СП РК 3.02-140-2013 ПРОЕКТИРОВАНИЕ ЭНЕРГОЭФФЕКТИВНЫХ, ЭКОЛОГИЧЕСКИ ЧИСТЫХ ЖИЛЫХ КОТТЕДЖНЫХ ЗДАНИЙ (ҚР ЕЖ 3.02-140-2013)

ҚР ЕЖ 3.02-140-2013

А Қосымша

(ақпараттық)

W жел турбинасы қуатының v жел жылдамдығына және D турбина дөңгелегі

диаметріне тәуелді шамалары

(Турбинаның тиімділік коэффициенті



= 0,25)

V м / с

W, Вт, D = 1 м

122

143

W, Вт, D = 2 м

107

168

250

357

490

650

W, Вт, D = 3 м

137

236

376

564

804

1102 1467

W, Вт, D = 4 м

128

245

423

672

1000 1423 1960 2600

W, Вт, D = 5 м

196

383

662

1050 1570 2233 3063 4076

W, Вт, D = 6 м

120

283

551

953

1513 2258 3215 4410 5866

W, Вт, D = 7 м

162

384

750

1300 2060 3070 4310 6000 8000

W, Вт, D = 8 м

212

502

980

1693 2689 4014 5715 7840 10435

W, Вт, D = 9 м

268

635

1240 2140 3403 5080 7230 9923 13207

W, Вт, D = 10 м

331

784

1531 2646 4200 6270 8930 12250 16300

ҚР ЕЖ 3.02-140-2013

Б Қосымша

(ақпараттық)

ЖЕР АСТЫ ЖЫЛУ АЛМАСТЫРҒЫШТЫҢ ЖЫЛУ

ТАСЫМАЛДАҒЫШЫНЫҢ ЖЫЛУ ІРІКТЕУ КОЭФФИЦИЕНТІН ЕСЕПТЕУ

МЫСАЛЫ

Б.1 Топырақтың төмен потенциалды жылуын жинау жүйесінің жылу

тасымалдағышы ретінде келесі жылу физикалық сипаттамалары бар этиленгликольдің
35% сулы ерітіндісі алынған [2]:

Этиленгликоль 35% сулы ерітіндісінің жылу физикалық қасиеттері

Тығыздығы

r = 1045 (кг/м

);

Қату температурасы

= -21 °С;

Меншікті жылу сыйымдылығы

-10 °С температурада

= 3,57 (кДж/кг·К);

0 °С температурада

= 3,57 (кДж/кг·К);

+20 °С температурада

= 3,65 (кДж/кг·К);

Динамикалық тұтқырлық коэффициенті

-10 °С температурада

n = 7,35·10

-6

(м

/с);

0 °С температурада

n = 4,70·10

-6

(м

/с);

+20 °С температурада

n = 2,35·10

-6

(м

/с);

Жылу өткізгіштік коэффициенті

-10 °С температурада

l = 0,454 (Вт/м·К);

0 °С температурада

l = 0,465 (Вт/м·К);

+20 °С температурада

l = 0,465 (Вт/м·К);

Прандтль критериі

-10 °С температурада

Pr = 60;

0 °С температурада

Pr = 37,7;

+20 °С температурада

Pr = 19,2.

Б.2 Жер асты жылу алмастырғышы (бұдан әрі мәтін бойынша - термоұңғыма)

болаттан  жасалған  сыртқы  және  полиэтиленді  ішкі  құбырлары  бап  коаксиальді  типті
«құбыр  ішіндегі  құбыр»  түріндегі  құрылым.  Жылу  тасымалдағыш  жылуын  беріп  және
жылу-сорғыш  қондырғы  (ЖСҚ)  буландарғышында  салқындап,  жер  асты  жылу
алмастырғышының  ішкі  (полиэтилен)  құбырына  түседі,  ұңғыманың  төменгі  бөлігіне
түсіп,  құбыраралық  қуысқа  өтеді,  мұнда  жоғары  көтеріледі  де  топырақ  жылуын  жинап,
оны қайтадан ЖСҚ буландырғышына береді.

Б.3 Төменде термоұңғыманың геометриялық сипаттамалары берілген:
Сыртқы құбыр  Æ219х7,7 мм (болат)
Ішкі құбыр  Æ180х16,2 мм (полиэтилен)

ҚР ЕЖ 3.02-140-2013

ЕСЕПТЕУ РЕТІ
1.

Сақиналы арнаның эквивалентті диаметрі:

= 4 ·

= [4 · p / 4 · (

–

)] / p · (

) =

–

= 0,2036 - 0,18 = 0,0236 (м)

Құбыраралық қуыстың сақиналы арнасының ауданы:

= p / 4 · (

–

) = 3,14 / 4 · [(0,2035)

- (0,18)

] = 0,007 (м

)

Кондициялау режимі

ЖСҚ жүйесінің қосынды суық өндіруі кондициялау жүктемесіне тең деп

қабылданады

= 1740 (кВт). Термоұңғымалардың жалпы саны ССНТГ

= 89.

Бір термоұңғыманың суық өндіруі:

= 1740 / 89 = 19,6 (кВт)

Термоұңғыма арқылы жылу тасымалдағыштың көлемдік шығыны:

/ (r ·

· D

) = 19,6 / {1045 · 3,57 · [(15) - (9)]} = 0,00087 (м

/с),

мұнда r – жылу тасымалдағыш тығыздығы (кг/м

);

– жылу тасымалдағыштың меншікті жылу сыйымдылығы (кДж/кг·К);

– жылу тасымалдағыш температурасының айырымы (°С).

Жылу тасымалдағыш термоұңғымаға кіргендегі және одан шыққандағы температура

сәйкесінше

= 15 °С,

= 9 °С.

