СП РК 5.01-103-2013 СВАЙНЫЕ ФУНДАМЕНТЫ (ҚР ЕЖ 5.01-103-2013) - 3

 

29 

- іргетас маңындағы еденге 100 кН/м

2 

астам, жабдықтардан түсетін пайдалы жүктеме 

түскенде; 

-  жер  асты  суларының  деңгейін  тӛмендету  арқылы,  судың  қалқыту  әсерін  түсіріп, 

топырақтағы тиімді кернеулерді арттыру; 

- қазіргі және техногендік түзілістер топырақтарының аяқталмаған нығая сығылуы; 
- динамикалық әсерлер кезіндегі сусымалы топырақтардың нығыздалуы; 
- топырақтардың сулану кезіндегі лықсып шӛгуі; 
- тұрған үймереттің жанына жаңа құрылыс нысанын тұрғызу кезінде.   

4.4.2.14 Кері  үйкеліс  күштері,  қадалы  іргетастарды  тұрғызып,  оны  жүктегеннен 

кейінгі қаданың айналасындағы топырақтардың шӛгуінің мәні, іргетастың шӛгуінің шекті 
мәнінің жартысынан асатын тереңдікке дейін ескеріледі. Топырақтың есептік кедергісі 

f

i

 

2-кесте  бойынша  «минус»  белгісімен  қабылданады,  ал  шымтезектер,  лайлы  саздар, 
тұнбалар үшін — минус 5 кПа тең.  

Егер  қадалардың  батырылған  бӛлігіндегі  ұзындығы  бойында  қалыңдығы  30  см-ден 

асатын  шымтезек  қабаты  жатса  және  алаң  топырақ  тӛгіп  тегістелетін  немесе  басқа  да 
әдістер қолданылатын болса, онда шымтезектің ең тӛменгі қабатының табанынан жоғары 
орналасқан  топырақтың  есептік  кедергісін 

f

i 

тӛмендегі  жағдайларды

 

ескеру  арқылы 

анықтайды:

 

 

а)  егер  топырақ  2  м-ден  аз  биіктікке  үйілсе  —  тӛселген  топырақ  және  шымтезек 

қабаты  үшін  —  нӛлге,  ал  құрамы  табиғи  күйіндегі  үйілмеген  топырақтар  үшін  —  2-
Кестедегі оң мәндерге тең етіп алу керек;  

б)  егер  2  м-ден  5  м-ге  дейінгі  биіктікке  үйілсе  —  тӛселген  топырақты  қосқандағы 

барлық топырақтар үшін — 2-Кестеде берілген 0,4 мәніне тең етіп, «минус» белгісімен, ал 
шымтезек үшін — минус 5 кПа (кері үйкеліс күштері) тең етіп алу керек;  

в)  егер  5  м-ден  үлкен  биіктікке  үйілсе—тӛселген  топырақты  қосқандағы  барлық 

топырақтар  үшін,  —  2-кестеде  берілген  мәндерге  тең  етіп  «минус»  белгісімен,  ал 
шымтезек үшін — минус 5 кПа тең етіп алу керек.  

Қаданың тӛменгі  жағында, қадалы іргетастарды тұрғызып оны жүктегеннен кейінгі 

қаданың  айналасындағы  топырақтардың  шӛгуі,  қадалы  іргетастардың  шӛгуінің  шектік 
мәнінің  жартысынан  аз  болғанда  топырақтың  есептік  кедергісін 

i

f

 

2-кесте  бойынша,  ал 

шымтезектер, лайлы саздар, тұнбалар үшін — 5 кПа тең етіп алу керек. 

4.4.2.15  Егер  ғимараттар  мен  үймереттердің  (қадалы  іргетастарды  қосқанда)  жер 

бетіндегі  бӛлігін  салуды  бастау  алдында  алаңды  топырақ  тӛсеп  тегістегенде  немесе 
жүктеуден топырақтың нығая сығылуы аяқталған болса, немесе қаданың айналасындағы 
топырақтардың  шӛгуінің  мүмкін  болатын  мәндері,  кӛрсетілген  уақыттан  кейінгі  қалдық 
нығаюдың  нәтижесінде,  жобаланатын  ғимараттар  мен  үймереттердің  шӛгуінің  шекті 
мәнінің  жартысынан  аспаса,  онда  шымтезек  қабатының  бар  немесе  жоқ  екеніне 
қарамастан  қадалардың  іргелік  жағында  топырақтың  кедергісін  оң  етіп  қабылдауға 
болады. Шымтезек қабаты үшін 

i

f  

мәнін 5 кПа тең етіп алу керек. 

Егер  қаданың  батырылған  бӛлігінің  ұзындығының  бойында  жатқан  шымтезектің 

деформация  модулінің  және  нығая  сығылу  коэффициентінің  мәндері  белгілі  болса  және 
алаңды  үйіндімен  жүктеу  әсерінен  болатын  негіздің  шӛгуінің  мәнін  топырақтың  әрбір 
қабаты  үшін  анықтау  мүмкін  болса,  онда  топырақтың  кедергі  күштерін  (кері  үйкеліс 

ҚР ЕЖ 5.01-103-2013 
СП РК 5.01-103-2013 

30 

күштері) шымтезектің тӛменгі қабатының табанының деңгейінен емес, алаңды жүктеудің 
әсерінен  болатын  қосымша  шӛгудің  мәні,  жобаланатын  ғимараттардың  немесе 
үймереттердің  шӛгуінің  шекті  мәнінің  жартысын  құрайтын,  топырақтың  жоғарғы 
қабатының деңгейіненӛлшеп, теріс белгімен есепке алуға болады-мыс.  

 

4.5  Қадалардың  кӛтеру  қабілетін  далалық  зерттеулердің  нәтижелері  бойынша 

анықтау 

 

4.5.1  Қадаларды  статикалық  және  динамикалық  жүктемелермен,  ал  топырақтарды 

статикалық зондтау және нұскалы қадамен сынақтауды, зондтау әдістерін сақтай отырып 
жүргізу керек. 

 

Ескертпе - Ұзындығы 12 м-ден асатын қапсырылған қағылмалы қадалар үшін топырақтарды нұскалы 

қадамен  сынақтаудың  орнына,  құрылымы  қадалардың  ұшынан  тӛмен  орналасқан  және  іргесі  жағындағы 
ауданы 0,25 м

2 

бӛлігінде топырақтың кедергісін бӛлек-бӛлек ӛлшеуді қамтамасыз ететін, диаметрі 127 мм-

лік металдан жасалған зонд қаданың кӛмегімен статикалық жүктемелер арқылы сынақтар жүргізуге болады.  

