СП РК 1.03-103-2013 ГЕОДЕЗИЧЕСКИЕ РАБОТЫ В СТРОИТЕЛЬСТВЕ (ҚР ЕЖ 1.03-103-2013)

ҚР ЕЖ 1.03-103-2013*



бірінші сатыда негіздердің шамалары (габариттер) мен ӛстерге байланулары,

оларды тазалауға немесе бетонмен (ерітіндімен) қҧюға дейінгі негіздердің белгілері
анықталады;



екінші сатыда оларды жобалы мәндерге дейін жеткізгеннен кейінгі геометриялық

параметрлер  анықталады.  Мысалы,  техникалық  жабдықтар  ҥшін  іргетастар  жабдықтың
тіректі  бетінің  жобалы  белгісінен  50–60  мм  тӛмен  белгісімен  қойылады,  сондықтан
бірінші  сатының  орындаушылық  тҥсірілімін  бетонмен (ерітіндімен)  негізді  қҧюға  дейін
жҥргізеді, ал екінші сатының



қҧюдан кейін.

8.1.7 Бағаналық іргетастарды жасауда және бағаналардың бірқатарлы орналасуында

тҥсіруге олардың бойлық осьтеріне қатысты олардың ауытқуларын ӛлшеумен барлық
бағаналар жатады, ал шеткі бағаналар



кӛлденең және бойлық осьтерге қатысты.

Бағаналардың екі – және ҥшқатарлы орналасуында тҥсірілімге бойлық осьтерге

қатысты олардың ауытқуларын ӛлшеумен шеткі бағаналар жатады, ал қатардың басы мен
соңында орналасқан бағаналар



бойлық пен кӛлденең ӛстерге қатысты.

Тҧтас бағаналы далада тҥсірілімге дала массивінің контурының ӛстеріне қатысты

шеткі бағаналар жатады, ал бҧрыштар бойынша орналасқандар



бойлық пен кӛлденең

бағаналарға қатысты.

Бойлық пен кӛлденең бағаналарға қатысты тҥсірілімге кӛпір салу кезінде

кондукторлар арқылы жҥктелген диаметрі 0,5 м артық дӛңгелек бағаналар,
бҧрғытолтырмалы бағаналар мен қабық бағаналар жатады.

Биіктік бойынша бағаналардың жобалы жағдайынан ауытқуын 2 ден 3 см дәлдікпен

анықтайды. Ӛлшенген ауытқуларды қолданыстағы ТНҚА реттемеленген қағу (жҥктеу)
аяқталғаннан кейін бағанның биіктікті жағдайының дәлдігіне қойылатын талаптарымен
салыстырады.

8.1.8 Тҥсірілмелі қҧдықтар мен кессондардың орындаушылық тҥсірілімі кезінде

жоспарда тҥсірілімді екі кезеңде орындайды: бірінші кезеңде кӛлденең қималардың
габариттерін (ҧзындығын, енін, дӛңгелектеу радиусын, диагональдарын), ал жобаның
қосымша талаптары кезінде қабырға қалыңдығын ӛлшейді.

Екінші кезеңдегі тҥсірілім кезінде ӛз затына бекітілген бӛлуші осьтерден қҧдықтар

мен кессондар осьтерінің ауытқуын ӛлшейді. Қҧдық ӛстерінің вертикальдан жылжуын 0,1
батырылу тереңдігіне еселі, бірақ 1 м артық емес интервалдар арқылы, сондай-ақ соңғы
тереңдікте анықтайды.

Биіктік бойынша тҥсірілімді мҥмкін шӛгінділер мен топырақ қозғалу аумақтарынан

тыс орналасқан реперлерден геометриялық нивелирлеумен орындайды.

Биіктік бойынша тҥсірілім орындарын жоба қҧжаттамасында кӛрсетеді.
Жылжулар мен белгілерді сантиметрлерге дейінгі дәлдікпен, немесе қҧдықтар мен

кессондар ӛлшемдері мен габариттерінен алынатын пайыздарда анықтайды.

8.1.9 Шегендеу мен ҧстап тҧрушы ормандардың орындаушылық тҥсірілім кезінде

келесі ауытқуларды анықтайды және сҧлбаларда кӛрсетеді:

— иілмелі элементтер тіреулері, тік ҧстап тҧрушы қҧрылмалар байланыстары

арасындағы ҧзындықтың 1 м және барлық бойға 1 м интервал қашықтықтарда;

ҚР ЕЖ 1.03-103-2013*

— шегендеу жазықтықтарының вертикалінен немесе жобалық кӛлбеулігінен және

олардың қиылысу сызықтарынан 1 м және қҧрылманың барлық ҧзындығына 1 м сирек
емес интервалды қашықтықтарда;

— іргетастар,

қабырғалар, колонналар, арқалықтар,

белағаштар,

аркалар

шегендеуінің осьтерінен;

— домкратты жақтау тіреулерінің және домкрат осьтерінің вертикальдан алғандағы

қалпына;

— қҧрылыс осьтеріне қатысты орын ауыстырушы немесе ауыстырып қоюшы

шегендеу осьтерінен;

— арқалықтар, колонналар, қабырғалар шегендеулерінің ішкі ӛлшемдерінің жоба

ӛлшемдерінен.

Сҧлбаларда жоғарғы кружал жазықтықтары немесе сырғымалы шегендеудің жҧмыс

едені  бетінің  белгілерінің  айырмашылығын,  сырғымалы  шегендеудің  конустілігін,  ал
ерекше  ескертілген  жағдайларда  –  екі  метрлік  интервалдарда  шегендеудің  жергілікті
тегіссіздіктерін  кӛрсетеді.  Соңғы  жағдайда  ӛлшеулерді  бір  уақытта  анықталатын
бағыттағы  жазықтылықты  ӛлшеумен  екі  метрлік  тӛрткілдеш  жазықтығынан,  екі  метрлік
тӛрткілдешті тексерілетін жазықтыққа келесі ретпен басып: 0-ші – 2-ші метр, 1-ші – 3-ші
метр; 2-ші – 4-ші метр және т.с.с., орындайды.

