СП РК 1.02-113-2018 ЖИЗНЕННЫЙ ЦИКЛ СТРОИТЕЛЬНЫХ ОБЪЕКТОВ. Часть 2 (ҚР ҚЖ 1.02-113-2018)

ҚР ҚЖ 1.02-113-2018

Құрылыс элементтерін (жабын тақтасын, қабырғаларды және т.б.) модельдеу

міндетті емес, бірақ оларды қажет болған жағдайда орындаушының қарап шешуі

бойынша қосуға болады. ЭМ модельдеу объектілерін қабат

қабатты кеңістіктер (үй

жайлар) ретінде көрінісін 1

суреттен қараңыз.

Сурет 1

—

Кеңістіктер (үй

жайлар) электронды модельде қабаттар

(деңгейлер) ретінде модельденеді.

19B

Кеңістіктік үйлестіруге арналған ЭМ

(

Кеңістіктік

ЭМ)

Кеңістіктік ЭМ кеңістіктерден (үй

жайлардан) және оларды қоршайтын

конструкциялардан тұрады. Модельді әр түрлі талдауларда пайдалану үшін ең кемінде,

конструкциялар сыртқы және ішкі болып бөлінуі, сондай

ақ белгіленуі қажет. Кейбір

бағдарламаларда қоршайтын конструкцияларды кеңістіктер (үй

жайлар) үшін

шекаралар құрайтын басқа да объектілермен ауыстыруға болады.

Сандық модельдеу мақсатында әдетте модельдеу объектілерінің

жеңілдетілген нұсқалары қажет. Модельдеу объектісінің жалпы көлемі оның шамамен

алынуы мүмкін пішімі немесе орналасуына қарағанда өте маңызды.

Горизонталды конструкциялар жеңілдетілген геометриямен модельденеді.

Жобаның ерте кезеңдерінде топтық аймақтардың модельдерін пайдалана отырып

«ірілендірілген» модельдеу жүзеге асырылады, олар барлығы жағынан барлық

қатынастарда үй

жайлардан басқа, кеңістіктік модельдерге ұқсас.

ҚР ҚЖ 1.02-113-2018

Әдетте кеңістіктік модель тек кеңістіктерден (үй

жайлардан) тұратын

модель болып табылады. Мұндай модель жобаның ерте кезеңдерінде үй

жайлар

бойынша алдын

ала жобалау және есептер құру кезінде Талдамалық ЭМ қолдауы

ретінде пайдаланылуы мүмкін

(

тікелей

ЭМ

ден

)

. Бұл қарапайым модель көбінесе әр

түрлі екіөлшемді сызбалармен толықтырылады, олар эскиздік шешімнің ең кеш

кезеңдерінде «қабырға» модельдеу объектілерімен және басқа да ғимараттың құрылыс

элементтерімен толықтырылады.

Эскиздік шешімдерді әзірлеу шамасы бойынша, модельденетін кеңістіктер

ЭМ бөлігіне айналады. Уақыт өте, ЭМ өте сыйымды болады, осыған байланысты әр

түрлі талдау (ұқсату) бағдарламалары арасындағы сәйкестік проблемалық немесе

мүлдем мүмкін емес болып кетеді. Осы жағдайда кеңістіктік модельдің ұқсас

қасиеттері бар ЭМ

нің жеңілдетілген нұсқасы қажет етілуі мүмкін.

Егер физикалық үй

жай бірыңғай объект болып табылса, функционалдық

аудандары олардың қызметіне сәйкес бөлінген болуы тиіс (мысалы, асүй, асхана, өртке

қарсы бөлік немесе аймақ). Кеңістіктер (үй

жайлар) міндетті түрде жабылмауы

(қиылыспауы) қажет. Кеңістіктер (үй

жайлар) түріндегі ЭМ модельдеу объектілерінің

көрінісін 2

суреттен қараңыз.

Сурет 2

—

Кеңістіктер (үй

жайлар) ЭМ

де функционалдық қабат аймақтары

ретінде модельденеді

Осы ережелердің жалғыз ерекшелігі қабаттың ауданы немесе жалпы ауданы

және с.с. жиынтықты аудандар болып табылады. Ауданы 0,5 м2

асатын әр кеңістік (үй

жай) модельденуі тиіс.

ҚР ҚЖ 1.02-113-2018

Кеңістіктік модельде сәулет тәртібінің негізінде әдетте кеңістіктер (үй

жайлар) өртке қарсы бөлік, пәтерлер және кеңселер және т.б. сияқты әр түрлі топтарға

біріктіріледі. Бір және сол үй

жай олардың қызметіне сәйкес бірнеше әр түрлі үй

жайлар топтарына тиісті бола алады.