 
4.5.2 Қаданы  статикалық  және  динамикалық  жүктемемен  сынақтауды  және 

топырақты  нұсқалы  қадамен  сынақтауды  [2]  талаптарын  сақтай  отырып,  ал  топырақты 
статикалық зондтау арқылы сынақтауды [6] талаптарын сақтай отырып іске асыру керек. 
Топырақты  қада-зондпен  сынақтауды  П  түріндегі  нұсқалы  қадаға  пайдаланылатын  [2] 
талаптарына сай жүргізу керек.  

Далалық  сынақтауларының  кӛлемі  нормативтік  құжаттар  талаптарына  сәйкес 

қабылдануға тиісті.  

4.5.3 Қадалардың  кӛтеру  қабілетін 

d

F

,

 

кН,  оларды  батырушы,  жұлушы  және 

кӛлденең жүктемелермен жүргізілген статикалық және динамикалық сынақтар нәтижелері 
бойынша келесі формула арқылы анықтау керек: 

 

g

n

u

c

d

F

F





,





, 

(18) 

 

мұнда

 

c



—

  жұмыс  жағдайының  коэффициенті,  батырушы  немесе  кӛлденең  жүктемелер 

болған жағдайда 

c



= 1 тең; жұлушы жүктемелер болған жағдайда 

c



 4.2.5 тармақтарының 

нұсқаулары бойынша қабылданады; 

 

,

u n

F —

 қаданың шекті кедергісінің нормативтік мәні, кН; 

 

g



— топырақ бойынша сенімділік коэффициенті. 

 

Ескертпе - Егер сынақтар жағдайы ғимараттар мен үймереттердің іргетастарындағы қадалардың шын 

мәніндегі  жұмыс  жағдайына  сәйкес  келген  жағдайда,  қадаларға  кӛлденең  жүктемелермен  жүргізілген 
статикалық сынақтаулар нәтижелері оларға келетін есептік жүктемелерді анықтауға қолданылуы мүмкін.  

 

 

31 

4.5.4  Егер  бірдей  топырақ  жағдайында  сынақталған  қадалардың  саны  алтыдан  аз 

болса,  онда  (18)  формуладағы  қаданың  шекті  кедергісінің  нормативтік  мәнін  сынақ 
нәтижелерінен  алынған  ең  кіші  шекті  кедергіге 

,

,min

u n

u

F

F



  ал,  топырақ  бойынша  сенім-

ділік коэффициентін 

g



 = 1 тең етіп алу керек  

Егер  бірдей  жағдайда  сынақталған  қадалардың  саны  алтыға  тең  немесе  одан  кӛп 

болса,  онда 

,

u n

F

  және 

g



 

мәндерін,  сынақ  мәліметтерінен  алынған  қадалардың  шекті 

кедергілерінің 

u

F

  жеке  мәндерін  статистикалық  ӛңдеу  нәтижелерінің  негізінде  және  [5] 

келтірілген  уақытша  кедергіні  анықтауға  арналған  әдістеменің  талаптарына  сай  анықтау 
керек.  Бұл  жерде,  шекті  кедергілердің  жеке  мәндерін  -  сығушы  жүктемелер  түсірілген 
кезде  -  4.3.5  тармақтың,  жұлушы  және  кӛлденең  жүктемелерде  -  4.3.6  тармақтың,  ал 
динамикалық сынақтаулар кезінде - 4.3.7 тармақтың талаптарына сай анықтау керек.  

4.5.5  Егер  қадалардың  сығылуына  статикалық  сынақтар  жүргізу  кезіндегі  жүктеме, 

оның мәнін арттырмай-ақ қадалардың шӛгуінің 

S

 тоқтаусыз ӛсуіне әкелетін жүктемеге (

S



 

20  мм  болғанда)  дейін  жекізілсе,  онда  бұл  жүктеме  сыналатын  қадалардың  шекті 

кедергілерінің жеке мәндері 

u

F  

ретінде қабылданады.  

Ал,  қалған  барлық  жағдайларда,  ғимараттар  мен  үймереттердің  іргетастары  үшін, 

қадалардың  сығушы  күшке  деген  шекті  кедергілерінің  жеке  мәндері  ретінде, 
сынақталатын  қадалар,  оның  әсерінен  тӛмендегі  формула  бойынша  анықталатын 

S

 

шамасына шӛгетін жүктемені қабылдау керек: 

 

mt

u

S

S

,







,

 

(19) 

 

мұнда 

,

u mt

S

—

жобаланатын  ғимараттардың  немесе  үймереттің  іргетасының  шӛгуінің 

орташа шекті мәні;  

—

  ғимараттардың  немесе  үймереттің  іргетасының  шӛгуінің  орташа шекті  мәнінен 

,

u mt

S

 

шӛгудің шартты тұрақталу (басылуы) кезіндегі статикалық сынақтар нәтижесінде алынған 
қадалардың шӛгуіне кӛшу коэффициенті.  

Егер  қадаларды  сынақтау  шартты  тұрақталу  жағдайында  жүргізілсе,  1  сағатта  0,1 

мм-ге  тең,  егер  қадалардың  ұшынан  тӛменгі  жағында  шӛгуі  2  сағатта  0,1  мм-ге  тең 
қаттыдан тығыз иленгішке дейінгі құмайтты немесе сазбалшықты топырақтар жатса, егер 
қадалардың  ұшынан  тӛменгі  жағында  жұмсақ  иленгіш  аққышқа  дейінгі  сазбалшықты 
топырақтар  жатса,  онда 

 

коэффициентінің  мәнін  0,2-ге  тең  етіп  алу  керек. 

 

коэффициентінің  мәнін,  ұқсас  топырақтық  жағдайда,  қадалы  іргетастарға  салынған 
ғимараттардың шӛгуіне бақылау жүргізудің нәтижелері бойынша анықтауға болады.  

Егер (19) формула бойынша анықталған шӛгудің мәні 40 мм-ден үлкен болса, онда 

қадалардың  шекті  кедергілерінің  жеке  мәні 

u

F

  ретінде, 

S

=  40  мм  сәйкес  келетін 

жүктемені қабылдау керек.  

Кӛпірлер  мен  гидротехникалық  ғимараттарда,  батырушы  жүктемелер  кезіндегі 

қадалардың  шекті  кедергісі 

u

F

 

ретінде,  тӛмендегі  жағдайларды  болдыратын 

жүктемелерден бір саты тӛмен жүктемені қабылдау керек:  

δ

δ

δ

ҚР ЕЖ 5.01-103-2013 
СП РК 5.01-103-2013 

32 

а) бір  саты  жүктеу  кезіндегі  шӛгудің  ӛсуі  (шӛгудің  жалпы  мәні  40  мм-ден  үлкен 

болғанда), алдыңғы жүктеу кезінде алынған шӛгудің ӛсуінен 5 есе және одан да кӛп болса;  

б) бір тәулік немесе одан да кӛп уақыт ішінде шӛгу басылмаса (шӛгудің жалпы мәні 

40 мм-ден үлкен болғанда).  

