СП РК 5.01-103-2013 СВАЙНЫЕ ФУНДАМЕНТЫ (ҚР ЕЖ 5.01-103-2013) - 2

 

13 

Егер шӛгінділер қабаттарын  ӛтіп таутасты топыраққа енгізілген, бұрғыланған және 

қабыршақ-қадалар  үшін  қатынас 

h







/

2

  болса,  онда 

h

l

l





0

1

  етіп  қабылдау  керек 

(мұндағы 

h

 -  бұрғыланған  және қабыршақ қадалардың, тӛменгі  шетінен бастап, ростверк 

биік  болғанда,  топырақтың  жоғарғы  тегістелген  бетіне  және  табаны,  қатты  сығылатын 
түрлерінен басқа шӛгінді топырақтарға, орнатылган немесе ендірілген тӛмен ростверктің 
салу тереңдігіне дейінгі есептелген, ену тереңдіктері, м). 

Деформация  модулі 

0, 5

E



  МПа  қатты  сығылғыш  топырақтарды  ӛтетін  бұрғы-

иньекциялық  қадаларды  материалының  беріктігі  бойынша  есептегенде,  бойлай  иілуге 
есептелінетін қада ұзындығы 

d

l

 қада диаметріне байланысты 

d  

қабылданады:  

2

E



МПа 

25

d

l

d



; 

2

5

E

 

МПа 

15

d

l

d



. 

Егер 

d

l

  қатты  сығылатын  топырақ  қалыңдығынан 

g

h

  асатын  болса,  есептік 

ұзындықты 2

g

h

 тең деп қабылдау қажет. 

4.4.1.9 Толтырылатын  және  бұрғыланатын  қадаларды  материалдарының  беріктігі 

бойынша  есептегенде  (қада-баған,  бұрғыланып  түсірілетін  қададан  басқа)  бетонның 
есептік кедергісін, жұмыс жағдайының 

sb



 = 0,85 және қада жұмыстарын ӛндіру тәсілінің 

әсерін ескеретін 

sb

/



 коэффициентерді ескере отырып қабылдау қажет: 

а) сазбалшықты  топырақтарда,  құрылыс  барысында  жерасты  суларының  деңгейі, 

қадалардан  5  м  тӛмен  болған  жағдайында,  қабырғаларын  бекітпей-ақ,  ұңғыманы  құрғақ 
бұрғылау және бетондау мүмкін болса, 

sb

/



= 1,0; 

б) топырақтарда,  ұңғымаларды  бұрғылау  және  оларды  бетондау,  қайта  алынатын 

арнайы құбырларды пайдалана отырып, құрғақ жағдайда жүргізілсе, 

sb

/



 = 0,9; 

в) топырақтарда,  ұңғымаларды  бұрғылау  және  оларды  бетондау,  қайта  алынатын 

арнайы құбырларды пайдалана отырып, ішінде суы болған жағдайда жүргізілсе, 

sb

/



= 0,8; 

г) топырақтарда, ұңғымаларды бұрғылау және оларды бетондау сазбалшықты қоспа 

немесе судың артық қысымы кӛмектерімен (арнайы қбырларсыз) жүргізілсе, 

sb

/



 = 0,7. 

4.4.1.10 Барлық 

түрлердегі  қадалар  құрылымдарының  есептеулері,  оларға 

үймереттер мен ғимараттардан берілетін жүктемелердің әсеріне, ал қағылмалы қадаларда, 
сонымен  қатар,  оларды  дайындау,  жинау,  тасымалдау  және  қаданың  басынан  0,3

l

 

(мұндағы 

l

  —  қаданың  ұзындығы)  қашықтықтағы  бір  ғана  нүктеден  кӛтергенде,  ӛз 

салмағынан пайда болатын, күштерге жүргізілуге тиісті.  

Осы  арада,  қадада  меншікті  салмағы  әсерінен  пайда  болған  жүктемені  анықтауға 

қажет, динамикалық коэффициентердің келесі мәндері қабылдануға тиісті: 

-

 

1,5 – беріктік бойынша; 

-

 

1,25 – жарықшақтардың пайда болуына және ашылуына есептеу кездерінде.  

Бұл  жағдайларда,  қаданың  ӛз  салмағының  жүктемесі  бойынша  сенімділік 

коэффициенті бірге тең етіп қабылданады. 

