылар  ҥшін  қолданылады,  ал  (7)  

формула  –  сырғанау  кареткалы  қондырғылар  ҥшін.  (10)  формула    дайын  қазандыққа 
таптағышты орнатқан кезде таптағыш табаны қазандық тҥбімен тығыз тҥйіскен жағдайларда 
қолданылады,  ал  егер  ол  орындалмаса,  онда  (12)  формула  қолданылады.  (11)  формуланы 
қолдану  қажеттілігі  кезінде,  таптағышты  тҥсіру  биіктігін 

H



  белгілеу  бойынша  жҧмыстар 

атқарылады. 

5.1.8 (3) формулаға кіретін 

u

s



, 

p

s

, 

o

s

  және 

u

s

  таптағыштың  қозғалыстары  1  және  2 

суретте  кӛрсетілген  ӛлшемдер  сҧлбаларын  қолдана  отырып,  (13)-(16)  формулалар 
бойынша белгіленеді: 

 

 

o

p

u

d

d

s









,                                                          (13) 

  

2

1

h

h

s

p





,                                                           (14) 

)

(

p

p

o

d

d

s









,                                                          (15) 

o

p

u

s

s

s





,                                                           (16) 

 

мҧнда 

p

d



- (8) формуладағыдай қайталанады;  

o

d

- шаблон астына дейінгі қазандық тереңдігі (1-сурет), м; 

1

h

, 

2

h

-  таптағыштың  соққысына  дейінгі  және  соққысынан  кейінгі  маңдайшаның 

тӛменгі жағынан алаң бетіне дейінгіқашықтықтар, сәйкесінше ( 2- сурет), м;  

p

d



 - таптағыш соққысынан кейінгі қазандық тереңдігі, м. 

5.1.9  (1) шарт негізіндегі таптағыштың тҥсуіне топырақтың кедергісі бойынша  ҚТІ 

кҥш  тҥсетін  қабілетін  бақылау  жобалық  кӛлемдегі  қазандыққа,  оның  дайындығы 
атқарылғандағы  максимальды  биіктіктен  таптағышпен  3  соққы  беру  арқылы  жҥзеге 
асырылады.  ҚР  ЕЖ  ЕN  1997-1:2004/2011  7.6.2.4-т.  талабына  сәйкес  әр  соққының 
энергиясы  таптағыштың топырақта ҥлкен қалдық қозғалысын анықтауға жеткілікті болу 
керек  ( 4-6 см астам). 

Таптағыштың  қазандыққа әр соққысының алдында келесі жҧмыстар атқарылады: 
а) 1-  суретте  берілген  сҧлбаға  сәйкес,  (13)  формула  бойынша  таптағыштың 

қозғалысын 

u

s



анықтауға қажетті 

p

d



 және  

o

d

 параметрлері анықталады; 

б) 5.17  т.  шарттарына  сәйкес  (10)  және  (11)  формулаларын  қолдану  мҥмкіндігі 

қарастырылады ; 

в)  (11)  формуланы  қолдану  қажет  болған  жағдайда,  тәжірибелік  таңдау  арқылы 

таптағышты тҥсіру биіктігі белгіленеді 

H



;

 

г)

H



биіктігінен  таптағышты  тастаған  соң,  қазандық  қабырғаларынан  таптағышты 

ҚР ЕЖ 5.01-107-2013

 

8 

ажыратуға қажетті тік суырып алу кҥші анықталады;  

д.)  2-  суретте  кӛрсетілгген  сҧлбаға  сәйкес,  (14)  формула  бойынша  таптағыштың 

қозалысын 

p

s

анықтауға қажетті 

1

h

 қашықтығы белгіленеді. 

                               

 

 

1 – қазандық; 2 – маңдайша; 3 – сызғыш; 4 – шаблон-сызғыш. 

1-сурет – Таптағыш қозғалысын анықтау сҧлбасы 

u

s



 

 

Таптағыштың  қазандыққа  әрбір  соққысы  кезінде  топыраққа  соқтығысқанға  дейінгі 

таптағыштың  орташа  қозғалу  жылдамдығы  ӛлшенеді 



.  Таптағыш  қозғалысының 

жылдамдығын  ӛлшеу  ҥшін,  таптағыштың  жоғарғы  жағына  бекітілетін    жылдамдық  датчигі 
қолданылады.  Жылдамдық  датчигін  қолдану  мҥмкіндігі  болмаған  жағдайда  таптағыш 
қозғалысының орташа жалдамдығы мына формула арқылы анықталады: 

 

t

d

H

p

f

/

)

(









,                                                    (17) 

 

мҧнда 

f

H

,  

p

d



-  (8) формуладағыдай; 

t

 - тҥсіру нҥктесінен топыраққа соқтығысқанға дейінгі таптағыштың қозғалу уақыты. 