8.1.10 Монолитті темір-бетонды қҧрылмалардың орындаушылық тҥсірілім кезінде

жазықтықтардың және олардың қиылысу сызықтарының вертикальдан немесе іргетастар,
қабырғалар, колонналар, кӛлденең жазықтықтар қҧрылмаларының жобалық кӛлбеулігінен
ауытқуын анықтайды және сҧлбаларда кӛрсетеді. Тҥсірілімді қҧрылманың барлық
биіктігіне немесе телім жазықтығының биіктігіне орындайды. Егер жоба қҧжаттамасымен
басқа талаптар қарастырылмаса, тҥсірілім нҥктелерінің арасындағы интервалды бір
метрмен шектейді.

Сырғымалы шегендеу әдісімен кӛтерілетін монолитті тҧрғын ғимараттарда

тҥсірілімді орындайды және сҧлбаларда келесілер кӛрсетіледі: жоспарда – қабырғалардың
қиылысу орындары, биіктік бойынша – ойықтар, штрабтар, тесіктер мен едендер
белгілері.

*Габариттер мен белгілердің жобалық мәндерден ауытқулары ҚР ЕЖ 5.03-107

регламенттелген рҧқсатнамалар шамаларымен салыстырылады.

(Өзгерт.ред. – ҚТҮКШІК

06.11.2019 ж. №178-НҚ бұйрық)

8.1.11 Қҧрама элементтердің орындалу сҧлбасы кезінде бӛлуші осьтерге, іргетасты

блоктар мен стақандар осьтерінің жобалық белгілеріне, сондай-ақ қҧрама элементтердің
осьтері мен қырларына қатысты ауытқуларды анықтайды және сҧлбаларда кӛрсетеді.

Жоба қҧжаттамасымен ескертілген жағдайларда сҥйеу алаңдарының ӛлшемдерін

және қҧрылма элементтерінің арасындағы саңылауларын анықтайды.

8.1.12 Кӛлемді-блоктық ғимараттарда орындалу сҧлбасын:
— жоспарда – блоктардың (сызықтық сҥйеуде), бҧрыштардың (блоктарды

бҧрыштарда сҥйеуде) бойлық қырларын;

— биіктік бойынша –салмақ тҥсуші қабырғалардың тіреу алаңдарын орындаған жӛн.
Ӛнеркәсіптік ғимараттар мен қҧрылыстарда орындаушылық тҥсіріліміне қосымша

келесілер жатқызылады: жоспарда – колонналардан арқалықтар осіне дейінгі ара

ҚР ЕЖ 1.03-103-2013*

қашықтық, кран асты рельс осінің арқалық осінен ауытқуы; биіктік бойынша арқалықтар
тӛбелері мен рельстер бастары белгілерінің жобалықтардан ауытқуларын анықтайды.

8.1.13 Жоспардағы ірі панельді ғимараттардың орындаушылық тҥсірілімінің

нысандарына келесілер жатады: салмақ тҥсуші және қоршаушы қабырғалардың панельдері,
лифтілік,  санитарлық-техникалық  және  басқа  кӛлемді  элементтер,  жабулардың  панельдері
(тақталары).  Биіктік  бойынша  температуралық  тігістер  арасындағы  шектердегі  тақталардың
горизонтальдығы  және  тіреу  алаңын  қҧратын  жоспардағы  кӛршілес  белгілерінің  айырмасы
анықталады.

8.1.14Каркасты ғимараттарды кӛтергенде орындаушылық тҥсірілімге келесілер

жатады:

— колонналардың, кӛлденең тосқауылдардың, распорлы тақталардың, қаттылық

диафрагмалардың, фермалардың жоспарлық-биіктіктік қалпы;

— салмақ тҥсуші элементтердің сҥйеу алаңдарының ӛлшемдері;
— элементтер арасындағы реттемелетін саңылаулар;
— салмақ тҥсуші элементтердің сҥйеу алаңдарының, қоршаушы қҧрылмалардың

және сыртқы қабырғалардың горизонтальдылығы.

Реттемелетін саңылаулардың, салмақ тҥсуші элементтердің сҥйеу алаңдары

ӛлшемдерінің  шамаларын,  элементтердің  ӛссіздігін  немесе  беттердің  сәйкессіздігін,
элементтер  ӛстерінің  вертикальдан  ауытқу  шамаларын,  тӛсеме  бӛлшектер  мен  анкерлі
бҧрандамалар астындағы қҧдықтар қалпының дҧрыстығын тікелей ӛлшеулермен, сондай-
ақ осьтер немесе қырлар арасындағы қашықтықты бақылаумен тексерген жӛн.

Орындаушылық

тҥсірілімін

жҥргізу

процесінде

айқындалған

белгілердің

ауытқуларын, жылжулары мен айырмаларын әрекеттегі ТНҚА талаптарымен реттемеленген
шамалармен салыстырады.

8.1.15 Лифттердің орындаушылық тҥсірілімі екі кезеңде ӛткізіледі.
Бірінші кезеңде барлық биіктігі бойынша шахтаның қҧрылыстық бӛлігі бақыланады.

Тҥсірілім кезінде:

— шахта қабырғаларының тік жазықтығынан, қабырға енінің жобалықтан;
— әр қабаттың қималарындағы жоспардағы диагональдер айырмасынан;
— шахта қабырғалары мен машиналық және блоктық бӛлмелердің едендеріндегі

тесіктердің ӛлшемдері мен орналасуынан, сондай-ақ шахтаның барлық биіктігі бойынша
тӛсеме бӛлшектердің (металды-каркасты жазықтыққа жанасушы баспалдақ алаңдары мен
марштарының жиектерінің) ӛлшемдері мен орналасуынан;

— тӛменгі жақтау мен металды-каркасты шахта белдіктерінің кӛлденең

жазықтықтан, тіреушелердің – вертикальдан;

— шахта есіктері ойықтарының ӛстерінің жалпы тік оське қатысты;
— буферлерді орнатуға арналған тапал тіреулердің тіреуші беттерінің кӛлденең

жазықтықтан;

—тапал

тіреулерде

анкерлі

буферлік

тығырықтар

ҥшін

(бағыттаушы

жазықтықтан) қалдырылатын қҧдықтардың тік ӛстерінен ауытқуларды ӛлшейді.