Сақиналы арнадағы жылу тасмалдағыш жылдамдығы:

= 0,00087 / 0,007 = 0,124 (м/с).

Рейнольдс критериі:

Re =

= 0,124 · 0,0236 / (6,29 · 10

-6

) = 465 << 2000,

бұл сақиналы арнадағы жылу тасымалдағыш режимін ламинарлы түрде сипаттайды.
Жылулық әркеттестік пен Нуссельт санының есепті тәуелділігінің басқа да
сипаттамаларын анықтау үшін Пекле және Грасгоф критерилері анықталады.
Пекле критериі (конвективті жылу алмасудағы конвективті және кондуктивті жылу
ағындарының қатынасын сипаттайды):

Pe =

= Re · Pr = 465 · 51 = 23715

Грасгоф критериі (көтергіш және тұтқыр күштердің қатынасын сипаттайды):
Gr = [

· b · D

· (

)

] /

= [9,81 · (1,9 · 10

-4

) · 8 · (2,36 · 10

-2

)

] / (7,35 · 10

-6

)

= 26666

мұнда

– еркін түсу үдеуі (м/с

);

b – сұйықтықтың көлемдік кеңеюінің температуралық коэффициенті (1/К) –
b = (r

- r

ст

) / [r

· (

ст

)] = 1,9 · 10

-4

(1/К),

мұнда r

– ағын температурасындағы сұйықтық тығыздығы (кг/м

);

ст

– қабырға температурасындағы сұйықтық тығыздығы (кг/м

);

ст

– қабырғаның есепті температурасы (°С);

– ағынның есепті температурасы (°С).

Re << 2000 болуына байланысты гравитациялық күш әсерін анықтау үшін келесі
параметрді анықтаймыз:

Gr · Pr = 26666 · 51 = 1359966

(7¸8)·10

< 1359966 < 4 · 10

болғандықтан, қарастырылып отырған жағдайда

термоұңғыма жылу тасымалдағышында тұтқырлықты-гравитациялық ағын режимі орын
алады. Сұйықтық ағуының мұндай режимі мәжбүрлі ағынға сұйықтық тығыздығының
температурағы тәуелділігіне негізделген еркін ағынның қосылуымен сипатталады.

Сонда [3] сәйкес:

ҚР ЕЖ 3.02-140-2013

(1/Pe)·(

) = (1/26666)·(50/0,0236) = 0,079 >0,004, салдарынан

Нуссельт критериі (жылу берудің өлшемсіз коэффициенті) сұйықтың сақиналы арнамен
ағуы жағдайында тек сыртқы қабырға арқылы ламинарлы ағынның тұтқырлы –
гравитациялық режимінде:

Nu = {3,66 + [0,0668 (Pe (

))] / [1 + 0,04 · (Pe (

))

2/3

]} e

· y

= {3,66 + [0,0668 (26666 (0,0236 / 50))] / [1 + 0,04 (26666 (0,0236 / 50))

2/3

]} · 1 · 1,04,

Nu = 4,53 тең болады.

мұнда e

– гидродинамикалық бастапқы үлескінің түзету коэффициенті; (1/Re) · (

) =

4,56 >> 0,1 болғанда тыныштандырғыш үлескі орын алады, яғни e

= 1

– ағынның физикалық қасиеттері өзгерісін ескеретін коэффициенті.

= (m

ст

/ m

)

-0,14

= (4810 · 10

-6

/ 6514 · 10

-6

)

-0,14

= 1,04

мұнда m

ст

– қабырға температурасындағы динамикалық тұтқырлық коэффициенті

[Па·с],

– ағын температурасындағы динамикалық тұтқырлық коэффициенті [Па·с];

Осыған байланысты арна ұзындығының оның гидравликалық диаметріне қатынасын

= 50 / 0,0236 = 2119 >> 120,

шексіз ұзын құбыр үлгісі ретінде қабылдауға болады.

2-27 кестеге сәйкес [3] алғашқы текті шекті жағдайлар үшін

вн

= 180 / 203,6 = 0,884 Nu

= 4,8

(құбыр қабырғасы температурасы тұрақты), бұл алынған есепті мәнге жақын.

Сұйықтың құбырдағы ламинарлы ағыны үшін [4] Нуссельт саны үшін келесі өрнек

ұсынылады:

Nu = 1,86 · Re

1/3

· Pr

1/3

· (

)

-1/3

· (m

ст

/ m

)

0,14

= 1,86 · 465

0,33

· 51

0,33

· (50 / 0,0236)

-0,33

· (4810 · 10

-6

/ 6514 · 10

-6

)

0,14

= 4,0

яғни Re · Pr = 23715 >> 100 болғанда Nu ³ 3,66.

3-8 кестеге сәйкес [4] бірінші текті шекті шарттар үшін Nu

= 4,86.

Осылайша есептеулер Nu есепті мәнінің бірінші текті шекті шарттар үшін Nu

шамасына жақындайтындығын көрсетеді.

Сұйықтың тік жер асты жылу алмастырғышының сақиналы арнасындағы ламинарлы

ағынының тұтқырлы-гравитациялық режимі үшін Нуссельт санын анықтау нәтижелері
бойынша алынған мәліметтер айырмашылығы ~11% болатындығын және бірінші текті
шекті шарттарда шексіз құбыр жылу алмасуы шарттарына сәйкес келетіндігі туралы
қорытынды жасауға болады (жылу алмастырғыш қабырғасының температурасы тұрақты).

Енді кондициялау режиміндегі әрі қарайғы есептеулер үшін Nu = 4,3 алынады.
Жылу тасымалдағыш жағынан жылу беру коэффициенті:

a = Nu · l /

= 4,3 · 0,461 / 0,0236 = 84 (Вт/м

· °С)

Жылумен қамту режимі

Жылумен қамту режимінде жұмыс жасағанда жылулық қуат CCHTГ

= 1000 (кВт).