4.4.1.11  Iргетас құрамындағы немесе одан бӛлек,  жеке қаданың, негіз топырағының 

кӛтергіштік қабілеті бойынша есептелуі, келесі шарт бойынша жүргізіледі  

 

ҚР ЕЖ 5.01-103-2013 
СП РК 5.01-103-2013 

14 

k

d

F

N





, 

(2) 

 

мұнда 

N

-  қадаға  түсетін  (іргетастардың  тиімсіз  бірігуі  кезінде  іргетасқа  әсер  ететін 

есептік жүктемелерден туындайтын, бойлай түскен күш) есептік жүктеме;  

d

F

 

-  әрі қарай, қаданың кӛтергіштік қабілеті  деп аталатын, жеке қада негіз топырағының 

есептік кӛтеру қабілеті;  

k



- беріктік коэффициенті, ол келесі жағдайларға байланысты қабылданады: 

 

- 1,2  –  егер,  қаданың  кӛтергіштік  қабілеті,  статикалық  жүктемемен,  дала 

сынақтарының нәтижелері бойынша анықталған болса; 

- 1,25  –  егер,  қаданың  кӛтергіштік  қабілеті,  топырақтарды  статикалық  зондтау, 

сонымен  қатар,  топырақтың  серпімді  деформациясын  ескере  отырып,  қаданы 
динамикалық, сондай-ақ, нұсқалық қадалармен немесе қада-зондпен далалық сынақтаулар 
нәтижелері бойынша, анықталған болса;  

- 1,4 – егер, қаданың кӛтергіштік қабілеті  есептелумен немесе топырақтың серпімді 

деформациясы  ескерілмей,  қаданың  динамикалық  сынақталу  нәтижелері  бойынша 
анықталған болса;  

- 1,4  (1,25)  –ростверктері  аласа,  қапсырылған  және  тірелген,  ал  биік  ростверктерде 

тек  тірелген  қадаларда  орналасқан,  сығатын  жүктемені  іргетас  құрамындағы  қадалар 
санына қарамай қабылдайтын, кӛпір тіректерінің іргетастары үшін.  

Табаны, қатты сығылғыш топыраққа тірелетін, биік немесе аласа ростверктер  және 

сығатын  жүктемені  қабылдайтын  қапсырылған  қадалар,  сонымен  қатар,  жұлушы 
жүктемені  қабылдайтын,  ростверктің кез  келген  түрлеріндегі  қапсырылған  қадалар  және 
қада-тіректер жағдайларында 

k



 мәні іргетастағы қадалар санына қарай қабылданады: 

- 21 және одан кӛп 1,4 (1,25); 
- 11-ден 20-ға дейінгі 1,55 (1,4); 
- « 6 « 10 «1,65 (1,5); 
- « 1 « 5 «1,75 (1,6). 
Баған астындағы, қимасы тік тӛртбұрышты, жеке қададан тұратын іргетастар үшін, 

600кН  тең  жүктеме  түсетін  қағылатын  және  2500кН  тең  жүктеме  түсетін  толтырылатын 
қадалар  үшін, 

k



  коэффициентінің  мәні,  егер  қаданың  кӛтергіштік  қабілеті  статикалық 

жүктемемен  сынақтау  нәтижелері  бойынша  анықталған  болса  1,4-ке,  ал  егер,  басқа 
әдістермен анықталған болса 1,6-ға тең етіп қабылданады. 

Шекті  шӛгуі  30  см  және  одан  кӛп  болатын  (қадалар  саны  100-ден  артық  болса), 

қаданың  кӛтергіштік  қабілеті  статикалық  сынақтаулар  нәтижелері  бойынша  анықталған 
болса, қатқыл үймереттердің тегіс қадалы алаңдары үшін 

k



 = 1 тең етіп қабылданады. 

 

Ескертпелер 
1   Қаданың кӛтергіштік қабілеті статикалық жүктемемен далалық сынақтаулар нәтижелері бойынша 

немесе  статикалық  зондтау  нәтижелері  негізінде  жүргізілген  есептеулермен,  анықталған  жағдайлардағы 

γ

k

 

мәндері жақша ішінде берілген. 

 

15 

2  Қадалардың  барлық  түрлерін  батырушы,  жұлушы  жүктемелерге  есептегенде,  қадада 

N 

есептік 

жүктемеден  туындайтын  бойлық  жүктемені  ұлғайтатын,  жүктеме  бойынша  сенімділік  коэффициентімен, 
қаданың ӛз салмағын ескере, қабылдау қажет.  

3  Егер қадалы іргетастарды есептеу кезінде жел және краннан берілетін жүктемелер ескерілсе, онда 

шеткі қадалар қабылдайтын есептік жүктемені 20 %-ға (электр желілерінің баған іргетасынан басқа) дейін 
арттыруға болады. 

 
Егер кӛпір тіректері іргетасының қадалары сыртқы жүктемелер әсер ететін бағытта 

бір  немесе  бірнеше  қатарлармен  орнатылатын  болса,  онда,  кӛбірек  жүктелген  қадалар 
қабылдайтын  жүктемелердің  есептік  мәндерін,  тежелуден,  жел  қысымынан,  мұз  және 
кемелер  қысуынан  түсетін  (біріге  немесе  жеке-жеке)  жүктемелерді  ескере,  әр  қатарда  4 
қада болған жағдайда, 10 %-ға және әр қатарда 8 немесе одан кӛп қада болған жағдайда 
20 %-ға арттыруға болады. 