Тҥсірілімнің екінші кезеңінде:
— кабина мен қарсы салмақ бағыттаушыларының вертикальдан;
— кабина (қарсы салмақ) бағыттаушылар бастарының арасындағы ӛлшемдерден;

ҚР ЕЖ 1.03-103-2013*

— буфердің тік осінің бағыттаушы жазықтықтығынан және тік сызықтан және т.с.с.

ауытқуларды ӛлшейді.

8.1.16 Тасты қҧрылмалардың орындаушылық тҥсірілімінде:
— қҧрылмалардың, тіреу беттерінің ӛлшемдерінің (қалыңдығының), арқалық

қабырғалар, ойықтар, терезе және басқа ойықтардың тік ӛстері, штрабтардың енінің;

— ӛстерден – қалау бҧрыштарының және тӛменгі қимадағы негізгі қабырғалардың

қиылысу орындарының, ғимараттың биіктігі екі қабаттан артық болғанда әр қабаттың
және барлық ғимараттың шектерінде вертикальдан;

— ҧзындықтың 1 м сирек емес қалау қатарларының горизонтальдан;
— биіктік бойынша – қабырға жабуларын сҥйеу алаңдарының ауытқулары

анықталады және сҧлбаларда кӛрсетіледі.

*Габариттер мен белгілердің жобалық мәндерден ауытқуын ҚР ЕЖ 5.03-107

регламенттелген рҧқсатнамалар шамаларымен салыстыру қажет.

(Өзгерт.ред. –

ҚТҮКШІК 06.11.2019 ж. №178-НҚ бұйрық)

8.1.17 Металды қҧрылмалардың орындаушылық тҥсірілімін кӛбіне екі кезеңмен

орындайды.

Бірінші кезеңде тҥсірілімді орындайды және сҧлбаларда белгілердегі ауытқуларды

және іргетастардың тіреу орындарының, тӛсеме бӛлшектердің, анкерлі бҧрандамалардың,
ал жобаларда арнайы ескертілетін қажетті жағдайларда – ірілендіруші қҧрастырылуда
кейінгі қҧрылма габариттерінің жылжуын кӛрсетеді.

Ӛндірістік ғимараттардың кейбір тҥрлерінде колонналар мен басқа тіреулер,

фермалар, кӛлденең тосқауылдар, бойлық қҧрылыстар, кран асты арқалықтар, болат
тӛсемдер, мҧнаралар мен мҧнаралық қҧрылыстар, қҧбырлар, бункерлер, тҥрлі қҧрылғылар
қаптары, копралар, тартулар, белдіктер, траверстер мен т.с.с. тҥсірілімі екі рет ӛткізіледі
(қажетті сынауларды ӛткізгенге дейін және кейін).

Екінші кезеңнің орындаушылық тҥсірілім қанша санынан тәуелсіз барлық сынаулар

аяқталғаннан соң ӛткізіледі.

Тҥсірілім орындары, тҥсірілім нәтижелерін кӛрсету формасы, ӛлшеулер дәлдігі жоба

қҧжаттамасымен белгіленеді.

*Егер

ӛзге талаптар жобалау қҧжаттамасында келтірілмесе, белгілердің,

габариттердің,  осьтерге  байламдардың  ауытқулары  және  орындаушылық  тҥсірілімнің
басқа  да  сандық  және  геометриялық  нәтижелері  ҚР  ЕЖ  5.03-107  бойынша  рҧқсат
етілетіндермен  салыстырылады.

(Өзгерт.ред. – ҚТҮКШІК 06.11.2019 ж. №178-НҚ

бұйрық)

8.1.18 Ағаш қҧрылмалардың орындаушылық тҥсірілімі кезінде: салмақ тҥсуші

қҧрылмалардың

ҧзындығы,

биіктігі

бойынша,

олардың

ӛстері

арасындағы

қашықтықтардағы ӛлшемдерінің; вертикаль жылжуының; тіреу тҥйіндері орталықтары-
ның тіреу алаңдары орталықтарынан; ҥңгімелер тереңдігінің; кӛлденең жылжулардың
ӛлшемдерінің ауытқуларын анықтайды және сҧлбаларда кӛрсетеді.

*Белгілер мен габариттердің ауытқулары ҚР ЕЖ 5.03-107 регламенттелген

талаптармен салыстырылады, бҧл жағдайда рҧқсат етілген ауытқулардың шамалары
миллиметрмен, пайызбен немесе конструкцияның ҧзындығына (биіктігіне) сызықтық

ҚР ЕЖ 1.03-103-2013*

ауытқудың қатынасы ретінде салыстырмалы шамада белгіленген.

(Өзгерт.ред. –

ҚТҮКШІК 06.11.2019 ж. №178-НҚ бұйрық)

8.1.19 Едендердің орындаушылық тҥсірілімі екі кезеңде орындалады. Бірінші

кезеңде еден элементтерінің: негіздердің, тӛселуші қабаттардың, тҧтастырғылардың,
қҧрама элементтердің (соның ішінде жабу тақталарының) және т.б. белгілері анықталады
және белгіленеді.

Екінші кезеңде еденнің жасалған материалынан тәуелсіз олардың бетінің белгілері

белгіленеді. Бҧл кезеңде, егер жоба қҧжаттамасымен ӛзгетҥсірілім жиілігі
қарастырылмаса, ол 1 м-ден сирек емес етіп алынып, барлық бағыттарда еденнің әр
элементінің бетінің тегістігі тексеріледі.

*Орындалған жҧмыстардың дҧрыстығы критерийі тік сызықты екі метрлік рейка мен

еден беті арасындағы саңылаудың шамасы болып табылады. Орындаушы тҥсіру кезінде
тіркелген жолақтардың рҧқсат етілген шамалары ҚР ҚН 3.02-36 және ҚР ҚЖ 3.02-136
талаптарымен салыстырылады.

(Өзгерт.ред. – ҚТҮКШІК 06.11.2019 ж. №178-НҚ бұйрық)

8.1.20 Ғимаратты тҧрғызу кезінде орындаушылық тҥсіріліммен: элементтер

арасындағы саңылаулар, монтаждалатын элементтердің бҧрынырақ тӛселген сҥйеу
алаңдарының

ҧзындығы,

кӛлбеулете

монтаждалатын

элементтердің

жобалық

кӛлбеулерден ауытқулары, тігінен монтаждалатын элементтердің вертикальдан ауытқуы,
тҥйісуші элементтер ӛссіздігі, элементтер беттерінің сәйкес келмеуі анықталады.