Бір термоұңғыманың жылулық қуаты:

= 1000 / 89 = 11,2 (кВт)

Жылу тасымалдағыштың көлемдік шығыны :

/ (r ·

· D

) = 11,2 / {1045 · 3,57 · [(-3) - (-6)]} = 0,001 (м

/c),

ҚР ЕЖ 3.02-140-2013

мұнда r – жылу тасымалдағыш тығыздығы (кг/м

);

– жылу тасымалдағыштың меншікті жылу сыйымдылығы (кДж/кг·К);

– жылу тасымаладғыштың температура айырымы ( °С).

Жылумен қамту режимінде термоұңғымаға жылу тасмыалдағыштың кіру және шығу

температуралары

= -3 °С и

= -6 °С.

Сақиналы арнадағы жылу тасымалдағыш жылдамдығы:

= 0,001 / 0,007 = 0,14 (м/с).

Рейнольдс критериі:

Re =

= 0,14 · 0,0236 / (6,29 · 10

-6

) = 525 << 2000,

бұл сақиналы арнадағы жылу тасымалдағыш ағыны режимі ламинарлы екендігі туралы
қорытынды жасауға мүмкіндік береді.

Пекле критериі:

Pe =

= Re · Pr = 525 · 51 = 26775.

[3] сәйкес Нуссельт критериі (жылу берудің өлшемсіз коэффициенті) сұйықтың сақиналы
арнамен ағуы жағдайында тек сыртқы қабырға арқылы ламинарлы ағынның тұтқырлы –
гравитациялық режимінде:

Nu = {3,66 + [0,0668 · (Pe (

))] / [1 + 0,04 · (Pe (

))

2/3

]} e

· y

= {3,66 + [0,0668 (26775 (0,0236 / 50))] / [1 + 0,04 (26775 (0,0236 / 50))

2/3

]} · 1 · 1,04,

немесе Nu = 4,5 тең болады.

[4] сәйкес құбырдағы сұйықтықтың ламинарлы ағыны үшін Нуссельт саны үшін келесі
өрнек ұсынылады:

Nu = 1,86 · Re

1/3

· Pr

1/3

· (

)

-1/3

· (m

ст

/ m

)

0,14

= 1,86 · 525

0,33

· 51

0,33

· (50 / 0,0236)

-0,33

· (4810 · 10

-6

/ 6514 · 10

-6

)

0,14

= 4,1

Есептеудің әр түрлі формулалары 8% шамасында айырмашылық беретіндігін

ескеріп, шекті мәндерге сүйене отырып аталмыш жағдай үшін Nu= 4,3 қабылданады.

Онда жылу тасымалдағыш жағынан жылу беру коэффициенті:

a = Nu · l /

= 4,3 · 0,461 / 0,0236 = 84 (Вт/м

· °С)

Есептеу нәтижелеріне сүйене отырып, ЖСҚ жүйесінің екі жұмыс режимі үшін жылу

тасымалдағыш жағынан жылу беру коэффициенті бірдей мәнде:

= 84 (Bт/м

· °C)

болады деген қорытынды джасауға болады.

ҚР ЕЖ 3.02-140-2013

В Қосымша

(ақпараттық)

Коттедж ғимаратын желдету және жылытуға

жұмсалатын жылу шығынын анықтау

В.1 Коттедж ғимараты бөлмелерінің жылу шығынын ҚР ҚНжЕ 4.02-42 сәйкес,

есептеу жағдайлары үшін МЕМСТ 30494, ҚР ҚН 2.04-21 және ҚР ҚНжЕ 3.02-43 сәйкес
келесі жағдайларды ескере отырып анықтайды:

- ғимараттың қоршау құрылысы арқылы (негізгі және қосымша) жылу шығыны;
- табиғи желдетілу жағдайында бөлменің қоршау құрылымы арқылы сүзілетін

сыртқы ауаның жылытылуына жылу шығыны немесе механикалық желдету жүйесі
берілетін ағынды ауаның жылытылуына жылу шығыны;

- бөлмелер мен ас бөлмесіне тұрмыстық электрлік құралдардан, жарықтандырудан,

адамдар мен басқа да көздерден түсетін жылу ҚР ҚНжЕ 4.02-42 сәйкес тұрғын бөлмелер
мен ас бөлмелердің 1 м

едені үшін 10 Вт қабылданған.

Ғимаратта сорып алатын ауа жылу оқшаулағышы бар механикалық желдету жүйесі

қолданылған жағдайда ағынды ауаның жылу оқшаулау қондырғысының ПӘК және
сыртқы ауаның есепті температурасына тәуеді есептелетін температураға дейін
қыздырылуына қажетті жылу шығынын ескереді.

В.2 Жылытылатын ғимараттың есепті қосынды жылу шығынын Q, Вт келесі

формула бойынша анықтайды

Q = Q

+ Q

– Q

int

(В.1)

мұнда

– ғимараттың қоршау құрылымы арқылы негізгі және қосымша жылу

шығыны, Вт, (В.2) формула бойынша анықталады.

– ғимараттың қоршау құрылымы арқылы сүзілетін сыртқы ауаның және ағынды-

сорып алу кәдеге жаратқышынан (рекуператор) түсетін ауаны жылытуға жұмсалатын
қосынды жылу шығыны, Вт;

int

– ғимарат бөлмелеріне тұрақты түрде электрлік құралдардан, жарықтандырудан,

технологиялық жабдықтардан, коммуникацияларден, материалдардан, адамдар мен басқа
да көздерден түсетін қосынды жылулық ағын, Вт.