Егер сынақтау кезіндегі  ең жоғарғы жүктеме  1,5 

d

F

  [мұнда 

d

F

 

Ескертпелер 

1 Тиісті негіздемелері бар, жекелеген жағдайларда, сынақтау кезінде ең жоғарғы жүктемені, қаданың 

кӛтергіштік қабілетіне 

F

d

 

тең етіп қабылдауға болады. 

 

2 Қадаларды статикалық батырушы жүктемелермен сынақтау кезіндегі жүктеу сатылары, қадалардың 

шамаланған шекті кедергілерінің 

F

u

 

1/10 - 1/15 бӛлігіне тең етіп тағайындалуы мүмкін. 

 

 

4.5.6 Қадаларды  статикалық  жұлушы  немесе  кӛлденең  жүктемелермен  сынақтау 

кезіндегі  шекті  кедергілерінің  жеке  мәндері 

u

F

  ретінде,  жүктеме  әсерінен  ауытқу 

сұлбалары  бойынша,  жүктемені  арттырмай-ақ  қадалардың  ауытқуы  тоқтаусыз  ӛсетін 
жүктемеден бір саты тӛмен жүктеме қабылданады.  

 

Ескертпе  -  Қадаларды  кӛлденең  жүктемелерге  статикалық

 

сынақтау  нәтижелері  бойынша 

есептеулерге  қолданылатын  «қада  —  топырақ»  жүйесінің  есептік  шамаларын  анықтауға  қолданылуы 
мүмкін.  

 
4.5.7 Динамикалық сынақтау жүргізу кезіндегі қағылмалы ұзындығы 20 м аспайтын 

темірбетонды қадалардың шекті кедергісінің жеке мәнін 

u

F

,  кН  (тc),  олардың,  батырылу 

мәліметтері  бойынша,  нақты  (ӛлшенген)  қалдық  тоқтауының  мәні 

a

S



0,003  м  жағдайда, 

келесі формула арқылы анықтаған жӛн 

 





































1

ε

ε

4

1

2

ε

3

2

1

3

2

2

1

m

m

m

m

m

m

As

E

AM

F

a

d

u

. 

(20) 

 

Егер  нақты  (ӛлшенген)  қалдық  тоқтауының  мәні 

a

S

<0,003  м  болса,  онда  қадалы 

іргетастардың  жобасында  қадаларды  батыруға,  қалдық  тоқтауының  мәні 

a

S



  0,003  м 

болатын,  соғу  энергиясы  жоғары  балға  қолдануды  қарастыру  керек,  ал  қада  қағу 
жабдығын  ауыстыру  мүмкін  болмаған  жағдайда  және  тоқтауӛлшеуіш  болғанда, 
қадалардың  шектік  кедергісінің  жеке  мәнін 

u

F

,  кН  (тc),

 

келесі  формула  бойынша 

анықтаған жӛн 

 

 

33 









.

1

ζ

2

8

1

2

ζ

2

1

2

4

4

2





































m

m

m

s

s

s

s

E

s

s

s

s

F

el

a

el

a

d

el

a

el

a

u

 

(21) 

 
(20) және (21) формулаларында: 



  —

  қадалардың  материалына  байланысты,  10-кесте  бойынша  қабылданатын  еселік, 

кН/м

2

; 

A  —

  қада  діңінің  сыртқы  пішінімен  шектелген  бүтін  немесе  қуыс  кӛлденең  қимасының 

(қаданың ұшы бар немесе жоқ екеніне байланысты) ауданы, м

2

; 

M —

 қадаларды соққылы әсерлі балғамен қағу кезінде бірге тең етіп, ал қадаларды дірілді 

батыру кезінде олардың ұштарынан тӛмен жатқан топырақтардың түріне байланысты 11-
кесте арқылы қабылданатын еселік; 

d

E —

  12-кесте  бойынша  қабылданатын  балғаның  соққысының  есептік  энергиясы  немесе 

13-кестеден алынатын дірілді батырғыштардың есептік энергиясы, кДж;  

a

S —

  балғаны  қолданғанда  —  оның  бір  соққысынан,  ал  дірілді  батырғыштарды 

қолданғанда  —  олардың  1  минут  жұмысы  ішіндегі  қаданың  батырылатын  мәніне  тең 
нақты қалдық тоқтауы, м; 

m

1 

— 

балга немесе дірілді батырғыштың массасы; 

m

2

 

—

 қаданың және қаптаманың массасы, т; 

m

3

 

— ұзартқыштың(подбабок) массасы (қадалардың дірілді батырылу кезінде

 m

3

 =0),т; 

m

4

 —

 балғаның соққыш бӛлігінің массасы, т; 

ε— 

соққыны бұрынғы қалпына келтіру  коэффициенті, ұшында ағаш сынасы бар қаптама 

қолданылған  темірбетон  қадаларды  соққылы  балғамен  қағу  кезінде 

ε

2

=  0,2-ге,  ал  дірілді 

батырғыштарды қолданғанда 

ε

2

 = 0-ге тең;  

el

S  — 

ӛлшеуіш арқылы анықталатын қаданың соғудан серпімді шӛгуі (топырақтың және 

қадалардың серпімді орын ауысуы), м; 
θ - тӛмендегі формула бойынша анықталатын еселік, 1/кН: 
 

,

)

(

2

4

1

ζ

2

4

4

h

H

g

m

m

m

A

n

A

n

f

f

p























 

(22) 

 

мұнда 

A

, 

m

4

, 

m

2

 

—

 (20) және (21) формулалардан қара; 

n

p

,  n

f

  —

  қаданың  ұшынан  тӛмен  орналасқан  топырақ  үшін

  n

p

 

=  0,00025  с



м/кН  тең  және 

қаданың  бүйір  жақтарындағы  топырақ  үшін 

n

f

  =

  0,025  с



м/кН  тең  етіп  қабылданатын, 

топырақтың 

динамикалық 

кедергілерінен 

статикалық 

кедергілеріне 

ауысу 

коэффициентері;  

A

f

 —

 қаданың топырақпен жанасатын бүйір жақтарының ауданы, м

2

;  

g —

 9,81 м/с

2 

тең, еркін түсу үдеуі;  

H —

 балғаның соққылық бӛлігінің нақты түсу биіктігі, м; 

h  —

  12-кестеге  сәйкес  қабылданатын  дизель-балғаның  соқпа  бӛлігінің  бірінші  ыршып 

кеткен биіктігі, ал балғалардың басқа түрлері үшін 

h

 = 0. 