8.1.21 Жабдық пен қҧбырлар монтажының астына тҧрғызылатын іргетастардың

орындаушылық тҥсірілімін екі кезеңде орындайды.

Бірінші кезеңде ерітіндіні еселеп қҧйғанға, іргетас аралық қабаттарының

жабыстырылуына (тӛселуіне) дейін биіктіктік тҥсірілім орындалады. Бірінші кезең
тҥсірілімдерінің нәтижелері бойынша еселеп қҧю биіктігін анықтайды.

Екінші кезеңде орындаушылық тҥсірілімдер жабдық монтажымен байланысты.
Егер жоба қҧжаттамасымен ӛзге талапттар реттелмесе, іргетастардың, тӛсеме

бӛлшектердің, технологиялық жабдық монтажының астына орнатылған аралық қабаттар
мен анкерлі бҧрандамалардың биіктіктік орындаушылық тҥсірілімді миллиметрге дейінгі
дәлдікпен орындайды.

Биіктіктік тҥсірілімді топырақтың шӛгінділер аумақтарынан, орнатылатын жабдыққа

арналған тіреуші қҧрылыс қҧрылмаларының контурларынан тыс орналасқан реперлерден
геометриялық нивелирлеумен орындайды.

Жабдық пен қҧбырлар монтажының астына тҧрғызылатын іргетастардың

жоспарындағы қалыптың орындаушылық тҥсірілімі ӛстерден немесе оларға параллельді
сызықтардан орындалады. Бҧл бағдарларды тӛселетін металды бҧйымдарға слесарлық
сызғыштармен немесе керндермен тҥсіреді.

Элементтер

арасындағы

саңылауларды

(қашықтықтарды),

монтаждалатын

элементтердің сҥйеу алаңдарының ҧзындығының элементтердің ӛссіздігін немесе
беттердің сәйкессіздігін, тіксіздікті, сондай-ақ тӛсеме бӛлшектер қалпының дҧрыстығын
тікелей ӛстер мен қырлар арасындағы ара қашықтықты ӛлшеу арқылы тексерген жӛн.

ҚР ЕЖ 1.03-103-2013*

8.2 Кран асты жолдардың орындаушылық тҥсірілімі

8.2.1 Кран асты жолдардың орындаушылық тҥсірілімін орындауға келесі жҧмыс

тҥрлері жатады: рельстердің тура сызықтығын, олардың ӛстері арасындағы қашықтықты,
рельстер басы белгілерінің кӛлденең жазықтықтан ауытқуын анықтау.

8.2.2 Рельс ӛстерінің арасындағы ара қашықтық компарирленген ӛлшеуішпен,

лазерлі ӛлшеуішпен немесе жанама әдіспен анықталады.

Жанама ӛлшеу әдісі келесіде жатыр: табан ені аналитикалық тҥрде цехта жасалатын

ішкі бӛлуші тораптың пунктерінен анықталған рельстік ӛстердің координаттары бойынша
есептелінеді.

8.2.3 Рельстердің тура сызықтығы және биіктіктік қалпы теодолит, нивелир,

электронды тахеометр немесе ЛВ-5М, ЛВ-78, ПЛ-1 лазерлік аспаптары және т.б.
кӛмегімен тҥрлі тәсілдермен анықталады.

8.2.4 Рельстердің горизонтальдық және тік ауытқуларының бӛлек ӛлшеулері

сәйкесінше теодолит пен нивелирдің кӛмегімен саниметрлік бӛліктері бар нивелирлі
тӛрткілдеш кесіндісімен жиынтықта орындалады.

Бҥйірлік невилирлеу әдісімен теодолитпен жҧмыс істегенде аспапты рельс осіне

параллельді  жармаға  бағдарлайды  және  ортаға  келтіреді.  Орта  бӛлігінде  таянышпен
жабдықталған тӛрткілдешті жармаға перпендикулярлы тҥрде кӛлбеу орналастырады және
таянышпен  бойлардың  ортасында  және  рельстік  арқалықтардың  колонналарға  сҥйеу
орындарында  рельс  басының  бҥйірлік  қырына  қысады.  Кӛру  тҥтігімен  тӛрткілдеш
шәкіліне  визирлейді  және  әр  ретте  есептеу  жҥргізеді.  Есептеулер  айырмасы  бойынша
жоспардағы рельс тура сызықтығының параметрлері анықталады.

Геометриялық нивелирлеу әдісімен мҧқият дәлденген нивелир кӛмегімен сол

орындардағы  рельс  басының  шартты  биіктіктері  анықталады.  Нивелирді  арқалықтарға
немесе  рельстік  тізбектің  алаңдарына  орнатады,  визирлеу  қашықтықтарының  тым
теңсіздігіне  жол  бермей,  қос  рельсті  бӛлек-бӛлек  желпуішті  тәсілмен  нивелирлейді.
Нивелирлеуді  станциялардан  қарама-қарсы  рельстік  тізбекте  қайталайды.  Рельстер
басының  рельстік  тізбектің  басына  жатқызылған,  бастапқы  нҥкте  арқылы  ӛтетін
горизонтальдық  жазықтықтан  ауытқуы  анықталады.  Бойлық  осьтің  бойында  және
кӛлденең осьтерде рельс басы биіктіктерінің айырмасы есептелінеді.

8.2.5 Рельстің жобалық ӛсінің жармасында (немесе параллельді жармасында)

орналасқан  кран  асты  жолдарды  кӛлденең  сәулемен  орындаушылық  тҥсірілімі  кезінде
теодолит  пен  лазерлік  аспап  арнайы  тығырыққа  рельстік  тізбек  бойының  басында
орнатылады  және  дәл  осл  жармада  бойдың  қарама-қарсы  соңында  орналасқан  тҧрақты
экран-марка бойынша бағдарланады.

Бағдарланған визирлі немесе лазерлі сәуле рельстен 20-30 см биіктікте, жобалық

ӛске параллельді тік жазықтықта орналасады.

Визирлі және лазерлік сәуленің жобалық осьтің жармасымен нақты қиыстырылуы

екі-ҥш жақындатумен орындалады. Сәуле ауытқуы 1-2 мм аспауы тиіс.