В.3 Ғимараттың қоршау құрылымы арқылы негізгі және қосымша жылу шығынын

, Вт, ҚР ҚНжЕ 4.02-42 арқылы (5 қосымша) 10 Вт дейін дөңгелектер келесі формула

бойынша анықтайды



· (

1+Σβ

) ·

· (

int

- t

ext

(В.2)

мұнда

- j-қоршау құрылымының ауданы, м

;

- j- қоршау құрылымының жылу беруге келтірілген кедергісі, м

∙ °С/Вт, ҚР ҚН

2.04-21-2004 «Азаматтық ғимараттардың энергия тұтынуы және жылулық қорғанысы»
бойынша анықталады (топырақтағы еденнен басқа); топырақтағы едендер үшін - ҚР

ҚР ЕЖ 3.02-140-2013

ҚНжЕ 4.02-42-2006 «Ауаны жылыту,желдету және кондиционерлеу» сәйкес
(5 қосымша);

- j- қоршау құрылымының негізгі шығынынан қосымша жылу шығыны,

ҚР ҚНжЕ 4.02-42 сәйкес анықталады (5 қосымша);

- j- қоршау құрылымының сыртқы ауаға қатысты ҚР ҚН 2.04-21 сәйкес сыртқы

бетінің күйіне тәуеді қабылданатын коэффициент;

int

– ғимараттағы септі ауа температурасы, °С, жылдың суық мезгілінде

ҚР ҚНжЕ 4.02-42, МЕМСТ 30494 және ҚР ҚНжЕ 3.02-43 сәйкес анықталады; Коттедждің
бұрыштық бөлмелерінде ауаның есепті температурасын ҚР ҚНжЕ 3.02-43 сәйкес 2ºС
жоғары, алайда 22 ºС төмен қабылдайды;

ext

– аталмыш ЕЖ 1.1 кесетсіне сәйкес қабылданатын сыртқы қоршау арқылы жылу

шығыны есебіндегі жылдың суық мезгілі үшін сыртқы ауаның есепті температурасы.

Бөлмелердің қоршау құрылымының жылу беруге келтірілген кедергісін қоршау

құрылымының бұрыштарын, аралас құрылымдардың жанасуын және құрылымның жылу
өткізгіш элементтерін ескергендегі температуралық өрістер мен үлескілердің (бөліктер)
жылулық ағындарын есептеу нәтижелері бойынша анықтауға болады.

Жылу шығынын есептеу кезінде қате жібермес үшін қоршау құрылымы ауданын

анықтау тәсілі жылу беруге келтілірген кедергі мәндерін есептеудегідей болуы керек.

В.4 Ауа температурасы

болатын,

артық алайда

int

кем болатын жертөле

үстіндегі қалқалар үшін (мысалы, қойма және техникалық ғимараттар), сондай-ақ,
ауаның есепті температурасы

int

пайдаланылатын бөлмелер және ауа температурасы

int1

төмен бөлмелер арасындағы ішкі қабырғалар мен қалқалар үшін

коэффициентті

сәйкесінше (В.3-В.4) формулалар бойынша анықтайды

n = (t

int

– t

)/( t

int

- t

ext

)

(В.3)

n = (t

int

– t

int1

)/( t

int

- t

ext

)

(В.4)

Ішкі қоршау құрылымдары арқылы жылу шығынын олардағы температура

айырымы 3

С артық болған жағдайда ескереді.

В.5 Қоршау құрылымы арқылы жылу шығынын есептеу мысалдары В.1. кестеде

берілген.

ҚР ЕЖ 3.02-140-2013

В.1 кесте – Сыртқы ауа температурасы минус 32 ºС болғанда тосқауылданған коттедж ғимаратының бірінші қабатының

трасмиссиялық жылу шығынын есептеу

өлм

ат

ауы

өлм

те

пе

ра

тура

сы

, ºС

Қоршау параметрлері

ем

пе

ра

тур

ай

ры

–

ext

)·

Не

гіз

гі

лу

оғ

алт

у,

ос

Вт

ос

лу

оғ

алт

ак

тор

(1+

Σβ

)

орш

ау

арқ

лы

не

гіз

гі

ән

қос

лу

оғ

алт

у,

ог

Атау

ағ

тт

алу

Ауд

ан

А,

м²

лу

та

сы

алд

ауғ

қа

рс

лы

ғы

(

ºС

)/В

лу

та

сы

алд

ау

коэ

иц

ие

нт

т/(

² º

)

Орн

ала

су

коэ

иц

ие

нт

Бөлме К1

Сыртқы
қабырға

СЗ

10,52

2,27

0,44

1,0

250

1,15

287

бұрыштағы

Сыртқы
қабырға

СВ

17,04

2,27

0,44

1,0

405

1,15

466

Терезе

СЗ

3,99

1,00

0,76

41,0

164

1,15

188

Терезе

СВ

2,10

1,00

1,0

113

1,15

130

Жертөле
жабынды
сы

20,04

1,89

0,53

1,0

212

Барлығы

1290

Бөлме К2
бұрыштағы

Сыртқы
қабырға

CВ

17,04

2,00

0,50

1,0

459

1,15

528

Сыртқы
қабырға

ЮВ

8,92

2,00

0,50

1,0

240

1,10

264

Терезе

CВ

2,10

1,00

1,0

54,0

113

1,15

130

Терезе

ЮВ

2,10

1,00

1,0

113

1,10

125

ҚР ЕЖ 3.02-140-2013

В.1 кесте

(жалғасы)