Таптағыштың  қазандыққа  әр  соққысынан  кейін,  (5)  формула  бойынша 

h

  биіктігін 

анықтауға қажетті таптағыштың қазандық табанынан кӛтерілу биіктігі ӛлшенеді 

o

h

. 

2-суретте  берілген  сҧлбаға  сәйкес  таптағыштың  қазандыққа  әр  соққысынан  кейін 

таптағыш  қозғалысын  анықтауға  қажетті 

p

s

және 

o

s

  (14)  және  (15)  формулаларына 

сәйкесінше 

1

h

 және 

p

d



 параметрлері белгіленеді. 

Жҧмыстар ӛлшенетін параметрлерді тіркеу журналын жҥргізу және олардың орташа 

мәндерін А қосымшасына сәйкес есептеу арқылы жҥргізіледі.  

 

 

1 

2 

3 

2 

1 

d'

p

 

 

4 

ҚР ЕЖ 5.01-107-2013

 

9 

                         

  

 

1  –  қазандық;  2  –  маңдайша;  3  –  сызғыш;  4  –-  тҥтік;  5  –  істік  (тҥтік  ішінде 

қозғалатын); 6 – таптағыш; 7 –тіреу элементтері 

2-сурет – Таптағыш қозғалыстарын анықтау сҧлбасы 

p

s

 және 

o

s

 

 

5.1.10 (1) шартты тексеру есептері келесі тәртіппен атқарылады: 

- 

u

s



, 

p

s

, 

o

s

, 

u

s

  және 



  параметрлері  анықталады,  сәйкесінше  (13)-(17)  формулалар 

бойынша; 

- 

H



, 

h

, 

f

F

, 

H

, 

a

F

, 

a

u

F

,

және 

o

F

    параметрлері анықталады,  сәйкесінше (4) және (12) 

формулалар бойынша; 

-  (3)  формула  бойынша  соққы  кезіндегі  таптағыштың  тереңдеуіне  табан 

топырағының 

dgo

F

 динамикалық кедергісінің кҥші анықталады; 

- (2) формула бойынша ҚТІ нақты кҥш тҥсетін қабілеті анықталады; 
- (1) шарттың орындалуы тексеріледі, орындалмаған жағдайда 5.1.3- т. іс-шаралар жҥзеге 

асырылады. 

ҚТІ  нақты кҥш тҥсетін қабілетін  (2) формула арқылы анықтау кезінде есептерде табан 

топырағының таптағыштың тереңдеуіне шекті динамикалық кедергісінің кҥші қолданылады. 
Ол таптағыштың қазандыққа жасалған 3 соққының нәтижесі бойынша алынған минималдық 
кҥш болып 

dgo

F

  қабылданады. 

5.2  Таптағыш  соққылары  энергиясының  шығысы  бойынша  кеңейтілмеген 

табанды ҚТІ кҥш тҥсетін қабілетін бақылау  

 

h

2

 

d

"

p

 

h

1

 

d'

p

 

1 

2 

3 

4 

5 

6 

7 

5 

4 

1 

2 

3 

5 

4 

2 

2 

ҚР ЕЖ 5.01-107-2013

 

10 

5.2.1  Қазандықты  нығыздауға  таптағыш  соққылары  энергиясының  шығысы 

бойынша  кеңейтілмеген  табанды  ҚТІ  кҥш  тҥсетін  қабілетін  бақылау  ҥшін

 

бастапқы 

деректер болатындар: 

 - таптағыштың қалпы, кӛлемі, салмағы және тӛмен тҥсіру кареткалары; 
 - соққы жҥктемесінің қолданылу тәртібі; 
 - дайын қазандықтың жобалық кӛлемі; 
 - алаң топырақтарының тҥрлері, олардың қалыңдығы және ӛзара орналасуы; 
 - ҚТІ жобалық кҥш тҥсетін қабілеті.  
 5.2.2  Қазандықты  нығыздауға  таптағыш  соққылары  энергиясының  шығысы 