Инженерлік жүйелер үшін кеңістіктерге (үй

жайларға) қойылатын

талаптар

кеңістіктік объектілерді пайдалана отырып жобаның ерте кезеңдерінде зерттелуі

мүмкін. Кеңістіктердің (үй

жайлардың) өлшемдері, айрықша белгілері инженерлік

жүйелердің іргелес бөлімдерімен анықталады және сәулеттік модельде модельденеді.

Бұл рәсім

әр жобада келісілу қажет.

54B

Кеңістіктерді модельдеу

Кеңістіктер

(

үй

жайлар

)

сәйкес

бағдарламалық

құралдарда

кеңістікті

немесе

аймақ

құралдарын

(

немесе

кез

келген

ұқсас

құралдарды

)

пайдалана

отырып

модельденеді

Кеңістік

қабырғалармен

төбемен

және

еденмен

қоршалған

үшөлшемді

объект

болып

саналады

Егер

осы

қоршайтын

элементтердің

өлшемі

немесе

орналасуы

өзгеретін

болса

байланысты

кеңістіктер

де

сәйкесінше

жаңартылуы

қажет

Сәулеттік

кеңістіктің

биіктігі

төменгі

жабын

тақтасының

жоғарғы

бөлігінен

жоғарғы

жабын

тақтасының

астына

дейін

өлшенеді

Кеңістік

геометриясы

еденнің

немесе

жоғарғы

жабын

тақтасының

пішіміне

сәйкес

бола

алмайтын

(

байланыстырылмайтын

)

болса

кеңістік

оның

көлемі

нақтысына

сәйкес

болатындай

етіп

модельденеді

Модельдеудің пайдаланылатын әдісі басрлық бірлесіп

орындаушылармен келісілу қажет.

ЭМ негізінде ұқсату (кескіндеу) міндеттері үшін кеңістіктер (үй

жайлар

)

суретте көрсетілгендей қоршайтын құрылыс элементтеріне сәйкес болуы қажет.

Әдетте оған кеңістіктерді (үй

жайларды) оларды қоршайтын құрылыс элементтері

(мысалы, қабырға, жабын тақтасы, берілген шектеу деңгейлері немесе дәл осындай

кеңістіктер) бойынша автоматты түрде (егер осындай қызмет бар болса) тудыратын

тиісті бағдарламалық құралдардың аспаптары арқылы қол жеткізіледі.

ҚР ҚЖ 1.02-113-2018

Сурет 3

—

Кеңістіктер (үй

жайлар) ЭМ

де құрылыс элементтерімен

(қабырғалары мен терезелері) бірге

Жасылмен кеңістіктер (үй

жайлар) белгіленген, ақпен құрылыс элементтері белгіленген)

Талдамалық және ұқсату мақсаттарында көпқабатты кеңістіктер құрылыс

объектісінің әр деңгейінде (қабатында, бөлігінде, бөлшегінде) жекелеген кеңістіктер

ретінде модельденеді.

Құрылыс объектісінің сәулеттік қимасында кеңістіктер (үй

жайлар),

олардың арасында аралықтар болмас үшін, бірінің артынан бірі тұруы қажет. Ұқсату

(кескіндеу) бағдарламаларының арасында айырмашылықтар бар болғандықтан, әр жоба

үшін кеңістіктерді модельдеу әдісі келісілген және тексерілген болуы ұсынылады.

Кеңістіктерді қосымша деңгейлерге қажетсіз бөлуді болдырмау қажет,

себебі бұл басқа міндеттер үшін кеңістіктік электронды модельдерді пайдалануды

қиындатады.

55B

Кеңістіктер (үй

жайлар) және кеңістіктер топтары (үй

жайлар)

үшін атрибуттық ақпараттың

деңгейі

Кеңістіктер туралы ақпаратты бірізді пайдалану электронды модельден

артықшылықтар алу үшін маңызды болып табылады. Кеңістіктер туралы деректер

аудандардың негізінде құнын есептеу, жобалау шешімдерін салыстыру, энергиялық

тиімділікті талдау және құрылыс объектілерін басқаруға арналған бағдарламалық

құралдар секілді әр түрлі мақсаттарда пайдаланылады

ҚР ҚЖ 1.02-113-2018

Құрылысты жобалауалды дайындау сатысында кеңістіктерге (үй-

жайларға) қатысты атрибуттық ақпарат үшін минималды талап кеңістіктің (үй-жайдың)
сәйкестендіру нөмірін беру және оның функционалдық тағайындалуы болып табылады.

«Сәйкестендіру нөмірі» атрибуттық ақпарат қабылданған жіктеу және

кодтау  жүйесіне  сәйкес  әріптер  мен  арнайы  символдардан  тұратынына  қарамастан,
нөмірлеу  үшін  пайдаланылуы  мүмкін.  Осы  талап  барлық  кеңістіктерге  (үй-жайларға)
таралады.

Жобаның бастапқы сатыларында ЭМ-де бірнеше кеңістіктер (үй-жайлар)

үшін, егер олардың талаптары ұқсас болса, бір және сол сәйкестендіру нөмірі
пайдаланылуы мүмкін.