Жертөле
жабынды
сы

19,06

1,90

0,53

1,0

201

Барлығы

1248

Бөлме К3

Бұрышта

емес

Сыртқы
қабырға

ЮВ

8,95

2,19

0,46

1,0

217

1,05

227

Терезе

ЮВ

2,10

1,00

1,0

111

1,05

117

Жертөле
жабынды
сы

19,12

2,21

0,45

1,0

164

Барлығы

510

Ас бөлме

Бұрышта

емес

Сыртқы
қабырға

СЗ

8,00

2,18

0,46

1,0

176

1,10

194

Терезе

СЗ

2,10

1,00

1,0

101

1,10

111

Жертөле
жабынды
сы

11,77

2,13

0,47

1,00

Барлығы

Сыртқы
қабырға

СЗ

2,86

2,05

0,49

1,0

1,10

380

Коридор

Жертөле

жабынды

сы

19,40

2,40

0,42

1,0

129

Барлығы

129

Жуынаты

н бөлме

ШС

қоқыс

камерасы

5,54

2,83

0,35

1,00

ҚР ЕЖ 3.02-140-2013

Жертөле
жабынды
сы

19,06

1,90

0,53

1,0

201

Барлығы

1248

на

Сыртқы
қабырға

CЗ

5,46

2,05

0,49

1,0

152

1,10

167

Жертөле

жабынды

сы

5,27

2,01

0,50

1,0

Туалет

Жертөле

жабынды

сы

2,05

2,40

0,42

Барлығы

280

ҚР ЕЖ 3.02-140-2013

В.6

Табиғи желдету

, Вт, жағдайындағы ғимаратқа сүзілетін сыртқы ауаның

жылынуына жылу шығынын (А.4) формула бойынша анықтайды

= 0,28 ·L

·ρ· с (t

int

- t

ext

) ·k

(В.4)

мұнда

– жылынған ағынды ауамен орны толтырылмай жойылатын ауа шығыны,

/с;

– ғимараттағы ауа тығыздығы, кг/м

, (В.5) формула бойынша анықталады

ρ =



int

3463

9,8 (273 + t )

(В.5)

– ауаның меншікті жылу сыйымдылығы, 1 кДж/(кг ∙ °С) тең;

int

ext

– (1) формуладағы шамалар;

– құрылымдағы қарсы жылулық ағын әсерін ескеру коэффициенті, ҚР ҚНжЕ 4.02-

42-2006 «Ауаны жылыту,желдету және кондиционерлеу» сәйкес қабылданады; бір
түптеудегі шыны пакеттермен жасалған терезелер мен қылтима есіктері үшін

=1.

В.7 Табиғи желдетілетін тұрғын үй ғимараты бөлмесіне нормаланатын сыртқы ауа

ағынын

ҚР ҚНжЕ 4.02-42, ҚР ҚН 2.04-21, ҚР ҚН 2.04-01 сәйкес бөлмелер мен ас

бөлменің 1 м² ауданына меншікті нормативті жылу шығыны 3 м³/с ретсіз сүзілетін ауа
ағыны есебінен анықтайды.

В.8 Сорып алатын ауа жылуын кәдеге жарататын механикалық желдету жүйесі

бойынша анықтайды:

- механикалық желдету жүйесі арқылы бөлмеге берілетін ағынды ауаны жылытуға

жұмсалатын жылу шығынын сүзілуді Q

, Вт ескере отырып;

- ғимаратқа беру үшін ағынды ауаны белгіленген мәнге дейін (мысалы,

калорифермен) жылытуға жұмсалатын жылу шығыны;

- сорып алатын ауа жылуы есебінен ағынды сыртқы ауаны жылытуға жұмсалатын

жылу шығыны

Сорып алатын ауа жылуын кәдеге жарататын механикалық желдетуде

құрылымдағы қарсы жылулық ағынды ескермейді, яғни

=1.

В.9 Сорып алатын ауа жылуын кәдеге жарататын механикалық желдетілетін

бөлмелерге түсетін сыртқы ауаны жылытуға жұмсалатын жылу шығынын

i ,

Вт, (В.6)

формула бойынша анықтайды

= Q

+ Q

(В.6)

мұнда

–ғимаратқа келетін ағынды ауа ағынын (

) температурадан

int

ғимарат температурасына дейін жұмсалатын жылу шығыны, Вт, (В.7) формула бойынша
анықталады;

Qн

– ғимаратқа түсетін ретсіз сыртқы ауа ағынын жылытуға жұмсалатын жылу

шығыны,

Qн

Вт, (8) формула бойынша анықталады

=0,28 ·L

·ρ· с (t

int

– t

)

(В.7)

ҚР ЕЖ 3.02-140-2013

= 0,28 ·L

Vн

·ρ· с (t

int

- t

ext

(В.8)

мұнда

ρ,· с, t

int

, t

ext –

(А.3) формуладағы мәндер;

– ғимаратқа механикалық желдету жүйесі арқылы түсетін сыртқы ауаның

нормаланатын мөлшері, м

/с;

– ғимаратқа түсетін ағынды ауаның температурасы, ºС, ҚР ҚНжЕ 4.02-42 сәйкес

16 ºС төмен болмауы керек;

Vн

– ғимаратқа желкөздерді, қылтима есіктерін ашу, тығыз емес қоршау

құрылымдары есебінен түсетін ретсіз ауа ағыны шамасы м

/с, (В.10) формула бойынша

анықталады.

В.10 Механикалық желдету жүйесіндегі сыртқы ауаның нормаға сәйкестендірілетін

ағынын ҚР ҚНжЕ 4.02-42 сәйкес әр пәтер бойынша (блокка жинақталған коттедждер)
немесе коттедж үшін тұтас анықталады, ол жойылатын, жылытылған ағынды ауамен орны
толтырылмайтын ауа шығыны мәндерінің үлкеніне тең, шығыны 1 м² тұрғын бөлмеге 3
м³/с есебінен немесе ас бқлме мен санитарлық бөлмелер үшін сорып алу желдету нормасы
бойынша алынады.