бойынша  кеңейтілмеген  табанды  ҚТІ  кҥш  тҥсетін  қабілетін  бақылау  келесі  шартты 
тексеру болып саналады: 

 

1

1

r

f

E

E



                                                           (18) 

 

мҧнда 

1

f

E

-  (19)  немесе  (20)  формула  бойынша  анықталатын,  жобалық  кӛлемді 

қазандықты нығыздауға жҧмсалған таптағыштың толық, нақты соққылар энергиясы; 

1

r

E

-  (21)  формула  бойынша  анықталатын,  жобалық  кҥш  тҥсетін  қабілеті  бар  ҚТІ 

арнап  қазандықтың  нығыздалуы  қамтамасыз  етілетін  таптағыш  соққыларының  толық 
есептік энергиясы 

1

d

F

. 

5.2.3  (18)  шарт  орындалған  кезде  нығыздалған  қазандықта  орналастырылатын 

іргетастың  кҥтілетін  кҥш  тҥсетін  қабілеті  жобалық  кҥш  тҥсетін  қабілетіне  тең  болады 
немесе  одан  артық  болады.  Егер  (18)  шарт  орындалмаса,  онда  қазандықты  шарт 
орындалатындай  тереңдікке  дейін  нығыздау  керек.  Қазандықтың  нығыздалу  тереңдігін 
ҧлғайту  мҥмкіндігі  болмаған  жағдайда,  қазандықтың  тҥбіне  топырақты  немесе  қатты 
материалды нығыздап еңгізуге болады. Қазандық тҥбіне топырақ материалын нығыздаған 
кезде, ҚТІ кҥш тҥсетін қабілетін бақылау 5.1-т. ережелеріне сәйкес, ал қатты материалды 
нығыздаған кезде, 5.1 немесе 5.3 ережелеріне сәйкес атқарылады. 

5.2.4  Таптағыш  соққыларының  толық,  нақты  энергиясы 

1

f

E

  (18)  шартта  

іргетастарға  арнап  қазандықтарды  нығыздау  ҥшін  қабылданған  соққы  жҥктемесінің 
қолданылу  тәртібіне  байланысты  анықталады.  Соққы  жҥктемесінің  оңтайлы  қолдану 
тәртібі  ҚР  ҚН  5.01-07-2002  талаптарына  сәйкес  атқарылатын  тәжірибе  жҧмыстарының 
нәтижелері негізінде белгіленеді.   

5.2.5  Қазандық  топырағы  бойымен  соққы  жҥктемесінің  тҧрақты  қолдану  тәртібі 

кезінде,  (18)  шарттағы  таптағыш  соққысының  нақты  энергиясы 

1

f

E

  мына  формула 

бойынша анықталады: 

 

)

(

1

1

1







pi

f

f

f

d

H

N

G

E

,                                              (19) 

 

мҧнда 

G

- (3) формуладағыдай;  

1

f

N

-  жобалық  тереңдігі  бар  қазандықты  нығыздауға  жҧмсалған  таптағыш 

соққыларының саны; 

ҚР ЕЖ 5.01-107-2013

 

11 

1

f

H

- қазандықты нығыздау кезіндегі таптағышты тҥсіру биіктігі, м; 

pi

d

 - таптағыштың 

i

- ші соққысы алдындағы қазандықтың нығыздалған тереңдігі, м. 

Қазандық топырағына соққы жҥктемесінің тҧрақты қолданылу тәртібінің сҧлбасы 3-

суретте кӛрсетілген. 

  5.2.6  Жобалық  кҥш  тҥсетін  қабілеті

1

d

F

  бар  ҚТІ  қазандықының  нығыздалуы 

қамтамасыз етілетін (18) шарттағы таптағыш соққыларының толық есептік энергиясы 

1

r

Е

 

мына формула арқылы анықталады: 

)

(

1

1

1

1

b

F

a

E

d

r





,                                                  (21) 

 

мҧнда

1

1

,

b

а

- еселеуіштер, сәйкесінше 0,01667 МДж/кН  және 225 кН; 

1

d

F

 - жобада кӛрсетілген кеңейтілмеген табанды ҚТІ кҥш тҥсетін қабілеті, кН. 