Жобалаудың өте кеш сатыларында сәйкестендіргіштер бірегей болуы

қажет, себебі олар үй-жайда орнатылған жабдықтарға, жарықшамдарға, тіреуіштерге
және т.б. бекітілген.

Сәйкестендіру бойынша нөмірлеудің осы түрі жобалау кезінде

кеңістіктерді (үй-жайларды) нөмірлеудің қолданыстағы ережелеріне қайшы келмей,
керісінше кеңістіктердің (үй-жайлардың) атрибуттарына қойылатын қосымша
талаптарды қосу ғана қажет.

Тапсырыс

берушімен

бекітілген

жіктеуіш

болған

жағдайда,

«сәйкестендіру нөмірі» ретіндегі атрибуттың осы түрін жіктеуішке сәйкес оның
аналогына ауыстырға болады.

Кеңістіктің (үй-жайдың) модельденетін ортада орналасқан жері

Кеңістіктің модельденетін ортада орналасуы туралы ақпарат жобалау

және құрылыс салу кезеңінде қажет, сәйкестендіру нөмірімен бірге қатар
пайдаланылады.

Егер орналасуының (мысалы, 01, 02, 03 және т.б.) негізіндегі нөмір ғана

пайдаланылса, ол жаңылдыруы мүмкін, себебі жобалау процесінде кеңістік бір
қабаттан (деңгейден) басқасына орын ауыстыруы мүмкін.

Үй-жайдың сәйкестендіру нөмірі өзгерген жағдайда, тиісті түрде

жиһаздың, жабдықтардың және т.б. нөмірін өзгерту қажет. Жиһаз және жабдықтар
бірінші кезекте кеңістіктің сәйкестендіру нөмірімен байланысты болуы керек.

Кеңістіктің (үй-жайдың) функционалдық тағайындалуы

Кеңістікті (үй-жайды) сипаттайтын функционалдық тағайындалуы оның

атрибутына жазылады. Ақпарат кеңістіктердің (үй-жайлардың) негізінде құнын бағалау
үшін қажет және модельдеудің әр түрлі аспектілерін ұқсату (кескіндеу) мақсатында
орындаушыларға пайдалы болуы мүмкін.

Кеңістіктің функционалдық тағайындалуының атрибуты, мысалы,

желдету және адамға күштік электрмен жабдықтау тұрғысынан, шаршы метрлер немесе
жұмыс күштері сипатталуы мүмкін техникалық аспектімен байланысты.

ҚР ҚЖ 1.02-113-2018

Кеңістіктің (үй-жайдың) атауы

Кеңістіктерді (үй-жайларды) қолданыстағы жобалау нормаларына және

пайдаланылатын технологияға сәйкес атау қажет. Мысалы, «Басқарушы кабинеті»
немесе «Жинау құрал-сайманының үй-жайы» және с.с.

Кеңістіктердің (үй-жайлардың) пайдаланушысы

Кеңістіктің (үй-жайдың) ішіндегі пайдаланушылар санын қолданыстағы

жобалау нормаларына сәйкес қызметтері мен технологияларын анықтауға болады.
Пайдаланушы туралы ақпарат кеңістіктің (үй-жайдың) сәйкестендіру нөміріне енгізілуі
мүмкін.

Пайдаланушылар санының атрибуты, егер басқасы тапсырыс берушімен

оның талаптарында көрсетілмесе, міндетті емес болып табылады.

Кеңістіктер нұсқаларын басқару

Электронды модельдегі өзгерістерді басқару үшін, сәйкестендірушілер

бүкіл жобалау процесінің бойында өзгеріссіз қалуы қажет.

ЭМ-де кеңістіктердің ауыстырылуын болдырмау қажет, себебі бұл ішкі

сәйкестендіру нөмірінің жоғалуына алып келеді. Мәселені кеңістіктердің (үй-
жайлардың) сәйкестендіру нөмірін жүйелі пайдаланумен айналып өтуге болады.

Орналасқан жерінің негізіндегі кеңістіктің (үй-жайдың) нөмірін қажет

болған жағдайда, егер ол үй-жайдың сипаттамасымен, жабдықтар немесе жиһаз туралы
ақпаратпен байланысты болмаса, ауыстыруға болады.

Аудандар мен көлемдерді анықтау

Үшөлшемді кеңістіктер (үй-жайлар, аймақтар), кеңістіктер топтары (үй-

жайлар, аймақтар), және олардың көлемдері тиісті бағдарламалық құралдардың
аспатарымен олардың геометриялық көрінісі аудандар мен көлемдері үшін пайдалануға
болатындай етіп модельденеді.

Кеңістіктердің аудандары мен көлемдерінде құрылыс нормаларына

сәйкес үй-жайдың ауданына енгізілуі тиіс құрылыс объектісінің барлық құрылыс
элементтері есепке алыну қажет.