Механикалық желдетудегі нормаға сәйкестендірілетін сыртқы ауа ағынын

кв

, м³/с

(А.9) бойынша анықтайды:

кв

мах

(

·А

, L

выт

)

(В.9)

мұнда

– пәтердің тұрғылықты ауданы (коттедждің), м²;

выт

– жойылатын ауа шығыны, м³/с, ас бөлме мен санитарлық бөлмелер үшін

(қосынды) ҚР ҚНжЕ 3.02-43 бойынша нормада.

Егер коттеджге түсетін ауа ағыны

кв

сорып алу бойынша анықталған болса, онда

сыртқы ауаны жіберу 1 м² тұрғын үй ғимаратына 3 м³/с есебінен жүзеге асырылады, ал
қалдық ас бөлме мен дәлізге (3·

м³/ч,

– ас бөлме ауданынан артық емес) беріледі.

Егер коттеджге түсетін ауа ағыны

кв

тұрғын ғимараттардың нормативті шығыны

бойынша анықталса, онда сыртқы ауаның берілуі 1м² тұрғын ғимаратқа 3 м³/с ауа ағыны
есебінен жүзеге асырылады. Бұл жағдайда ас бөлмеге ауа ағыны түсуі үшін қалқаларда
арнайы кертіктер, бөлмеаралық есіктерде желдету торлары немесе еден мен бөлме
аралық есік арасында жарықшақ қарастырылады.

В.11 Ғимаратқа ретсіз ауа ағынының түсуін

Vн

, м³/с, (В.10) формула бойынша

анықтайды

Vн

а,inf

(В.10)

мұнда

а,inf

- ғимаратқа қоршау құрылымының ашық жерлері арқылы түсетін

сүзілетін сыртқы ауа еселігі, ч



, МЕМСТ 25891 сәйкес ғимараттың саңылаусыздығын

сынау нәтижесі бойынша қабылдайды; зерттеу мәліметтері болмаған жағдайда 0,1 с



тең

деп алады;

–

ғимарат көлемі, м

ҚР ЕЖ 3.02-140-2013

В.12 Ғимаратқа түсетін ретсіз ауа ағынынан жылу шығынын тұрғын бөлмелер мен ас

бөлмелер үшін ғимаратқа механикалық желдету жүйесінен ауа ағынына тәуелсіз
ескеріледі.

В.13 Сыртқы ауаны желдету агрегаты құрамына кіретін жылытқышпен (мысалы,

сулы калорифер) ғимаратқа беру үшін 16°С температураға дейін жылытқандағы жылу
шығынын

yт

Вт (В.11) формула бойынша анықтайды.

Сыртқы ауаны жылыту үшін сулы

калорифер пайдаланған жағдайда бұл жылуды ғимаратты жылыту жүйесінде ескеру
қажет.

Сорып алатын ауа жылуын пайдалану есебінен сыртқы ауаны жылытуға жұмсалған

жылу шығынын

Qрек

Вт (В.12) формула бойынша анықтайды

yт

= 0,28·L

·ρ· с (t

- t

)

(В.11)

рек

= 0,28·L

·ρ· с (t

- t

ext

)

(В.12)

мұнда

ρ,· с, t

int

, t

ext

–

(А.3) формуладағы шамалар;

, t

(В.7) формуладағы шамалар;

– сорып алатын ауа жылуы есебінен кәдеге жаратқыштағы ағынды ауа

жылытылатын температура,ºС, жылуды кәдеге жаратқыш тиімділігіне тәуелді
анықталады.

В.14 (В.8), (В.11) және (В.12) формулаларындағы температура аралығын анықтау

жылуды кәдеге жаратқыштың типі мен құрылымдық ерекшеліктеріне тәуелді болады.

Ағынды сыртқы ауаны ғимарат үшін сорып алатын ауа жылуын кәдеге жарататын

механикалық желдету жүйесінде жылыту үдерісі (В.7) - (В.8) және (В.11) - (В.12)
формулалар бойынша сыртқы ауаны жылыту үшін сулы калорифер пайдаланған жағдайда
берілген.

В.15 Сорып алатын ауа жылуын кәдеге жарататын механикалық желдету жүйесін

пайдаланғандағы инженерлік жүйелер жұмысының тиімділігі мен қауіпсіздігі
шарттарына байланысты жылыту жүйесін жобалау табиғи желдетілуді ескере отырып
жүзеге асырылуы керек.

В.16 Бөлмелер мен ас бөлмесіне тұрмыстық электрлік құрылғылардан,

жарықтандырудан, адамдар мен басқа көздерден жылулық ағынды теңестіреді:



коттедждің жалпы ауданының бір адамға 20 м

тұрғын жаймен қамтылғанда 9

Вт/м

тең;



коттедждің жалпы ауданының бір адамға 45 м

тұрғын жаймен қамтылғанда 3

Вт/м

тең;



тұрғын жаймен қамтылудың басқа мәндері үшін — 3 және 9 Вт/м

мәндер

бойынша интерполяция.

В.17 Жылытудың есепті жылулық ағынын ҚР ҚНжЕ 4.02-42 талаптарына сәйкес

анықтау керек.