ҚР ЕЖ 5.01-103-2013 
СП РК 5.01-103-2013 

34 

Ұзындығы  20  м  астам  темірбетонды  қадаларды,  сонымен  қатар  әр  түрлі 

ұзындықтағы  болат  қадаларды  динамикалық  сынақтау  кезінде  оларды  балғалармен 
батыру кезіндегі ӛлшенген қалдық және серпімді тоқтауы бойынша шекті кедергінің жеке 
мәнін  соққылы  толқын  қағидасына  негізделген  қағылмалы  қадаларды  есептеу  әдістері 
арқылы компьютерлік бағдарламалар кӛмегімен анықтаған жӛн 

 
Ескертпелер 

1  Қазаншұңқырды  ӛңдеу  барысында  шығарылатын  топыраққа  немесе  ағып  жатқан  су  түбіндегі 

топыраққа  қада  қағу  кезінде  соғудан  шӛгудің  есептік  мәнін,  шығарылмаған  топырақты  немесе  шайылып 
кетуі  мүмкін  топырақты  ескере  отырып  есептелген  қаданың  кӛтеру  қабілетіне  сүйене  отырып  анықтау 
керек, ал теріс үйкеліс күштері кӛрінуі мүмкін жерлерде — бұл күштерді де есепке алады.  

2  Егер  (20)—(22)  формулалар  арқылы  анықталған  қадалардың  кӛтерук  қабілетінің  мәндері  мен  4.2-

тараудың  талаптарына  сәйкес  есептелген  кӛтеру  қабілетінің  мәндерінің  арасында  1,4  еседен  үлкен 
айырмашылық  болса,  онда  қадалардың  кӛтеру  қабілетін  статикалық  зондтаулардың  қорытындылары 
бойынша немесе қадаларға статикалық сынақтар жүргізу арқылы қосымша тексеру керек.  

 

10-кесте  - Қаданың материалына қатысты қабылданатын 



 - коэффициенті 

 

Есептеу жағдайы 

Коэффициент  - 



, кН/м2 

Қадалардың  келесі  түрлерін  оларды  қағып  және 
жеткізе  қағып  сынағанда  (сонымен  қатар  соғудан 
шӛгуін анықтаған жағдайда):  

 

қаптамасы бар, темірбетон 

1500  

ұзартқышсыз, ағаш 

1000  

ұзартқышпен, ағаш 

800  

Қадалардың  кӛтеру  қабілетін, 

E

d

/s

a

,  кН  тӛмендегі 

мәндерінде  ӛндірістік  қағудың  нәтижелері  бойынша 
бақылауда: 

 

1000(100) және одан аз 

2500  

2000(200) 

1500  

4000(400) 

950  

8000(800) және одан кӛп 

700  

 

11-кесте  – Қаданы қағу кезінде балғаның соққылық әсері бірге тең болғанда 

қабылданатын 

M 

- коэффициенті  

 

 Қадалардың ұшынан тӛмен орналасқан топырақтар 

М 

коэффициенті 

1. Құмды толтырғыштары бар ірі сынықты топырақтар 

1,3 

2. Ірілігі орташа және тығыздығы орташа ірі құмдар мен 
қатты құмайттар  

1,2 

3. Тығыздығы орташа ұсақ құмдар  

1,1 

4. Тығыздығы орташа шаңды құмдар  

1,0 

5. 

Иленгіш  құмайттар,  саздақтар  және  қатты 

сазбалшықтар  

0,9 

6. Жартылай қатты балшықтар мен саздақтар  

0,8 

7. Тығыз иленгіш балшықтар мен саздақтар  

0,7 

 

35 

 

Ескертпелер 
1 Тығыз құмдарда М коэффициентінің мәні 11-кестедегі 2-4 позицияларын 60 % кӛтеру керек. 

 

12-кесте  - 

d

E

 – балға соққысының есептік энергиясы 

 

 Балға 

Балғаның соққысының есептік энергиясы 

d

E

, кДж 

1. Ілмелі немесе жеке әсерлі  

GH

 

2. Құбырлы дизель-балға 

0,9

GH

 

3. Штангалы дизель-балға 

0,4

GH

 

4. Отын жіберілмей, жекелеген соққылармен 
бақылап біржола қағатын дизель-балға  

G(H-h)

 

 

1 

G

 — балғаның соғатын бӛлігінің салмағы, кН. 

2 4 дағы, 

h

 — ӛлшегіш бойынша анықталынатын дизель-балға бӛлігінің бірінші соққысының биіктігі, 

м. Алдын –ала есептеулер үшін штангалы балғаларда 

h

 = 0,6 м, құбырлы балғаларда 

h =

 0,4 м тең болады. 

 

13-кесте  - Дірілдетіп батыру соққысының есептік энергиясы 

 

Дірілді батырғыштың 

кернеуші күші, кН  

Дірілдетіп батыру соққысының эквиваленттік есептік энергиясы, кДж  

100  

45,0  

200  

90,0  

300  

130,0  

400  

175,0  

500  

220,0  

600  

265,0  

700  

310,0  

800  

350,0  

 

4.5.8  Сығушы  жүктемелерге  жұмыс  істейтін  қапсырылған  қағылмалы  қадалардың 

кӛтеру  қабілеті 

d

F

,  кН,  топырақтарды  нұсқалық  қадалармен,  зонд-қадалармен 

сынақтаулардың немесе статикалық зондтаулардың нәтижелері бойынша (18) формауласы 
сияқты анықтауға болады, бұл жағдайда 

c



= 1 тең етіп қабылданады. 

,

u n

F

нормативтік  мәнін  топырақтарды  нұскалық  қадалармен  және  зонд-қадалармен 

сынақтау орындарындағы немесе зондтау нүктелеріндегі қадалардың шекті кедергілерінің 
жеке мәндері негізінде анықтайды.  

Топырақ бойынша сенімділік коэффициентін 

g



 қаданың шекті кедергісінің 

u

F

 жеке 

мәндерін статистикалық ӛндеу негізінде анықтайды. 