Жобалаушы жобаның ресми құжаттарында ұсынылған аудандар,

бағдарламалық қамтамасыз ету оларды қолдамаса да, құрылыс нормаларына сәйкес
келуі үшін жауап береді.

Егер кеңістіктердің (үй-жайлардың) немесе кеңістіктер топтарының (үй-

жайлардың) моделі ішкі қалқандарсыз модельденген болса, әдеттегі бойынша
кеңістіктің ауданына олардың аудандары кіруі қажет.

ҚР ҚЖ 1.02-113-2018

Таза ауданды анықтау

Әрбір жеке кеңістіктің (үй-жайдың) сыртқы қабырғалар бетімен

қоршалған таза ауданының шекарасы болады. Шектеуші объектілердің негізінде
кеңістіктерді (үй-жайларды) автоматты түрде тудыратын аспапты пайдалану қажет.

Кеңістіктің (үй-жайдың) таза ауданы егер басқасы қолданыстағы

нормаларда жазылмаса, қағида ретінде беткі қабатты өңдеуді есепке ала отырып
есептеледі.

Аудандар мен көлемдер әдетте кеңістіктер (үй-жайлар) моделінің

негізінде есептеледі. Ақпарат кеңістіктер (үй-жайлар) моделінде өзгерістер болған
сайын жаңартылып отыруы қажет.

Жалпы ауданды (қабатты, деңгейді, бөлшекті, бөлікті) анықтау

Кеңістік (үй-жай) жалпы ауданымен әр қабатта модельденеді және оның

биіктігі қабаттың еденнен бастап жоғарғы қабаттың еденіне дейінгі биіктігіне тең.

Жалпы аудан кеңістігінің (үй-жайдың) сыртқы шекарасы беткі қабатты

өңдеуді есепке алмағанда, егер басқасы қолданыстағы нормаларда жазылмаса, қоршау
конструкцияларының ішкі шекарасымен сәйкес келуі қажет.

Кеңістіктің (үй-жайдың) жалпы ауданы негізгі көрсеткіштерді талдау,

есептеу үшін, сондай-ақ жоқ немесе жабық кеңістіктерді (үй-жайларды) анықтау үшін
қажет. Көп жағдайда мұндай кеңістіктер қолмен жасалады.

Кеңістіктің (үй-жайдың) жалпы ауданы ғимараттың және құрылыстың

түріне  байланысты  өзгеруі  мүмкін  қолданыстағы  нормалар  мен  ережелерден  алынған
нұсқаулықтарға  сәйкес  есептеледі  және  құрылады.  Мысалы,  қоғамдық,  тұрғын  және
өндірістік.

Аудандардың басқа түрлерін анықтау

ЭМ-ге қосу қажет аудандардың басқа түрлері тапсырыс берушімен және

құрылыс  нормаларында  анықталады.  Аудандардың  басқа  түрлерін  анықтау  кезінде
пәтерлердің  аудандары  немесе  аймақтардың  аудандары  секілді  кейбір  аудандар
толықтай бірдей болуы мүмкін екендігіне назар аудару қажет.

Қабаттардың аудандары, өртке қарсы бөліктер, пәтерлер және басқа

әлеуетті  аудандар  тиісті  бағдарламалық  құралдарың  аспаптарын  пайдалана  отырып
модельденеді.  Жабылатын  (қиылысатын)  кеңістіктерді  «қабаттар»  аспаптарының
көмегімен, немесе оларды жекелеген файлдарға бөлу арқылы бөлу қажет.

Көлемдерді (кеңістікті, кеңістіктер топтарын және жалпы ауданды)

анықтау

Көлем туралы ақпарат кеңістік геометриясымен анықталады және

сонымен бірге IFC пішіміне дұрыс жүктелуі қажет.

Кеңістіктер таза еденнің жоғарғы бөлігінен (немесе төменгі жабын

тақтасынан) жоғарғы жабын тақтасының төменгі бетіне (немесе ілме төбенің төменгі

ҚР ҚЖ 1.02-113-2018

бөлігіне дейін) өлшенетін үй-жайдың биіктігіне сәйкес болуы керек. Модельдеудің
пайдаланылатын әдісі барлық бірлесіп орындаушылармен келісілу қажет.

Кеңістіктер туралы деректермен алмасу

Орындаушы кеңістіктерді (үй-жайларды, аймақтарды) сәйкестендіру

нөмірімен,  қызметтерімен,  аудандарымен  және  көлемдерімен  соңғы  нұсқадағы  IFC
пішімінде  ұсыну  тиіс.    Тапсырыс  берушіден  талаптар  болған  жағдайда,  тиісті
бағдарламалық құралдардың бастапқы (табиғи) пішімінде ұсынылады.