В.18 1 мысал. Сыртқы температура минус 24

С болғанда сорып алатын ауаны

кәдеге жарататын жеке механикалық желдету жүйесі бар (жылу құбырындағы жылуды
кәдеге жаратқыш) және ағынды ауа сумен жылытылатын тұрғын бөлме ғимаратына
берілетін ағынды ауаны жылытуға жылу шығынын есептеу

ҚР ЕЖ 3.02-140-2013

Бастапқы мәліметтер



ғимарат түрі: тұрғын жай;



сорып алатын ауа жылуын кәдеге жарататын механикалық желдету жүйесінің

түрі – ағынды ауаны сумен жылытатын жылулық құбыр;



механикалық желдету жүйесінің сорып алатын ауа жылуын кәдеге жарату

тиімділігі коэффициенті 0,6;



бөлме ауданы 18,9 м

;



бөлменің ауа температурасы 22

С;



ағынды ауаның нормативті көлемі ауа шығыны

=3·А

=3∙18,9=57 м

/с тең;



сыртқы ауа температурасы минус 32

С;



ағынды ауаны жылытуға жылу шығыны 1 м

тұрғын ауданына нормативті ағын

шарты бойынша жүзеге асырылады;



ғимараттың әйнектенуі – бір түптегі екі камералы шыны пакеттер (k =1);



ғимараттың трансмиссиялық жылу шығыны (В.1 кестені қараңыз) Q

=1290 Вт.

Есептеу тәртібі

1 Табиғи желдету және L

= 3·А

=3∙18,9=57 м

/с жағдайда ғимаратқа сүзілетін

сыртқы ауаны жылытуға жұмсалатын жылу шығыны:

= 0,28 ∙L

·ρ· с (t

int

- t

ext

)∙ k = 0,28∙57∙1,198∙1∙(22-(-32))∙1=1027 Вт құрайды.

2 Сорып алатын ауаны кәдеге жарататын механикалық желдету жүйесінде ағынды

ауаны жылытуға жұмсалатын жылу шығыны (тиімділік коэффициенті 0,6).

2.1 Ғимаратқа келетін ағынды ауаны 16

С температурадан ғимарат температурасы

int

=22

С дейін жылытуға жұмсалатын жылу шығыны:

= 0,28∙L

·ρ· с (t

int

– 16) =0,28∙57∙1,198∙1∙(22-16)=115 Вт

2.2 Ағын көлемі L

Vн

=18,9∙2,5∙0,1=4,7 м

/с болғанда ғимаратқа түсетін сыртқы

ретсіз ауа ағынын жылытуғы жұмсалатын жылу шығыны

= 0,28 ∙L

Vн

·ρ· с (t

int

- t

ext

)=0,28∙4,7∙1,198∙1∙(22-(-32))=86 Вт.

2.3 Жалпы жылу шығыны Q

= Q

+ Qн=115+86=201 Вт құрайды.

2.4 Сыртқы ауаны желдету агрегаты құрамына енетін жылытқышпен (мысалы,

сулы калорифер) t

=-10,9

С температурадан t

=16

С температураға дейін жылыту

кезіндегі жылу шығыны

yт

= 0,28∙L

·ρ· с (16 – t

)=0,28∙57∙1,198∙1∙(16-(-10,9))=514 Вт.

Бұл жылулық энергия жылыту құрылғыларының қуатын есептеуде пайдаланылады.

Сулы калорифер пайдаланған жағдайда ол ғимараттың жылпы жылу шығынына
жатқызылады.

2.5 Q

рек

сорып алатын ауа жылуын пайдалану есебінен сыртқы ауаны жылытуға

жұмсалатын жылу шығыны:

рек

= 0,28∙L

·ρ· с (t

- t

ext

)=0,28∙57∙1,198∙1∙(-10,9-(-32,0))=403 Вт.

Ғимаратқа электрлік құрылғылардан, жарықтандырудан, технологиялық

жабдықтардан, коммуникациялар, материалдар, адамдар және басқа көздерден түсетін
қосынды жылу ағыны Q

int

=10∙18,9=189 Вт құрайды.

ҚР ЕЖ 3.02-140-2013

Жылытылатын ғимараттың есепті қосынды жылу шығыны:



табиғи желдетілуде Qie = 1290 + 1027 – 189=2130 Вт;



сорып алатын ауа жылуын кәдеге жарататын механикалық желдетілуде:

iм

= 1290 + 201– 189=1300 Вт құрайды.

Бұл жағдайда жылыту жүйесіне сулы калорифер пайдалану есебінен қосымша

жүктеме Q

yт

=514 Вт құрайды.

Жылуды кәдеге жарату қондырғысын қолдану есебінен жылу үнемдеуді екі

әдіспен анықтауға болады:



бірінші әдіс: ΔQ= Q

- Q

yт

= 2130-1300-514=316≈320 Вт;



екінші әдіс: ΔQ= Q

iм

- Q

= 403 – 86 = 317≈320 Вт.

В.19 2 мысал. Сыртқы температура минус 24

С болғанда сорып алатын ауаны

кәдеге жарататын жеке механикалық желдету жүйесі бар (роторлы типті жылуды кәдеге
жаратқыш) және ағынды ауа электрмен жылытылатын тұрғын бөлме ғимаратына
берілетін ағынды ауаны жылытуға жылу шығынын есептеу

Бастапқы мәліметтер:



ғимарат түрі: тұрғын жай;



сорып алатын ауа жылуын кәдеге жарататын механикалық желдету жүйесінің

түрі – жылуды кәдеге жаратудан кейін ағынды ауаны электрмен жылытатын роторлы
типті;



механикалық желдету жүйесінің сорып алатын ауа жылуын кәдеге жарату

тиімділіг коэффициенті 0,82;

ғимарат ауданы 16,65

;



ғимараттың ауа температурасы 20

С;



ағынды ауаның нормативті көлемі ауа шығыны

=3·А

=3∙16,65

=50 м

/с тең;



сыртқы ауа температурасы минус 24

С;



ағынды ауаны жылытуға жылу шығыны 1 м

тұрғын ауданына нормативті ағын

шарты бойынша жүзеге асырылады;