4.5.9  Топырақтарды  нұскалық  қадалармен  сынақтау  орнындағы,  қағылмалы 

қадалардың  шекті  кедергілерінің  жеке  мәндерін 

u

F

,  кН,  келесі  тармақтар  бойынша 

анықтау керек:  

а)  топырақтарды  1-ші  типтегі  [2]  нұскалық  қадалармен  сынақтау  кезінде  келесі 

формула бойынша анықталады:  

ҚР ЕЖ 5.01-103-2013 
СП РК 5.01-103-2013 

36 

 

sp

u

sp

sp

u

F

u

u

F

,





















, 

(23) 

 
мұнда

 

sp



—

еселік;  егер  қадалар,  тығыз  құмдарға  немесе  қиыршық  тасты  топырақтарға 

тереңдетілген болса, онда 

sp



= 1,25 тең, ал қалған топырақтар үшін 

sp



= 1; 

 

,

sp

u u –

 қадалардың және нұсқалық қадалардың кӛлденең қималарының периметрлері; 

 

,

u sp

F

—

статикалық жүктемелермен сынақтау нәтижелері бойынша анықталатын, нұсқалық 

қадалардың шекті кедергілерінің жеке мәндері, кН;  

б)  топырақтарды  II  немесе  III  типтегі  [4]  нұсқалық  қадалармен  сынақтау  кезінде 

келесі формула бойынша анықталады 
 

uh

f

A

R

F

sp

cf

sp

sR

u















, 

(24) 

 

мұнда

 

cR



—

тәжірибелік  қаданың  ұшынан  тӛмен  орналасқан  топырақтың  жұмыс 

жағдайының  коэффициентіі,  нұсқалық  қаданың  ұшынан  тӛмен  орналасқан  топырақтың 
шекті кедергісіне 

R

sp

 

байланысты 14-кесте бойынша қабылданады; 

 

R

sp

  —

  нұсқалық  қаданың  ұшынан  тӛмен  орналасқан  топырақтың  шекті  кедергісі, 

кПа; 

 

A —

 тәжірибелік қаданың кӛлденең қимасының ауданы м; 

 

cf



—

  тәжірибелік  қаданың  іргелік  беттеріндегі  топырақтардың  жұмыс  жағдайының 

коэффициенті,  нұсқалық  қаданың  іргелік  беттеріндегі  топырақтардың  шекті 
кедергілерінің 

f

sp

 орташа мәніне байланысты 14-кесте бойынша қабылданады; 

 

f

sp

  —

  нұсқалық  қаданың  іргелік  беттеріндегі  топырақтардың  шекті  кедергілерінің 

орташа мәні, кПа; 

 

h

 

—

 тәжірибелік қаданың батырылу тереңдігі, м; 

 

u —

 қада діңінің кӛлденең қимасының периметрі, м.  

 

Ескертпе - II типтегі нұсқалық қадаларды қолданғанда, олардың ұшынан тӛмен және ірге жақтарында 

орналасқан топырақтардың шекті кедергілерінің қосындысының, нұсқалық қадалардың шекті кедергілеріне 
сәйкестігін  тексеру  керек.  Егер  екі  аралықтағы  айырма    20  %-дан  асатын  болса,  онда  тәжірибелік 
қадалардың шекті кедергісін есептеу, I типтегі нұсқалық қадалардағы есептеулермен бірдей етіп орындалуы 
керек. 

 
 
 
 
 
 

14-кесте  – Зонд-қадалар ҥшін 

f

ps

,

i

 сәйкес 

cf



 коэффициентінің мәні  

 

37 

 

R

sp

, кПа 

R

sp

 сәйкес қабылданатын 

cR



 коэффициенті  

f

sp

, 

f

ps

,

i

, 

кПа 

II және III типтег нұсқалық і 

қадалар үшін

 f

sp

 сәйкес 

қабылданатын 

cf



 коэффициенті  

Зонд-қадалар 

үшін 

f

ps

,

i

 сәйкес 

cf



коэффициентінің 

мәні 

II типтегі 

нұсқалық 

қадалар үшін 

III типтег 

нұсқалық і 

қадалар үшін 

құмдар 

сазбалшықтар 

≤ 2000 

1,15 

1,40 

≤ 20 

2,00 

1,20 

0,90 

3000 

1,05 

1,20 

30 

1,65 

0,95 

0,85 

4000 

1,00 

0,90 

40 

1,40 

0,80 

0,80 

5000 
6000 

0,90 
0,80 

0,80 
0,75 

50 
60 

1,20 
1,05 

0,70 
0,65 

0,75 
0,70 

7000 

0,75 

0,70 

80 

0,80 

0,55 

- 

10000 

0,65 

0,60 

≥ 120 

0,50 

0,40 

- 

≥ 13000 

0,60 

0,55 

- 

- 

- 

- 

 
Ескертпелер 
1 

R

sp

  және 

f

sp

  шамаларының  аралықтағы  мәндерінде, 



cR

  және 



cf

 

коэффициентері  шамалаумен 

анықталады.

 

 

2  Егер  қаданың  іргелік  беттерінде  құмды  және  сазбалшықты  топырақтар  жатқан  болса,  онда 



cf

 

коэффициенті келесі формула бойынша анықталады:  

,

Σ

γ

Σ

γ

γ

h

h

h

i

cf

i

cf

cf













 

мұнда Σ

h'

i

, Σ

h

"

i

 —

 құмды және сазбалшықты топырақтар қабаттарының қалыңдықтарының жиынтығы;  

γ

'

cf

, γ"

cf

- 

—

нұсқалық  қадалар  мен  зонд-қадалардың,  құмды  және  сазбалшықты  топырақтардағы  жұмыс 

жағдайының коэффициентері.   

 

4.5.10  Қада  –  зондтты  сынақтау  орнында  қағылмалы  қаданың  шекті  кедергісінің 

жеке мәнін 

u

F

, кН, келесі формула арқылы анықтауға болады: 

 

i

i

sp

cf

sp

sR

u

h

f

A

R

F

,















, 

(25) 

 

мұнда 

cR



-  қаданың  ұшынан  тӛмен  орналасқан  топырақтың  жұмыс  жағдайының 

коэффициенті, ол 0,8 тең етіп қабылданады; 

R 

- қада-зонд ұшынан тӛмен орналасқан топырақтың шекті кедергісі, кПа; 

cf



- 

f

ps

,

i

 қатысты 14-кесте бойынша қабылданатын қаданың іргелі беттеріндегі  

i

-ші топырақ қабатының жұмыс жағдайының коэффициенті; 

f

ps

,

i

- қада-зондттың іргелі беттеріндегі 

i

-ші топырақ қабатының шекті кедергісінің орташа 

мәні, кПа; 

i

h

 - 

i

-ші топырақ қабатының қалыңдығы, м; 

A

 және 

u 

- (24) формауладағы мәндер сияқты. 