Тиісті бағдарламалық құралдарға байланысты, кеңістіктер туралы

ақпаратты электронды кесте (мысалы, COBIE) немесе дерекқор түрінде экспорттауға
болады. Ақпарат жобалау нұсқалары мен кезеңдерін салыстыру үшін үй-жайлардың
сипаттамасына байланысты болуы қажет.

АЛҒАШҚЫ (БАСТАПҚЫ) ЖАҒДАЙДЫ АЛУ МАҚСАТЫНДАҒЫ

ЭЛЕКТРОНДЫ МОДЕЛЬДЕР

Алғашқы (бастапқы) жағдайды модельдеу

Жобалаудың ең басында, құрылысты жобалауалды дайындау сатысында

қағида ретінде құрылыс объектісінің және оны қоршайтын жергілікті жердің алғашқы
(бастапқы) жағдайы талап етіледі.

Алынатын деректерді кейіннен жобалауалды шешімдерді орындаушыға беру

үшін тексерулер мен өзгертулер процесінде электрондық-цифрлық нысанға қайта
өзгертеді.

Алғашқы (бастапқы) жағдай қағида ретінде тұспалдайды:

а)

ЭМ-де ландшафтты модельдеу.

б)

ЭМ-де қолданыстағы құрылыс объектісін түгендеуді модельдеу.

ЭМ-де ландшафтты (аумақты) модельдеу

ЭМ-де ландшафтты (аумақты) және қолданыстағы құрылыс объектісін

модельдеу учаскеде өткізілетін өлшеулердің, түгендеудің және тексерулердің негізінде
жүзеге асырылады. Модельдеу процесі қолданыстағы сызбалардың және басқа
құжаттардың негізінде толықтырылуы мүмкін.

ЭМ-де ландшафтты (аумақты) модельдеу жобалауалды дайындаудың

ажырамас бөлігі болып табылады және аумақ шекараларының ішінде, сонымен бірге
сыртында да (шартқа сәйкес) қарастырылатын инженерлік іздестірулер мен әр түрлі
тексерулердің негізінде модельденеді.

Ландшафтты (аумақты) модельдеу кем дегенде, беткі қабаттың (жергілікті

жердің)  үшөлшемді  моделінде,  бұл  үшін  инженерлік  іздестірулер  бойынша
қолданыстағы  нормаларға  сәйкес  бедердің  және  жергілікті  жердің  цифрлық  моделін
(ЖЦМ) пайдалана отырып орындалу қажет.

ҚР ҚЖ 1.02-113-2018

Ландшафттың ЭМ ЖЦМ-нен және бедерден геометриялық деректерді

ландшафт модельдеу бойынша тиісті бағдарламалық құралдарға жалпы файлдар
пішімдері арқылы импорттау арқылы әзірленеді.

Жергілікті жердің цифрлық моделі (ЖЦМ) немесе бедер жоқ болған

жағдайда, құрылыс элементтері мен ландшафттың (аумақтың) аудандық объектілері
келісілген дәлдікпен модельденеді.

ЭМ-де ландшафтты модельдеу кезінде учаске шекараларының белгілерін,

қызыл сызықтарды және басқа маңызды және сыртқы желілер, трансформаторлық кіші
станциялар  және  с.с.  сияқты  техникалық  маңызды  элементтердің  орналасқан  жерін
қосу  қажет.  Ландшафттың  (аумақтың)  ЭМ-не  шектес  ғимараттарды,  құрылыстарды
және көшелерді тиісті масштабта қосу ұсынылады.

Құрылыс алаңының құрылыс элементтері қажет болған жағдайда,

қызметтері  бойынша  ұқсас  құрылыс  элементтерін  модельдеуге  арналған  тиісті
бағдарламалық  құралдардың  аспаптары  арқылы  модельденеді,  мысалы,  қабырғалар
«қабырғалар» ретінде және баспалдақтар «баспалдақтар» ретінде модельденеді.

Құрылыс элементтері және құрылыс алаңының аудандық объектілері ЭМ-де

олардың мазмұны мен жіктелуі IFC пішіміне дұрыс жүктелетіндей етіп модельденеді.

Сыртқы алаңдарды, ғимараттарды, құрылыстарды және көше аудандарын

олар өздігінше объектілер ретінде өңделе алатындай етіп жақын модельдеу қажет.
Үлгісін 4-суреттен қараңыз.

Сурет 4 —

ЭМ учаскенің шекарасындағы бедердің және жергілікті жердің

үшөлшемді цифрлық моделін (ЖЦМ) көрсетеді. Жабынымен, шағын сәулеттік

пішімдерімен және қоршауларымен.

ҚР ҚЖ 1.02-113-2018

Қолданыстағы құрылыс объектісін түгендеуді модельдеу (ҚОТЭМ)

Қолданыстағы құрылыс объектісінің (ғимарат және құрылыс) алғашқы

(бастапқы) жағдайын алу мақсатында құрылыс объектісін түгендеудің электронды
моделін (бұдан әрі, ҚОТЭМ) қалыптастыру қажет.