бір түптеудегі бір- және екі камералы шыны пакеттері (k =1);



қоршау арқылы ғимараттың трансмиссиялық жылу шығыны ( 6.2 кестені

қараңыз) Q

=520 Вт құрайды;

Есептеу тәртібі

1 Табиғи желдету және L

= 3·А

=3∙16,65= 50 м

/с жағдайда ғимаратқа сүзілетін

сыртқы ауаны жылытуға жұмсалатын жылу шығыны:

= 0,28 ∙L

·ρ· с (t

int

- t

ext

)∙ k = 0,28∙50∙1,21∙1∙(20-(-24))∙1= 745 Вт құрайды

2 Сорып алатын ауаны кәдеге жарататын механикалық желдету жүйесінде ағынды

ауаны жылытуға жұмсалатын жылу шығыны (тиімділік коэффициенті 0,82).

2.1 Ғимаратқа келетін ағынды ауаны 16

С температурадан ғимарат температурасы

int

=22

С дейін жылытуға жұмсалатын жылу шығыны:

= 0,28∙L

·ρ· с (t

int

– 16) =0,28∙50∙1,21∙1∙ (20-16)=68 Вт

2.2 Ағын көлемі L

Vн

=16,65∙2,5∙0,1=4,2 м

/с болғанда ғимаратқа түсетін сыртқы

ретсіз ауа ағынын жылытуғы жұмсалатын жылу шығыны

= 0,28 ∙L

Vн

·ρ· с (t

int

- t

ext

)=0,28∙4,2∙1,21∙1∙(20-(-24))=63 Вт.

2.3 Жалпы жылу шығыны Q

= Q

+ Qн=68+63=131 Вт құрайды.

ҚР ЕЖ 3.02-140-2013

2.4 Сыртқы ауаны желдету агрегаты құрамына енетін электрлік жылытқышпен

=9,6

С температурадан t

=16

С температураға дейін жылыту кезіндегі жылу шығыны:

yт

= 0,28∙L

·ρ· с (16 – t

)=0,28∙50∙1,21∙1∙(16 - (9,6))=108 Вт.

Бұл жылулық энергия жылыту құрылғыларының қуатын есептеуде пайдаланылады.

Сулы калорифер пайдаланған жағдайда ол ғимараттың жалпы жылу шығынына
жатқызылады.

2.5 Q

рек

сорып алатын ауа жылуын пайдалану есебінен сыртқы ауаны жылытуға

жұмсалатын жылу шығыны:

рек

= 0,28∙L

·ρ· с (t

- t

ext

)=0,28∙50∙1,21∙1∙(9,6-(-24,0))=569 Вт.

3 Ғимаратқа электрлік құрылғылардан, жарықтандырудан, технологиялық

жабдықтардан, коммуникациялар, материалдар, адамдар және басқа көздерден түсетін
қосынды жылу ағыны: Q

int

=10∙16,65=167 Вт

4 Жылытылатын ғимараттың есепті қосынды жылу шығыны:



табиғи желдетуде Q

= 520 + 745 – 167 =1100 Вт;



сорып алатын ауа жылуын кәдеге жарататын механикалық желдетуде:

iм

= 520 + 131 – 167 = 490 Вт құрайды.

5 Жылу оқшаулағыш құрылғы пайдалану есебінен жылу үнемдеу: ΔQ=1100 -490 =

610 Вт.

6 Жылуды кәдеге жаратқыштағы ағынды ауаны жылыту есебінен ғимаратты

электрмен қамту жүйесіне қосымша жүктеме

yт

=108 Вт

құрайды.

7 Сорып алатын ауа жылуын кәдеге жарататын жеке механикалық желдету жүйесін

пайдаланғанда жылуды кәдеге жаратуды қолдану есебінен жылу үнемдеуді екі әдіспен
анықтауға болады:



бірінші әдіс: ΔQ= Q

- Q

= 1100 -490 = 610 Вт;



екінші әдіс: ΔQ= Q

iм

- Q

yт

= (569 – 63) + 108 = 614≈610 Вт.

В.20 3 мысал. Сыртқы температура минус 24

С болғанда сорып алатын ауаны

кәдеге жарататын жеке механикалық желдету жүйесі бар (табақша тәрізді типті жылуды
кәдеге жаратқыш) және ағынды ауа электрлік жылытылатын тұрғын бөлме ғимаратына
берілетін ағынды ауаны жылытуға жылу шығынын есептеу

Бастапқы мәліметтер



ғимарат түрі: тұрғын жай;



сорып алатын ауа жылуын кәдеге жарататын механикалық желдету жүйесінің

түрі – ағынды ауаны жылуды кәдеге жаратқышқа дейін электрлік жылытатын табақша
тәрізді типті;



механикалық желдету жүйесінің сорып алатын ауа жылуын кәдеге жарату

тиімділігі коэффициенті 0,82;

ғимарат ауданы 14,55 м

;



ғимараттың ауа температурасы 20

С;



ағынды ауаның нормативті көлемі ауа шығыны

=3·А

=3∙14,55= 44 м

/ч;



сыртқы ауа температурасы минус 24

С;



ағынды ауаны жылытуға жылу шығыны 1 м

тұрғын ауданына нормативті ағын

шарты бойынша жүзеге асырылады;



бір түптеудегі бір- және екі камералы шыны пакеттері (k =1);

СП РК 3.02-140-2013 ПРОЕКТИРОВАНИЕ ЭНЕРГОЭФФЕКТИВНЫХ, ЭКОЛОГИЧЕСКИ ЧИСТЫХ ЖИЛЫХ КОТТЕДЖНЫХ ЗДАНИЙ (ҚР ЕЖ 3.02-140-2013) - 5