8.2.6 Сәуле бағдарлануынан кейін лазерлік сәуленің жармасына орнатылған және

тҥсірілімнің барлық уақытына бекітілетін бақылау маркасы бойынша тіреу есебін алады.

ҚР ЕЖ 1.03-103-2013*

8.2.7 Жҥйелі тҥрде белгіленген орындарда мобильді экран-марканы орнатып, рельс

тҥсірілімін бойдың соңғы нҥктесінен бастайды және бастапқысынан аяқтайды. Оларда
мобильді экран-марка ӛз тығырығымен рельске бекітіледі, орнатылған дӛңгелек деңгей
бойынша жҧмыс қалпына келтіріледі.

Визирлі сәуле немесе лазерлі таңбаға қатысты экран-марка торы бойынша екі

есептеуді алады, біреуі экран торының кӛлденең сызықтарына қатысты, басқасын –
тордың тік сызықтарына қатысты. Бірінші есептеу нивелирлеу журналына, екіншісі –
рельстің кӛлденең ауытқуларын анықтау журналына жазылады.

8.2.8 Барлық әдістерде рельстік жолдардың тҥсірілімі тура және кері бағыттарда (екі

қабылдаумен) орындалады.

Бірінші және екінші қабылдау мәліметтері арасындағы айырмашылық 2-3 мм аспауы

тиіс. Ауытқулардың екі мәнінен орташасы есептелініп алынады.

Тҥсірілім нәтижелері бойынша тіреулерде бойлардағы рельстер ӛстерінің

арасындағы шамалар мен ауытқуларды кӛрсетумен рельстер пішінін және рельстік
жолдың жоспарын қҧрастырады.

8.2.9 Кран асты жолдарды теодолит пен нивелир немесе электронды тахеометр

кӛмегімен тҥсіру 120-130 м дейінгі бой ҧзындықтарында жеткілікті дәлдікпен
орындалады, лазерлі аспаптармен – 100 м дейін.

8.3 Жер асты инженерлік тораптардың орындаушылық тҥсірілімі

8.3.1 Жер асты инженерлік тораптардың орындаушылық тҥсірілімі трасса телімінің

орлары мен қазаншҧңқырлары қҧйылғанға дейін орындалған.

Инженерлік тораптар мен қҧрылыстардың орындаушылық тҥсірілімдері қҧрылыс

алаңы  мен  трасса  маңындағы  тӛңірек  алабының  геодезиялық  немесе  бӛлуші  тораптың
жоспарлық  және  биіктіктік  таңбаларына  қатысты  орындалады.  Инженерлік-
типографиялық  жоспарда  кӛрсетілген  ең  жақын  ғимараттарға  қатысты  жоспардағы
тҥсірулер рҧқсат етіледі.

8.3.2 Орындаушылық тҥсірілімдерін орындауға келесі жҧмыс тҥрлері жатады:
— геодезиялық немесе бӛлуші тораптың амандығын тексеру және осы тораптың

таңбаларын қалпына келтіру;

— инженерлік тораптар мен қҧрылыстар элементтерін тҥсіру және нивелирлеу;
— орындалу сызбалары мен жоспарларын қҧру.
8.3.3 Жер асты инженерлік торап пен қҧрылыстың әр жеке тҥрі бойынша келесілер

тҥсірілуге жатады:

— кәріз, суағар, дренаж бойынша – трассалар ӛстері, қҧдықтар, бҧрылыс

бҧрыштары, пішіндегі тораптар омырылымдары, суағарлардағы тазартушы қҧрылыстар,
қайта айдау станциялары;

— газ қҧбыры бойынша – трасса ӛсі, бҧрылыс бҧрыштары, камералар, қосылу

жерлері, кірулер, пішіндегі омырылымдар, БӛА мен автоматика аспаптарын орнату
жерлері, қысым реттегіштері, конденсациялық қҧмыралар, ГТС мен ГТП габариттері;

— су қҧбырлары (мҧнай қҧбырлары) бойынша – трасса осі, қҧдықтар, кірулер,

апатты шығарулар, артезиан ҧңғымалары, пішіндегі омырылымдар, су бӛлетін мҧнаралар
және ӛрт гидранттары, ысырмалар, бітеуіштер, бҧрылыс бҧрыштарының таяныштары;

ҚР ЕЖ 1.03-103-2013*

— жылу торабы бойынша – трасса ӛсі, камералар, бҧрылыс бҧрыштары,

компенсаторлар, қосылу жерлері, кірулер, воздушниктер мен дренаждарды орнату
орындары, қозғалмайтын тіреулер, жылу пунктерінің габариттері, аралық қабат типі және
канал типі;

— телефон тораптары бойынша – трасса ӛсі, қҧдықтар, тарату шкафтары, кіру және

қосылу жерлері, қҧдықтардың жаймасы, әр бойдағы каналдардың жалпы саны;

— кҥштік кабельдік тораптар бойынша – трасса ӛсі (тӛсеу тәсілінен тәуелсіз),

қҧдықтар, туннельдер мен коллекторлар, ӛз нӛмірлері бар трансформаторлық қосалқы
станциялар, муфталар, кабель қорының ілмектері, тіреулер мен ғимарат қабырғаларына
шығу орындары, ТП мен ТҚС ғимараттарының габариттері.

Трассаның тура сызықты телімдерінде тҥсірілетін нҥктелер арасындағы ара қашықтық

сәйкесінше 1:500, 1:1000 и 1:2000 масштабындағы сызбаларды жасау ҥшін 20, 30, 50 м
аспауы тиіс.

Соған қоса жер асты тораптардың барлық тҥрлері ҥшін келесілер тҥсірілуі тиіс:
— тораптар кіру (шығу) ӛстерінің ғимараттар мен қҧрылыстардың сыртқы

қырларымен қиысу нҥктелері;

— қҧбырлар диаметрлерінің ӛзгеру орындары.
8.3.4 Орындаушылық тҥсірілімдері кезінде жер асты аралық қабаттардың,

тесіктердің саны, қҧбырлар, қҧдықтар, каналдар материалдары туралы, қҧбырлар мен
каналдардың диамтерлерінің ӛлшемдері, газ тораптарындағы қысым мен кабельдік
тораптардағы кернеу туралы мәліметтер жинақталған.