ҚОТЭМ қолданыстағы құрылыс объектісінде жүргізілетін өлшеулердің,

түгендеудің және тексерудің негізінде жүзеге асырылады.

ҚОТЭМ сәулеттік сызбалардың және басқа құжаттардың негізінде

ақпаратпен толықтырыла алады.

ҚОТЭМ мазмұнын «қабаттарға» бөлу

ҚОТЭМ қалыптастыру кезінде ыңғайлы жұмыс істеу және кейінгі кезеңдер

үшін мазмұнын сүзгілеу әдістерін пайдалану үшін «қабаттарды» пайдалану қажет.

«Қабаттарды» пайдалана отырып сызбаларды қалыптастыруға қойылатын

стандартты талаптарды ҚОТЭМ пайдалана отырып алынған сызбаларға қолдану
ұсынылмайды.

Құрылыс элементтерін ҚОТЭМ-де модельдеу

Құрылыс элементтері ҚОТЭМ-де белгілі бір дәлдік деңгейіне дейін

модельденеді.  Қабырғалар  «қабырға»  аспаптарының  көмегімен,  жабын  тақталары
«жабын  тақталары»  үшін  аспаптарды  пайдалана  отырып  модельденеді  және  т.б.  Егер
осы  қағидат,  мысалы,  геометриялық  әртүрлілік  үшін  орындалуы  мүмкін  емес  болса,
кез-келген  орнына  қабылданған  модельдеу  қағидаты  мүдделі  тараптармен  келісілген
болуы қажет.

Құрылыс элементтері деректерді беру кезінде оның орналасқан жері,

мазмұны және геометриясы мүдделі тараптардың бағдарламалық құралдарына IFC
пішімі арқылы берілетіндей етіп модельденуі тиіс.

Құрылыс элементтерін ҚОТЭМ-де жіктеу

Құрылыс элементтері геометриялық ақпараттың деңгейіне және ҚОТЭМ

дәлдігінің деңгейіне сәйкес модельденеді.

Құрылыс элементтерінің қабылданған санаттарының атауы бұның қолда

бар құрылымның (жүйенің) бөлігі екендігін көрсету керек. Пайдаланылатын жіктеу
қағидаты Электронды модельді сипаттау құжатына жазылады.

ҚОТЭМ-дегі координаттар жүйесі және өлшем бірліктері

Жоба үшін әрбір жекелеген құрылыс элементінің координаттық жүйесі

мен базалық нүктесін анықтау қажет.

Базалық нүкте құрылыс объектісінің жанында, артығырағы екі өстердің

қиылысында орналасуы ұсынылады (мысалы, «А» және «1»).

ҚР ҚЖ 1.02-113-2018

Координаттар жүйесі құрылыс объектісінің бүкіл ауданы оң координаттар

жүйесінде болатындай етіп анықталуы ұсынылады, себебі теріс координаттар жүйесі
орындағы түсірілім кезінде проблемалар тудыруы мүмкін

ЭМ қабылданған координаттық жүйенің деңгейінде өзекті белгілерде

модельденеді.  Миллиметрлер  ЭМ  құру  үшін  өлшем  бірлігі  ретінде  пайдаланылады.
Бірінші  қабаттың  таза  едені  бетінің  өлшенген  деңгейі  ЭМ-нің  нөлдік  деңгейі  ретінде
анықталады.

Қалыптасатын материалдарға (деректерге) қойылатын талаптар

Қалыптасатын материалдарды (деректерді) алу әдісі, дәлдік деңгейі,

міндеттерді өңдеу және бөлу, ЛЭМ және ҚОТЭМ жобаның мақсаттарын өте жақсы
орындау үшін тапсырыс беруші мен жетекші орындаушы арасындағы нақты жобаның
негізінде егжей-тегжейлі келісілу қажет.

Қалыптасатын

материалдарды

(деректерді)

болашақта

пайдалану

талаптарына  сәйкес  ақпараттық  модельдеу  жобаны  кейіннен  жоспарлау  үшін  өте
маңызды.  Сондықтан,  жобаның  әзірлеушілерінің  ҚОТЭМ-ге  қойылатын  талаптарды
анықтауға  да  қатысуы  ұсынылады.  Осылайша,  жобалауға  арналған  бағдарламалық
құралдар  арасында  деректер  жіберу  мәселелері  сияқты  әлеуетті  мәселелер  туралы
ескертуге болады.

ҚОТЭМ-ге арналған контентке қойылатын талаптарды әзірлеу кезінде

өлшеулер мен тексерулерге қатысты мақсатты пайдалану шарттарын есепке алу қажет.
Мысалы, жасырын құрылыс элементтерін тексеру оларды ашуды және қолданыстағы
объектіде демонтаждауды қажет етеді.