 

3-сурет – Соққы жҥктемесінің тҧрақты қолданылу сҧлбасы 

 

  5.2.7  Қазандық  топырағына  соққы  жҥктемесінің  баспалдақты-ӛсу  тәртібімен 

қолданылуы жағдайында (18) шарттағы таптағыш соққыларының толық, нақты энергиясы 

1

f

E

 мына формула бойынша анықталады: 

)

(

1

pi

fi

f

d

H

G

E







,                                                 (20) 

 

мҧнда 

G

,

pi

d

-(19) формуладағыдай; 

fi

H

 - таптағыштың 

i

- ші соққысы кезіндегі таптағышты тҥсіру биіктігі, м. 

Қазандық топырағына соққы жҥктемесінің баспалдақты- ӛсе  қолданылу тәртібінің 

сҧлбасы 4-суретте кӛрсетілген. 

5.2.8  (21)  формуладағы  кеңейтілмеген  табанды  ҚТІ  жобалық  кҥш  тҥсетін  қабілетін 

1

d

F

анықтау  ҥшін,  табан  топырағының  есептік  кедергілерінің  кестелік  мәндерін  қолдану 

кезінде мына формула бойынша нақтылауды қажет етеді: 

 

1

1

1

d

un

d

F

k

F





,                                                        (22) 

 

мҧнда 

1

un

k

- еселеуіш: қҧмды топырақ ҥшін - 1,05; сазды топырақ ҥшін - 1,0; 

1 

0 

N

f1 

H

f1 

H 

N 

ҚР ЕЖ 5.01-107-2013

 

12 

1

d

F



-  ҚР  ҚН  5.01-06  талаптарына  сәйкес  табан  топырақтары  кедергілерінің кестелік 

мәндері негізінде есептелген ҚТІ кҥш тҥсетін қабілеті. 

                        

 

 

4 – сурет  Соққы жҥктемесінің баспалдақты- ӛсіре қолданылу тәртібінің 

сҧлбасы  

 
5.2.9  (18)  шарт  орындалмаған  жағдайдағы  қазандықтың  нығыздалатын  тереңдігі 

pt

d



, мына формула бойынша анықталады  

 

1

1

1

/

)

(

d

f

r

pt

kF

E

E

d







,                                            (23) 

 

мҧнда 

1

r

E

, 

1

f

E

- (18) шарттағыдай; 

1

d

F

 - т(21) формуладағыдай;   

k

- келесі формула бойынша анықталатын еселеуіш: 

 

c

E

k

k

r

o

/

1





,                                                (24) 

 

мҧнда 

o

k

, 

c

 - еселеуіштер, 1,575 және 2,903 МДж сәйкесінше. 

 5.2.10 

(18)  шарт  негізінде  қазандықты  нығыздауға  таптағыш  соққылар 

энергиясының  шығыны  бойынша  кенейтілмеген  табанды  ҚТІ  кҥш  тҥсетін  қабілетін 
бақылау келесі ретпен жҥзеге асырылады: 

а)  ҚР  ҚН  5.01-07  талаптарына  сәйкес  жобалық  тереңдікке  дейін  қазандықты 

нығыздауға  жҧмсалған  соққы  санын  есептей  отырып,  қазандық  топырағына  әр  соққысы 
сайын  таптағышты  тҥсіру  биіктігін  тіркеп  және  әр  соққыдан  кейінгі  нығыздалған 
қазандық  тереңдігін  ӛлшей  отырып,  қазандықты  нығыздау  жҥзеге  асырылады.  Б  және  В 
қосымшаларына  сәйкес  рәсімделетін,  қазандықтарды  нығыздау  ҥдерісінің  ӛлшенетін 
параметрлерін тіркеу журналын жҥргізу арқылы жҥзеге асырылады; 

б) 5.2.5  және  5.2.6-т.  ережелеріне  сәйкес  қазандық  топырағына  соққы  жҥктемесінің 

қолданылу  тәртібін  ескере  отырып,  таптағыштың  салмағы  белгілі  болған  жағдайда, 

жобалық  кӛлемдегі  қазандықты  нығыздауға  жҧмсалған  толық,  нақты  энергия 

1

f

Е

 

анықталады; 

1 

0 

H 

N 

H

fi 

N

i