4.5.11  Қағылмалы  қаданың  зондтау  нүктесіндегі  шекті  кедергісінің  жеке  мәнін 

u

F

, 

кН, келесі формула арқылы анықтауға болады: 
 

h

u

f

A

R

F

cf

s

sR

u



















, 

(26) 

ҚР ЕЖ 5.01-103-2013 
СП РК 5.01-103-2013 

38 

 

мұнда 

R

s

 -  қарастырылатын  нүктедегі  зондтау  мәліметтері  бойынша  анықталатын, 

қаданың  ұшынан  тӛмен  орналасқан  топырақтың  шекті  кедергісі,  ол  (27)  формуласы 
бойынша анықталынады, кПа; 

cR



 -  қаданың  тӛменгі  бӛлігіндегі  топырақтың  жұмыс  жағдайының  коэффициенті,  ол  0,4 

тең етіп қабыладанады; 

f

  -  қарастырылатын  нүктедегі  топырақты  зондтау  мәліметтері  бойынша,  қағылмалы 

қаданың іргелі беттеріндегі топырақтың шектік кедергісінің орташа мәні, кПа, (28) немесе 
(29) формулалары бойынша анықталады; 

h

  -  қаданың  айналасындағы  топырақтың  бетінен  есептегендегі  қаданың  батырылу 

тереңдігі, м; 

u 

- қада діңінің кӛлденең қимасының периметрі, м; 

cf



 

-  қаданың  іргелі  беттеріндегі  топырақ  қабатының  жұмыс  жағдайының  коэффициенті, 

ол 0,8 тең етіп қабылданады. 

Қаданың  ұшынан  тӛмен  орналасқан  топырақтың  шекті  кедергісін 

R

s

 

кПа, 

қарастырылатын  нүктедегі  зондтау  мәліметтері  бойынша  келесі  формуламен  анықтауға 
болады 

 

c

s

q

R

1





 

(27) 

 

мұнда

 

I



—

  зондтың  типіне  әсер  етпейтін  [6]  15-кесте  бойынша  қабылданатын, 

s

q

 

шамасынан 

s

R

 шамасына кӛшу коэффициенті;  

s

q   —

  жобаланған  қаданың  ұшының  деңгейінен  бір  диаметр  жоғары  және  тӛрт  диаметр 

тӛмен  аралықта  орналасқан  топырақ  бӛлігінде,  тәжірибе  арқылы  алынған,  зонд  ұшының 
астындағы  топырақ  кедергісінің  орташа  мәні,  кПа,  (мұндағы 

d   —

  дӛңгелек  қиманың 

диаметрі  немесе  шаршының  қабырғасы,  немесе  тік  бұрышты  қиманың  ұзын  қабырғасы, 
м). 
 

 

39 

15-кесте   - 

I



коэффициентінің мәндері 

 

q

c

, кПа 

q

c

 мәнінен 

R

s 

мәніне кӛшу 

коэффициенті

 

I



 

f

s

, 

f

si

, 

кПа 

I типті зонд 

үшін - 

f

s

 

мәнінен 

f

 

мәніне ӛту 

коэффициенті 

2



 

II типті зонд үшін

 f

si

 

мәнінен 

f

 мәніне ӛту 

коэффициенті 

i



  

Қағылмалы 

қадалар 

үшін 

Бұрамалы қадалар, егер 

келесі жүктемелер әсер 

етсе 

сығушы 

жұлушы 

құмдарда сазбалшықтарда 

≤ 1000 

0,90 

0,50 

0,40 

≤ 20 

0,80 

0,75 

1,00 

2500 

0,80 

0,45 

0,38 

40 

0,75 

0,60 

0,75 

5000 

0,65 

0,32 

0,27 

60 

0,70 

0,55 

0,60 

7500 

0,55 

0,26 

0,22 

80 

0,65 

0,50 

0,45 

10000 

0,45 

0,23 

0,19 

100 

0,60 

0,50 

0,40 

15000 

0,35 

- 

- 

≥ 120 

0,50 

0,50 

- 

≥ 20000 

0,30 

- 

- 

- 

- 

- 

- 

Ескертпе  - Суға қаныққан құмды топырақтардағы бұрамалы қадалар үшін, 



1

 коэффициентінің мәні 

екі есеге азайтылуы керек.  

 

16-кесте

 

   - 

s

q

 коэффициентінің мәндері

 

Кӛрсеткіш 

s

q

, МПа 

1 

2,5 

5 

7,5 

10 

12 

f

i

, кПа 

20 

30 

45 

60 

70 

80 

β

1 

0,35 

0,30 

0,25 

0,20 

0,20 

0,20 

 

Қарастырылатын  нүктедегі  топырақты  зондтау  мәліметтері  бойынша,  қағылмалы 

қаданың  іргелі  беттеріндегі  топырақтың  шекті  кедергісінің  орташа  мәнін 

f,

  кПа,  келесі 

тармақтарға сәйкес анықтау керек:  
а) I типтегі зондтарды қолданғанда — келесі формула бойынша 
 

s

f

f

2





 

(28) 

 

б) II типтегі зондтарды қолданғанда —келесі формула бойынша 
 

 

h

h

f

f

i

si

i

/







 

(29) 

 



2

, 



i

 —

 15-кесте бойынша қабылданатын коэффициентер; 

f

s

  — 

зондтың  іргелік  бетіндегі  топырақтың  ӛлшенген  жалпы  кедергісін,  таңдап  алынған 

кӛтергіш  қабаттың  зондтау  нүктесіндегі  топырақтың  бетінен,  қадалардың  ұшының 
орналасу  деңгейіне  дейінгі  аралықтағы  зондтың  іргелік  бетінің  ауданына  бӛлгендегі 
қатынас ретінде анықталатын, зондтың іргелік бетіндегі топырақ кедергісінің орташа мәні, 
кПа;  

f

si

 —

 зондтың іргелік бетіндегі топырақтың 

i

 –ші қабатының орташа кедергісі, кПа; 

ҚР ЕЖ 5.01-103-2013 
СП РК 5.01-103-2013 

40 

i

h  —

 топырақтың 

i

 –ші қабатының қалыңдығы, м.  

4.5.12  Сығушы  және  жұлушы  жүктемелерге  жұмыс  істейтін  бұрамалы  қадалардың 

кӛтеру  қабілетін  статикалық  зондтау  нәтижелері  бойынша  4.3.8  тармақтары  арқылы,  ал 
зондтау  нүктесіндегі  қаданың  шекті  кедергісінің  жеке  мәнін  —  (26)  формула  бойынша 
анықтау керек, мұндағы тереңдік қалақтың диаметрінің мәніне азайтылып қабылданады.  

Қада 

қалағының 

астындағы 

(үстіндегі) 

топырақтың 

шекті 

кедергісін, 

қарастырылатын  нүктедегі  топырақты  зондтау  мәліметтері  негізінде  (27)  формула 
бойынша анықтау керек. Бұл жағдайдағы 



1

 

— қалақтың диаметріне тең етіп қабылданған 

жұмыс  аймағындағы  зондтың  ұштығынан  тӛмен  жатқан  топырақ  кедергісінің  орташа 
мәніне  байланысты,  15-кесте  бойынша  қабылданатын  еселік.  Бұрамалы  қада  діңінің 
іргелік бетіндегі топырақтың шекті кедергісінің орташа мәнін, қарастырылатын нүктедегі 
топырақты зондтау мәліметтері бойынша (28) немесе (29) формула арқылы анықтау керек. 