АЛҒАШҚЫ (БАСТАПҚЫ) ЖАҒДАЙДАҒЫ ЭЛЕКТРОНДЫ

МОДЕЛЬДЕРДЕГІ ДӘЛДІК ДЕҢГЕЙІ

Өлшеу материалының дәлдік деңгейі

ҚОТЭМ үшін құрылыс объектісін зерттеу және өлшемдерді алу шартты

түрде зерттеудің үш деңгейіне бөлуге болады:

а)

1-деңгей: төмен дәлдік

б)

2-деңгей: негізгі дәлдік

в)

3-деңгей: жоғары дәлдік

1-деңгей – Өлшеу материалының төмен дәлдігі

Зерттеулер қашықтық өлшеу (қолмен немесе лазерлік өлшеу) арқылы

жүргізіледі.  Өлшеу  материалы  қолмен  немесе  өлшеу  құралымен  жазылған  құрылыс
элементтері  аралығы  арасында  қалыптастырылады.  Өлшемдер  бір  координаттар
жүйесінде орналаспаған (қалыптастырылады).

Әдіс ескі сызбалар мен техникалық төлқұжат негізінде модельдеу сияқты

бөлек қашықтықтардың дұрыстығын тексеру үшін қолданылады. Лазерлік көлемді

ҚР ҚЖ 1.02-113-2018

немесе өлшеуіш рулетканы пайдалана отырып алынған өлшеу материалы ҚОТЭМ-ді
қалыптастыру үшін сенімді емес болып табылады.

Өлшемдердің ұсынылатын ауытқулар дәлдігі:

а)

Өлшемдердің нақты нүктелерінің ауытқуы кемінде 10 мм болуы ұсынылады

2-деңгей – Өлшеу материалының негізгі дәлдігі

Өлшеу алдын ала анықталған нүктелерді пайдалана отырып тахеометрдің

көмегімен жасалады.

Зерттеу материалы бір координаттар жүйесінде бөлек нүктелерден,

жолдардан және белгілерден тұрады. Берілген әдіс учаскеде де, ғимараттар мен
құрылыстарда да түсірілімдерді жүргізуге келеді.

Тахеометрлік түсірілім әдісін пайдалана отырып алынған өлшеу

материалы негізгі дәлдік деңгейінде ҚОТЭМ қалыптастыру үшін графикалық тиімді
болып табылады.

ҚОТЭМ қалыптастырудың берілген әдісі өлшенетін нүктелер саны

бойынша  шектелетін  қарапайым  геометриялық  мақсаттарға  ұсынылады.  ҚОТЭМ
дұрыстығын  және  зерттелетін  нәтижелерді  растау  визуалды  қиын  болып  табылады,
деректер тек әр түрлі нәтижелерді және нұсқаларды салыстыру кезінде растала алады.

Тахеометриялық өлшеулердің қажет етілетін өлшемдердің дәлдігі:

а)

Өлшемдердің нақты нүктелерінің ауытқуы кемінде 5 мм болуы ұсынылады.

3-деңгей – Өлшеу материалының максималды дәлдігі

Өлшеулер барлық көрінетін жабындардан лазерлік сканерлеу құралдарын

пайдалана  отырып  жан-жақты  жүргізіледі.  Өлшенетін  материал  графикалық  жоғары
дәлдікте  болып  табылады  және  оның  дұрыстылығы  визуалды  растала  алады.  Қажет
болған  жағдайда  ҚОТЭМ  фотограмметрия  әдістерін  пайдалана  отырып  толықтыруға
және нақтылауға болады.

Лазерлік сканерлеуді зерттеудің ұсынылатын дәлдігі:

а)

«шу» дәлірек айтқанда максималды қателік ±10мм

б)

ажыратымдылығы, дәлірек айтқанда нүктелердің жиілігі: 5 мм-ден кем

интервалдары бар өлшеу нүктелері.

в)

тарихи нақты құжаттама сияқты ерекше жағдайларда өлшемдер одан да

нақтырақ орындалуы мүмкін, өлшемдердің нүктелері ±1 мм интервалында.

Өлшеулермен және зерттеулермен байланысқан жұмыс жүгі бұл жағдайда

айтарлықтай жоғары болады. Мысалы 5-суретте.

ҚР ҚЖ 1.02-113-2018

Сурет 5 —

Түсі туралы суретке түсірілген деректердің қосымшалары бар

тарихи ғимараттың лазерлік сканерлеу нүктелерінің бұлт үзіндісі. (Көзі COBIM

Inventory BIM)

Өлшеу материалында негізделген ҚОТЭМ 10 мм-де рұқсат етілетін

ауытқумен сенімді орындала алады. Материалдар олардың негізінде максималды нақты
сызбалар мен сызбанұсқаларды құру үшін сондай-ақ пайдаланылуы мүмкін.