8.3.5 Жер асты инженерлік тораптардың блоктарда және тоннельдерде орналасқан

кезде олардың тек бір жағының тҥсірілімі орындалады, басқа жағы берілген ӛлшеу астына
тҥсіріледі. Жер асты инженерлік тораптардың шығулары және олардың қҧрылмаларының
элементтері ӛз ара ӛлшеулермен байланысуы және бақылау ӛлшеулерімен қҧрылыс
салудың ең жақын бастапқы контурларына байланысты.

8.3.6 Кабельдердің орындаушылық тҥсірілімі кезінде тҥйіндерде байлану бойынша

ӛлшемдер тҥйіннің шеткі кабельдеріне дейін жҥргізіледі.

8.3.7 Орындаушылық тҥсірілімі қамтитын трасса маңындағы алап ені трасса ӛсінің

екі жағынан 20 м кем болмаған дҧрыс немесе техникалық тапсырмамен белгіленеді.

Геодезиялық жҧмыстарды жҥргізу кезінде жоба қҧжаттамасына сәйкес келетін

қҧдықтардың,  камералардың,  бҧрылыс  бҧрыштарының  және  т.б.  реттік  нӛмірленуін
қолданған жӛн. Қҧрылыстың қосымша ҧқсас элементтер анықталған жағдайда оларға ӛсу
бойынша  «штрих»  таңбасымен  немесе  орыс  әліпбиінің  әрпімен  белгіленген  ең  жақын
алдындағы элементтің нӛмірі беріледі.

Қарау қҧдықтарының дӛңгелек люктерінде люк қақпағының ортасы, тік бҥрышты

люктарда – екі бҧрышы кӛрсетіледі (белгіленеді).

8.3.8 Траншеямен ашылған, аралық қабатты қиып ӛтетін және оған параллельді

орналасқан барлық жер асты қҧрылыстар міндетті тҥсірілімге жатады. Инженерлік
тораптардың кӛрсетілген элементтерінің тҥсірілімімен бір уақытта ӛтпеге немесе аралық
қабат трассаларына жанасатын барлық ғимараттардың тҥсірілімі орындалуы тиіс.

8.3.9 Қҧрылыс элементтерінің 1 м жоғары дӛрекілендірген кезде олардың нҥктелері

тіктеуіш немесе дӛңгелек деңгейі бар тӛрткілдеш кӛмегімен жер бетіне шығарылады.

ҚР ЕЖ 1.03-103-2013*

Элементтердің дӛңгелектенген бӛліктерінің тҥсірілімі олардың геометриялық

ҧқсастығын қҧрылатын жоспардың масштабында кӛрсететіндей етіп орындалады.

8.3.10 Қҧдықтар мен камералардың орындаушылық тҥсірілімінде қҧрылыстың ішкі

және сыртқы габариттерін, олардың қҧралмалық элементтерін ӛлшейді. Қҧбырлар мен
фассонды бӛліктердің қҧдық қақпағының ортасы арқылы ӛтетін тік сызыққа қатысты
қалпын анықтайды.

Газ немесе сҧйықтықтың қозғалыс бағытының кӛрсетілуімен қҧдықтар мен

камералардың тағайындалуы мен қҧрылымы, оларда бар арматура сипаттамалары
белгіленеді.

8.3.11 Газдық және жылу тораптары ҥшін жапсар типінің кӛрсетілуімен

қҧбырлардың пісірілген жапсарларының қҧдықтардың немесе камералардың люктарына
қатысты орналасуының жеке сҧлбасы қҧрастырылады.

8.3.12 Жер асты инженерлік тораптардың орындаушылық тҥсірілімінің ҥдерісінде

абрис қҧрастырылады, онда теодолит жҥрісінің нҥктелері мен жақтарына қатысты жағдай
суреттемелері беріледі, торап элементтерінің қҧрылыс салудың теодолитті жҥрісі мен
нысандарына байлануының сҧлбалары мен сандық шамалары, жоспардағы қҧрылыс
ӛлшемдері, қималар және т.с.с. кӛрсетіледі.

8.3.13 Типтік жобалар бойынша салынған қҧдықтарда люк ортасы мен науа

бағдарына қатысты ортасыздық ғана анықталады.

8.3.14 Барлық жер асты инженерлік тораптардың және оларға жататын

қҧрылыстардың жоспарлық қалпы келесілерден анықталады:

— қҧрылыс салынған территорияда — негізгі қҧрылыс салудың бастапқы

нҥктелерінен, геодезиялық немесе бӛлуші торап және тҥсірілім негізі пунктерінен,
полигонометриялық немесе теодолитті жҥрістердің арнайы салынған нҥктелерінен;

— қҧрылыс салынбаған территорияды — тҥсірілім негізі, геодезиялық торап

пунктері нҥктелерінен немесе полигонометриялық немесе теодолитті жҥрістердің арнайы
салынған нҥктелерінен.

Қҧрылыс салынбаған территорияда жер асты инженерлік тораптардың шығулары

мен олардың бҧрылу бҧрыштары ҥйлестіріледі.

Қҧрылыс салынған территорияда қҧдықтар мен бҧрылыс бҧрыштары нҥктелерінің

ҥйлестірілуі тапсырыс берушінің қосымша тапсырмасы бойынша ғана жҥргізіледі.

8.3.15 Жер асты инженерлік торап элементтерінің жоспарлық қалпының

орындаушылық тҥсірілімі келесі тәсілдердің бірімен жҥргізіледі:

— кем дегенде ҥш қатты нҥктеден болат лента немесе лазерлік ӛлшеуіш кӛмегімен

сызықтық кертілген таңбалар тәсілімен, және де кертілген таңба ҧзындығы болат ӛлшеуші
лентаның немесе ӛлшеуіштің ҧзындығынан (20-50 м) аспауы тиіс, анықталатын нҥктеде
қиылысатын сызықтар арасындағы бҧрыштар 30



кем және 120



артық болуы тиіс

(лазерлік ӛлшеуіш ҥшін жарықтылықтың 20-30 м дейін ӛсуімен кертілген таңба
қашықтығы азаяды);

— тҥсірілім негізінің, полигонометриялық немесе теодолитті жҥрістердің немесе

негізгі қҧрылыс салудың нҥтелерін жалғаушы сызықтардан, сондай-ақ олардың жармасын
жалғастырушы сызықтардан ҧзындығы 4 м артық емес перпендикулярлар тәсілімен жарма
жалғасының ҧзындығы жарманың шеткі нҥктелерінің арасындағы қашықтықтың
жартысынан аспауы тиіс, бірақ 60 м артық болмауы тиіс;

ҚР ЕЖ 1.03-103-2013*

— тіреуші геодезиялық тораптың пунктерінен, тҥсірілім негізінің және теодолитті

жҥрістердің нҥктелерінен немесе геодезиялық кертілген таңбамен сенімді анықталған
қосымша нҥктелерден полярлық тәсілмен.