4.5.13  Статикалық  зондтау  қондырғысының  үйкеліс  муфтасындағы  топырақтың 

кедергісі  туралы  мәліметтерді  пайдаланбай-ақ  анықталған  зондтау  нүктесінде  қаданың 
кӛтеру қабілетін 

du

F

, кН мына формула бойынша анықтайды: 

а) қағылмалы қадалар үшін 
 

 

i

i

c

du

h

f

u

A

q

F







1



 

(30) 

 
мұнда 

I



(иленгіш және сусымалы) жұмыс істеу жағдайының коэффициенті; 

c

q  

-  қада  табанынан  бір  диаметр  жоғары  және  тӛрт  диаметр  тӛмен  аймақта  анықталған 

қада табанының деңгейіндегі зонд конусының кедергісі; 

i

h

 - топырақтың 

i

-ші қабатының қалыңдығы, м; 

f

i

  –  16-кесте  бойынша 

q

c

  (МПа)  зондтың  кедергісіне  байланысты  қабылданатын 

топырақтың 

i

- ші қабатының кедергісінің орташа мәні, кПа; 

u

 - қада діңінің кӛлденең қимасының периметрі, м; 

A

 - қада табанының ауданы, м

2

. 

б) сығушы жүктемеге жұмыс істейтін бұрғылы қадалар үшін 

 

 

i

i

cf

du

h

f

u

RA

F









 

(31) 

 
мұнда 

R 

c

q

  зонд  конусының  орташа  кедергісіне 

байланысты кПа, қада табанының бір диаметрінің шегінде жоғары және екі диаметр тӛмен 
орналасқан  аймақта  жатқан  қаданың  тӛменгі  бӛлігіндегі  топырақтың  есептік  кедергісі, 
кПа; 

A 

– қада табанының ауданы, м

2

; 

f

i

 – қаданың іргелік бетіндегі топырақтың есептік кедергісінің орташа мәні, кПа, қаданың 

есептік бойындағы 

i

h

, 17-кестеге сәйкес зондтау мәліметтері бойынша анықталады; 

 

41 

i

h

 - топырақтың 

i

-ші қабатының қалыңдығы, ол 2 м аспай қабылдануы керек; 

cf



  -  қаданың  дайындалу  технологиясына  байланысты  алынатын  еселік,  ол  келесі 

жағдайларда қабылданады: 
а) 1-ге тең құрғақ бетондалған қадалар кезінде; 
б) су астында, сазбалшықты ерітіндімен бетондау кезінде, сонымен қоса 0,7-ге тең арнайы 
құбырлар пайдаланылған жағдайда. 

формулалары бойынша анықталған қаданың кӛтеру қабілетін 

d

F

,  кН зондтаудың барлық 

нүктелері үшін 

du

F

 

жеке мәндерінің орташа мәні ретінде анықтау керек.  

4.5.15 Бұрғыланған қадаға түсетін үлкен жүктемелерді ескерсек, статикалық зондтау 

нәтижесі  бойынша  қаданың  кӛтеру  қабілетін  4.2  тармағына  сәйкес  анықтау  керек. 
Қаданың  кӛтеру  қабілетінің  алынған  мәндерінің  арасында  25  %-дан  астам  алшақтық 
болған жағдайда, екі қадаға статикалық сынақтау ӛткізу керек.  

 

17-кесте  – Зонд конусының кедергісі 

 

Зонд конусының кедергісі 

q

c

, кПа 

Бұрғымалы қаданың тӛменгі 

бӛлігіндегі топырақтың есептік 

кедергісі

 R

, кПа 

Қаданың іргелік бетіндегі 

топырақтың есептік кедергісінің 

орташа мәні, 

f

i

, кПа 

құмдар 

сазбалшықты 

топырақтар 

құмдар 

сазбалшықты 

топырақтар 

1000 

- 

200 

- 

15 

2500 

- 

580 

- 

25 

5000 

900 

900 

30 

35 

7500 

1100 

1200 

40 

45 

10000 

1300 

1400 

50 

60 

12000 

1400 

- 

60 

- 

15000 

1500 

- 

70 

- 

20000 

2000 

- 

70 

- 

Ескертпелер 
1 

R

 және 

f

i

 мәндерін 

q

c

 аралық мәнінде шамалау арқылы анықтайды. 

2  Кестеде 

R

  және 

f

i

  келтірілген  мәндері  топыраққа  5  м  тереңдікте  салынған  диаметрі  600  -  1200  мм 

болатын бұрғымалы қадалар үшін келтірілген.  

3 Егер 

R

 және 

f

i

 мәндері кесте арқылы қабылданса, онда есептік жүктемесі 

F

d 

болатын қаданың шӛгуі 

0,03

d 

аспайды.

 

 

4.5.16 Егер  батыруға  статикалық  жүктемемен  сынақтаулар  ӛткізілетін  алаңда 

топырақтық  жағдайы  бірдей  3-5  қағылатын  қада,  сонымен  бірге  статикалық  зондтау 
нәтижелері  (алты  және  одан  да  кӛп)  болған  жағдайда  және  есептеулер  нәтижелерінің 
арасында  25%-дан  аспайтын  ӛзара  айырмашылық  болса,  кӛтеру  қабілетін  мына 
формуламен анықтауға болады:  

 

 

gs

u

d

n

F

F



/





 

 

(32) 

 

ҚР ЕЖ 5.01-103-2013 
СП РК 5.01-103-2013 

42 

мұнда 

u

F n



- қаданың шекті кедергісінің орташа мәні; 

gs



-  топырақ  бойынша  сенімділік  коэффициенті,  ол  зондтау  нәтижесі  бойынша  келесі 

формула арқылы анықталады: 
 

 

s

gs

V





1



 

  

(33) 

 
мұнда 

s

V

  -  [5]  талаптары  бойынша  анықталған  зондтау  мәліметтері  арқылы  есептелген 

қаданың шекті кедергісінің жеке мәндерін ӛзгерту коэффициенті. 
 

4.6 Қадалы іргетастар мен олардың негіздерін деформациялар бойынша есептеу 

тармақтарына сәйкес табиғи негізде шартты іргетастың шӛгуі ретінде анықтауға болады. 

Біртекті  немесе  физикалық-механикалық  сипаттамалары  тереңдік  бойынша 

шекті мәнінен асып кетпеуі керек.  