ҚОТЭМ дәлдік деңгейі

Қолданыстағы

құрылыс

объектілерінің

конструкциялары

кейбір

ауытқуларды  қамтиды:  еңкейген,  қисайған,  бүгілген  немесе  геометрияда  дәлділті
қамтымаса.  Модельдеудің  ҚОТЭМ-дегі  «абсолюттік»  дәлдікке  ұмтылу  мақсатқа  сай
емес.

ҚОТЭМ үшін өлшемдердегі рұқсат етілетін ауытқулар:

а)

құрылыс объектілерінің бұрыштық нүктелерінде 10 мм

б)

беттерде, мысалы, қабырғалар мен едендерде 25 мм

в)

шатыр құрылыстары сияқты, ескірген жазық емес құрылыстар үшін 50 мм.

Модельдеудің  пайдаланылатын  дәлділігін  жобалау  негізінде  келісіледі.  Қажет  болған
жағдайда,  тарихи  құндылықты  ұсынатын  объектілердің  өлшемдерінен  рұқсат  етілетін
ауытқу ұсақ бөлшектер үшін 5 мм-ді құрайды.

Талап етілетін дәлдік деңгейі модельдеу объектісіне байланысты ауыса

алады. ҚОТЭМ-дегі дәлдік деңгейі өлшеу материалының дәлдігіне сәйкес бөлшектерге
бөлінген:

а)

1-деңгей – ҚОТЭМ-ның төменгі дәлдігі

б)

2-деңгей – ҚОТЭМ-ның негізгі дәлдігі

в)

3-деңгей – ҚОТЭМ-ның жоғарғы дәлдігі

1-деңгей – Бастапқы ҚОТЭМ

ҚОТЭМ-ның бастапқы деңгейі Кеңістіктік ЭМ деңгейінде модельделеді

және одан алынатын сызбалар өлшеу материалы дәлдігінің 1-ші деңгейінде. Кеңістіктік

ҚР ҚЖ 1.02-113-2018

Сурет 7

—

ші деңгейлі негізгі

ҚОТЭМ, модельдеудің геометриялық

дәлдігінің орташа (базалық) деңгейі бар ЭМ

де модельдеу объектісінің фрагменті.

деңгей

–

Дәлдігі жоғары

ҚОТЭМ

ҚОТЭМ

ның

жоғары

деңгейі

барлық

ауытқулармен

бұзылумен

(

ұсақ

бөлшектерді, сызаттарды және т.б. қоса отырып

)

құрылыс

элементінің

деңгейінде

модельденеді

және

одан

алынатын

сызбалар

өлшеу

материалының

дәлдіктің 3

ші

деңгейінде

ҚОТЭМ

ның

берілген

деңгейі

құрылыс

объектісін

зерттеудің

модельдеу

нәтижелерінің

өте

жоғары

дәлдігін

алу

үшін

талап

етіледі

Мысалды 8

суретте

қараңыз

ҚР ҚЖ 1.02-113-2018

Сурет 8

—

ші деңгейлі жоғары дәлдігі

ҚОТЭМ, модельдеудің

геометриялық дәлдігінің жоғары дәлдікті (жоғары) деңгейі бар ЭМ

де модельдеу

объектісінің фрагменті

ҚОТЭМ жоғары дәлдікті деңгейі тек графикалық өте қиын объектілер үшін

талап етіледі, мысалы, тарихи және мәдени құндылықты қамтитын болса. ЭМ

дегі

жоғары дәлдіктегі бөлшектеуге қойылатын талаптар тапсырыс берушінің негізделген

қажеттілігі кезінде ғана қолданған жөн.

ҚОТЭМ жоғары дәлдікті деңгейінде деректердің үлкен өсуін ескерген жөн

және келесі кезеңдерде жұмысты жеңілдету үшін

электронды

модельдің файлды бөлген

жөн.

СӘУЛЕТ ШЕШІМДЕРІНДЕГІ ЭЛЕКТРОНДЫ

МОДЕЛЬ

(

СШ ЭМ)

25B

СШ ЭМ жалпы ережелері

Сәулет шешімдеріндегі электронды модель

(бұдан әрі

–

СШ ЭМ) негізгі

(базалық) электронды модель

ретінде жобалардың барлық кезеңдерінде ұсынылады.

СШ ЭМ барлық қалған тәртіптер (бөлімдер) үшін негізгі және талдаманың, талдаудың,

есептердің және еліктеулердің көптеген түрлерінің ажырамайтын бөлігі болып

табылады.

СШ ЭМ жобалауалды құрылысты дайындау кезеңіндегі қолданыстағы

нормативтік

техникалық құжаттарда жазылмаған болса, қандай да бір тәртіптің

СП РК 1.02-113-2018 ЖИЗНЕННЫЙ ЦИКЛ СТРОИТЕЛЬНЫХ ОБЪЕКТОВ. Часть 2 (ҚР ҚЖ 1.02-113-2018) - 2