Тҥсірілімнің полярлық тәсілі кезінде электронды тахеометр немесе оптикалық

теодолит қолданылады. Аспаптың нӛл лимбасы аспаптан 50 м жақын емес қалып жҥретін
геодезиялық тораптың кӛршілес нҥктесіне бағдарланады. Электронды тахеометрмен
тҥсіру кезінде полярлық бағыт ҧзындығы 500 м артық болмауы тиіс. Теодолит және
ӛлшеуішпен тҥсіру кезінде полярлық бағыт ҧзындығы 30 м артық болмауы тиіс; лазерлік
ӛлшеуішті қолданумен — жарықтылық интенсивтілігіне байланысты 100 м дейін.

8.3.16 Жер асты инженерлік торап нҥктелерінің барлық тҥсірілім тәсілдерінде

міндетті тҥрде олардың арасындағы қашықтықтардың бақылау ӛлшеулерін жҥргізеді.

8.3.17 Тҥсірілімдер кезінде барлық сызықтық ӛлшеулер электронды қашықтық

ӛлшеуішпен, болат ленталармен немесе болат ӛлшеуіштермен жҥргізіледі. Сызықтарды
тоқыма баулы ӛлшеуіштермен ӛлшеуге тыйым салынған.

Траншеяларда орналасқан жер асты инженерлік тораптың нҥктелері тҥсірілім

кезінде тіктеуішпен жер бетіне шығарылады.

8.3.18 Тҥсірілімге жатқызылатын жер асты инженерлік торап элементтерінің барлық

нҥктелері, тҥсірілім барысында, далалық абрисалар мен журналдарда дәйекті тҥрде
нӛмірленеді.

8.3.19 Щиттік ҧңғылау тәсілімен салынған жер асты инженерлік тораптардың

тҥсірілімі щиттік ҧңғылау тәсілімен салынатын коллекторлы тоннельдердің қҧрылысы
бойынша жҧмыстарды жҥргізу және қабылдау бойынша талаптарға сәйкес орындалады.

8.3.20 Жер асты инженерлік торап элементтерін кӛрсету жоспарында 50 м дейінгі

қашықтықта ӛзара қалыптың шектік қателіктері 0,2 мм артық болмауы тиіс.

*8.3.21 Жер асты инженерлік желісі элементтерінің биік орналасуы ҚР ЕЖ 1.02-105

талаптарына сәйкес қалалық нивелирлік желі реперлеріне қатысты техникалық
нивелирлеумен траншеяларды кӛмгенге дейін анықталады. Ӛтпелі коллекторлар еденінің
биіктігі олардың ішінде салынған нивелирлік жҥрістермен анықталуы мҥмкін.

Шартты тҥрде бастаудан жер асты инженерлік желілерінің биіктікті координаттарын

анықтауға тыйым салынады.

(Өзгерт.ред. – ҚТҮКШІК 06.11.2019 ж. №178-НҚ бұйрық)

8.3.22 Жоспарлық тҥсірілім процесінде белгіленген нҥктелер нӛмірленуі нивелирлеу

кезінде ӛзгермейді.

8.3.23 Нивелирлеумен коллектор еденінің, кабельдік кәріз пакеттерінің (блоктың)

ҥстінің,  брондалған  кабель  ҥстінің,  ӛздігінен  ағатын  қҧбырлардың  арынды  науалары
ҥстінің,  ӛзіндік  орындарда  жер  бетінің  (траншея  бҥйірлерінің),  қарау  люктарының
обечайкаларының  және  жоспарда  тҥсірілімге  жататын  қалған  барлық  нҥктелердің
белгілері анықталады.

8.3.24 Жер асты инженерлік тораптардың терең орналасуы кезінде олардың

нҥктелерінің биіктіктік қалпын (белгілерін) металды ӛлшеуішпен (немесе лазерлі
ӛлшеуішпен) тік қашықтықтың жер бетінің деңгейінде орналасқан белгілі белгісі бар
орнықты нҥктеден ӛлшеу нәтижелері бойынша, немесе белгілерді алудың қажетті дәлдігін
қамтамасыз ететін басқа қол жетімді әдістермен алынады.

ҚР ЕЖ 1.03-103-2013*

8.4 Жер асты инженерлік тораптардың орындаушылық тҥсірілімін рәсімдеу

8.4.1 Инженерлік тораптарға орындаушылық тҥсірілімдер материалдарын ӛңдеу

аяқталғаннан кейін қҧрылыс жобасының сызбалары кӛлеміндегідей етіп орындаушылық
сызба немесе атқарушылық тҥсірілімдер нәтижелерінің жоспары жасалады.

*8.4.2 Жолақтар ҥшін жер асты инженерлік желілерінің атқару сызбасын қҧрастыру

кезінде трассаның осінің екі жағында кемінде 20 м (егер тҥсіру жолағының ӛзге ені
тапсырмамен белгіленбесе) ғимараттардың контурларын, олардың сипаттамаларын,
кӛшелерді жабу тҥрлерін, ағаштарды, ЭБЖ тіректерін, қоршауларды және ҚР ЕЖ 1.02-105
кӛзделген ӛзге де деректерді кӛрсетеді.