Тірек  қада  ретінде  жұмыс  істейтін  қадалардан  тұратын,  шоғырдан  бӛлек  жұлушы 

жүктемелерді қабылдайтын жеке қапсырылған қадалардан тұратын іргетастарды, сонымен 
қатар,  жұлушы  жүктемелердің  әсеріне  жұмыс  істейтін  қадалар  шоғырын  деформациялар 
бойынша есептеу талап етілмейді.  

4.6.2 Табиғи  негіздегі  шартты  іргетасқа  сияқты  орындалатын,  қапсырылған 

қадалардан  тұратын  іргетастың  шӛгуін  есептеу  нормативтік  құжаттар  талаптарына 
талаптарына сәйкес жүргізілгені жӛн. 

 

- іргелерінен  – 





,

4

II mt

htg



қатарының  сыртқы  шектерінен  тұрған,  бірақ  аққыштық  кӛрсеткіші 

I

L

 

>

  0,6  (

d

  -  диаметр 

немесе  қаданың  кӛлденең  қимасының  бӛлігі)  топырақ,  қаданың  тӛменгі  бӛлігіне  жатып 
қалған жағдайда 2

d 

артық емес, ал осы қадалардың тӛменгі бӛлігі арқылы ӛтетін кӛлденең 

қадалар болған кезде АВ және БГ тік жазықтықтарымен; 

- жоғарыдан - ВГ топырақтың тегістелу бетімен; 

мұнда 

,

II mt



-  топырақтың  ішкі  үйкеліс  бұрышының  орташа  есептік  мәні,  ол  келесі 

формула бойынша анықталады: 

 

 

 

,

0

II,

,







i

h

i

i

i

II

h

h





 

(34) 

 

 

43 

мұнда 

,i

II



 - град. қадалар ӛткен, қалыңдығы 

i

h

, жеке топырақ қабаттарының ішкі үйкеліс 

бұрыштарының есептік мәндері; 

h

 - қаданың топыраққа батырылу тереңдігі, м. 

Шартты  іргетастың  шӛгуін  есептеу,  шартты  іргетастың  табанындағы  негізге 

берілетін қосымша тік қысым арқылы жүргізеді, яғни осы табан деңгейіндегі топырақтың 
ӛз  салмағынан  туындайтын  тік  кернеуді  есептемеген  жағдайда,  сонымен  қатар,  шартты 
іргетастың  ӛз  салмағы  қаданың,  ростверктің  және  шартты  іргетастың  кӛлеміндегі 
топырақтың салмақтарын қосып алған жағдайда. 

4.6.3 Егер  құрылыс  кезінде  аймақты  биіктігі  2  м  болатын  себіндімен  (шаюмен) 

тегістеу  және  басқа  да  аймақты  себіндіге  парапар  тұрақты  (ұзық  уақыт)  жүктеу 
қарастырылса, ал қаданың ену тереңдігі бойынша шымтезек қабаты немесе қалыңдығы 30 
см асатын лайлы саз жатса, онда қапсырылған қадалардан тұратын іргетастың шӛгу мәнін 
шартты іргетастың пішіндерін азайту арқылы анықтайды, бұл жағдайда тік және кӛлденең 
қадалар  арақашықтығы  екеріледі 





,

4

II mt

htg



  (мұндағы 

mt

h

–  қаданың  тӛменгі  бӛлігінен 

шымтезек қабатына немесе қалыңдығы 30 см асатын лайлы сазға дейінгі қашықтық).  

 

 

 

1

-с

урет.  Қадалы іргетастардың шӛгуін есептеу кезіндегі шартты іргетастың 

шекараларын анықтау

 

 

4.6.4  Топталған  қадалардың  ӛзара  әсерін  ескеру  арқылы,  қадалы  іргетастың  шӛгуін 

есептеу үшін, жеке қаданың шӛгуін анықтау қажет. 

Жеке қапсырылған қаданың шӛгуі 

s

, м келесі формула бойынша анықталады: 

 

 





/

s

S

PI

Esld



 

 

(35) 

 
мұнда 

P

- қадаға түсетін жүктеме, кН; 

I

s

 

– шӛгудің әсерлік коэффициенті, ол: 

ҚР ЕЖ 5.01-103-2013 
СП РК 5.01-103-2013 

44 

қатқыл  қада  үшін  - 

l d

қатынасынан,  сығылғыш  қада  үшін  - 

l d

қатынасынан  және 

салыстырмалы  қатқыл  қадалардан 

SL

p

E

E

/





,  мұндағы 

E

p

  –  қада  материалының 

серпімділік модулі, кПа; 

E

SL

 

- қада табаны деңгейіндегі топырақтың деформация модулі, кПа; 

d

 - қаданың диаметрі немесе бір жақ бӛлігі, м; 

l

 - қаданың ұзындығы, м. 

I

s

  шӛгудің  әсерлік  коэффициенті  қатқыл  қадалар  үшін 

келесі формула бойынша анықталады: 

 

 

4

/

/

6

,

2





d

l

I

s

 

 

(36) 

 

Сығылғыш қадалар үшін 

I

s

 

18-кесте – Сығылатын қадалар ҥшін 

I

s

 коэффициентінің мәні 

 

l

/

d

 

I

s

 коэффициентінің мәні, егер λ, тең болса 

 

100 

1000 

10000 

10 

0,19 

0,16 

0,15 

25 

0,18 

0,10 

0,08 

50 

0,17 

0,06 

0,05 

 

4.6.6 Топырақтың деформация модулін 

E

SL 

анықтау кезінде, оның нақты мәні қаданы 

далалық  сынақтаудан  ӛткізу  (нысанда  100  ден  артық  қада  болса)  нәтижелері  бойынша 
алынуы мүмкін екенін ескеру керек. 

Статикалық зондтау нәтижелерін қолдану кезінде 

q

с 

зондтау кедергісіне тәуелді 

E

SL

 

келесі

 

ең аз мәндерді қабылдау ұсынылады: 

- құмдарда 

E

SL

 = 6

q

c

; 

- сазбалшықты топырақтарда 

E

SL

 = 10

q

c

. 

4.6.7  Топтағы  қадалардың  ӛзара  әсерін  ескеріп,  7

d

  дейін  қадалардың  ара 

қашықтықтары  кезінде  қадалар  тобының  шӛгуін

  s

G

,  м  сол  жүктемеде  жеке  қадалардың 

шӛгуіне  қарсы  топтағы  қадалардың  шӛгуін  кӛбейтуді  ескеретін  сандық  шешім  негізінде 
анықтайды,  қаданың  иілгіштігі 

l d

  мен  қатқылдығы  λ,  келесі  формула  бойынша 

анықталынады: 

 

 

1

s

SG

S R



, 

(37) 

 
мұнда 

I

S

R

s