(Өзгерт.ред. – ҚТҮКШІК 06.11.2019 ж. №178-НҚ бұйрық)

8.4.3 Атқарушылық сызбалар қҧрамына мыналар кіреді:

- таяудағы кӛшелер атауы мен барлық инженерлік тораптар ҥшін жолдар және

жҧмыс учаскесінің тҧрған жері кӛрсетілген 1:2000 масштабындағы учаскенің аумақтық
жоспары;

-трасса жоспары;
-кӛлбеу масштабы жоспар масштабына тең дәрежеде қабылданатын, ал тік

масштабы әдетте кӛлбеу масштабынан 10 есе кӛлемді болып келетін ҧзына бойғы пішім;

-материалдары, ӛңештерінің биіктігі қҧдыққа трубалардың кірігуі мен орналасуы,

сабақтас  қҧбырларға  бағытталуы  және  кірулері  коллекторлардың,  арналардың,
қорапшалардың,  блоктардың,  тӛсеулердің  сипатты  қиылысқан  тҧстарын  кӛрсеткендегі
қҧдықтардың (камералардың) мӛлшерлері.

8.4.4 Орындаушылық сызбаларда мыналар кӛрсетіледі:
- орындаушылық тҥсірілімді жҥргізген ҧйымның атауы мен телефоны;
- жҧмыс жҥргізілген учаскелердің мекен-жайы;
- жобалық қҧжат жасаған ҧйымның атауы, және оның шығарылған кҥні;
-жобалық қҧжаттардың мақҧлданған кҥні және нӛмірі;
- жҧмыс жҥргізу қҧқына берілген ордердің нӛмері мен кҥні;
- тапсырыстың нӛмірі және геодезикалық тҥсірілім бойынша бақылау жҥргізудің

немесе тапсырыс берушінің атқарушылық сызбаның жасалуының дҧрыстығын және шын
қалыбына сәйкестігін қуаттаған кҥні;

Жерасты инженерлік тораптарын жҥргізу жобалық шешімдерден ауытқулармен

жҥргізілген жағдайда тораптардың нақты орналасуы жоспардың жҧмыс сызбаларына
және торап пішіміне қызыл тҥспен тҥсіріледі.

Орындаушылық сызбаға оны жасаған ҧйымдардың ӛкілі – бас инженер, жҧмыс

жҥргізген геодезист, сызбаны жасаушылар қол қойған.

8.4.5 Орындаушылық сызба қҧрылыс ҧйымы жҥргізіліп біткен инженерлік

тораптарды пайдалануға беру кезінде ҧсынатын міндетті атқарушылық қҧжаттаманың
қҧрамына кіреді.

8.4.6 Орындаушылық сызбалар бес дана болып жасалады. Екі данасы қалалық

немесе аудандық бас сәулетші жанындағы геодезиялық қызметке, бір данасы тапсырыс
берушіге (қҧрылыс жҥргізуші) және екі данасы ҧйымға ӛткізіледі.

8.4.7 Жерасты инженерлік желілерін бақылаушылық геодезиялық тҥсірілімге

тҥсіруді қҧрылыс жҥргізу ісіне техникалық қадағалау жасайтын тапсырыс беруші

ҚР ЕЖ 1.03-103-2013*

(қҧрылыс жҥргізуші) немесе ол ҧйымда мамандар болмаған жағдайда ӛзге
мамандандырылған ҧйымдардың кҥшімен атқарылады.

8.4.8 Қазаншҧңқырлар мен орлардың бетін жапқанға дейін кемі ҥш кҥн бҧрын

қҧрылыс  ҧйымдары  жҥргізілген  инженерлік  желіні  тапсырыс  берушінің  және
пайдаланушы ҧйымдардың  ӛкілдеріне, ал қажет болған  жағдайда Мемлекеттік қадағалау
органдарына  жҥргізілген  жерасты  инженерлік  желілерінің  жоспардағы  және  биіктігі
бойынша  жағдайларының  атқарушылық  сызбалардың  жер  жағдайындағы  кӛріністеріне
сәйкес келуін қҧралдық тексеру жҥргізу ҥшін ҧсынуға міндетті.

Инженерлік желінің жағдайын жоспарлы және биіктік бойынша тексеру

мәліметтерін тексерушілер абриске және теңдеме жҧрналға тҥсіреді және қолдарын қойып
бекітеді.  Орындаутқарушылық  сызбаның  оң  жақ  тӛменгі  бҧрышына  тексерушілер
мынадай  жазба  тҥсіреді:  «Инженерлік  желінің  жоспарлық-биіктік  жағдайы  тексерілді,
сызба  дҧрыс  жасалған,  шынайы  қалыпқа  сәйкес  келеді,  жобадан  ауытқу  жоқ  (жобадан
ауытқу бар)». Бҧл жазба қол қойып, кҥні кӛрсетіліп тҥсіріледі.

8.4.9 Ҧзақтығы едәуір және ҧзақ уақыт қҧрылыс салу кезінде болған жерасты

инженерлік желілері бойынша атқарушылық сызбалар жекелеген учаскелердің
қҧрылысының бітуіне қарай ресімделіп, бӛлім-бӛлімімен ҧсыныла алады.

8.4.10 Орындаушылық тҥсірілімдер бойынша барлық атқарушылық сызбалар мен

материалдар жерасты инженерлік желілерді қайта ауыстырғанға немесе қайта қалпына
келтіргенге дейін және жаңа орындаушылық сызба жасалғанға дейін сақталуы тиіс.

8.4.11 Жҥргізілген инженерлік желілер мен қҧрылыстардың орындаушылық

сызбаларының  дҧрыс  жасалғандығына  және  уақытылы  берілгендігіне  қҧрылыс
(мамандандырылған)  ҧйымдарының  басшылары  және  жҧмыстың  жҥргізілуіне  және
орындаушылық сызбалардың жасалуына жауапты адамдар жауап береді.

ҚР ЕЖ 1.03-103-2013*

— негізгі (А – А) және қосымша ӛстер арасындағы ара қашықтық;

— колоннаның ҥсті мен асты бойынша теодолит кӛмегімен тӛрткілдеш

бойынша ӛлшенген колонна шетжағынан қосымша ӛске дейінгі қашықтық;

1 — тӛрткілдеш; 2 — теодолит

а) -екі жазықтықта; б) -бойлық жармаға қатысты; в) -колонналардың жоғарғы

шетжағының орындалу сҧлбасы

Сурет А.4 - Теодолитпен колонналар тіктігін тексеру

СП РК 1.03-103-2013 ГЕОДЕЗИЧЕСКИЕ РАБОТЫ В СТРОИТЕЛЬСТВЕ (ҚР ЕЖ 1.03-103-2013) - 3