4.4.1.12  Қадаға  түсетін  есептік  жүктемені

  N

,  кН  анықтау  үшін,  іргетасты  тік  және 

кӛлденең жүктемелерді және аударушы күштерді қабылдайтын қаңқалы құрылым ретінде 
қарастырған жӛн. 

Қадалары  тік  орнатылатын  іргетастар  үшін,  қадаға  түсетін  есептік  жүктемені 

тӛмендегі формула бойынша анықтауға болады: 

 

,

2

2











i

y

i

x

d

x

x

M

y

y

M

n

N

N

 

(3) 

 

мұнда 

d

N

 - сығушы есептік күш, кН; 

,

x

y

M M

-  басты  орталық 

х 

және

  у

  ростверк  табанындағы  қадалар  жоспарына  қатысты 

бағыттардағы есептік аударушы күштер, кН



м; 

n

 - іргетастағы қадалар саны; 

,

i

i

x y

- басты бағыттауыштардан әр қада ортасына дейінгі арақашықтық, м; 

,

x y

-есептік  жүктеме  анықталатын  басты  бағыттауыштардан  әр  қада  ортасына  дейінгі 

арақашықтық, м. 

4.4.1.13 Кӛлденең  қимасы  бірдей  тік  қадалардан  құралған  іргетасқа  әсер  ететін 

кӛлденең жүктемені барлық қадалар арасында біркелкі таратуға болады.  

4.4.1.14  Қадалы  іргетастардың  және  олардың  негізінің  орнықтылығын,  топырақтың 

қозғалатын  бӛлігіне түсірілген,  қадалардан  пайда  болатын қосымша  кӛлденең  бағыттағы 
кері әсерді есепке ала отырып тексереді.  

4.4.1.15  Қадаларды  және  қадалы  іргетастарды  материалдарының  беріктігі  бойынша 

есептеген  жӛн  және  негіз,  аяздан  ісінетін  топырақтардан  құралатын  болса,  онда 
іргетастардың орнықтылығын, аяздан ісіну күштері әсеріне тексеру керек. 

4.4.1.16 Қадаларды  және  қадалы  іргетастарды  деформациялар  бойынша  есептелуі 

келесі шарттың орындалуымен жүргізіледі: 

u

S

S



,

 

(4) 

 

ҚР ЕЖ 5.01-103-2013 
СП РК 5.01-103-2013 

16 

мұнда 

S

-  есептеулермен  анықталатын,  қаданың,  қадалы  іргетастын  және  ғимараттың 

ӛзара  бірлескен  деформациясы  (шӛгу,  ауытқу,  қадалардың,  қадалы  іргетастардың 
салыстырмалы шӛгуі және с.с);  

u

S

- 

қаданың, 

қадалы 

іргетастың 

және 

ғимараттың 

негіздерінің 

бірлескен 

деформациясының шекті мәні.  

 

4.4.2 Қадалардың кӛтеру қабілетін анықтайтын есептік әдістер 

 
4.4.2.1 Таутасты 

топыраққа 

тіреле 

орнатылатын 

қағылмалы, 

қабыршақ, 

толтырылмалы  және  бұрғымалы  қадалардың,  сонымен  қатар,  аз  сығылатын  топыраққа 
тірелген  қағылмалы  қадалардың  кӛтеру  қабілеті 

d

F

,  кН  келесі  формула  бойынша 

анықталынады:  

 

A

F

R

F

c

d











, 

(5) 

 

мұнда 

c



- 1 –ге тең болып қабылданатын, қаданың топырақтағы жұмыс істеу жағдайының 

коэффициенті; 

R

- тірек қада астындағы топырақтың есептік кедергісі, кПа; 

A

-  қаданың  топыраққа  тірелу  ауданы,  м

2

,  тұтас  қималы  және  тӛменгі  жағы  бітеу  қуыс 

қадалар үшін толық қабылданатын; дӛңгелек қималы, астыңғы жағы ашық қуыс қадалар 
және  қабықшақ  қадалар  үшін-нақты  қима  ауданына  тең,  егер  олардың  қуысы  бетонмен 
жабылмаса, және де қима ауданының сыртқы шеңберіндегі толық ауданға тең, егер қуыс, 
оның үш диаметріне тең биіктікке дейін, бетонмен толтырылса.  

Тірек  қаданың  тӛменгі  жағындағы  топырақтың  есептік  кедергісін

  R

  тӛменде 

келтірілген жағдайларға қарай қабылдау керек: 

а) таутасты және аз сығылатын топыраққа тірелетін, қағылмалы қадалардың барлық 

түрлері үшін 

R

 = 20000 кПа; 

б) бетонмен толтырылатын және жемірілмеген таутасты топыраққа кем дегенде 0,5 

м бекітілген бұрғылы қадалар мен қабыршақ-қадалар үшін - тӛмендегі формуламен: 

 

,

5

,

1

γ

,



















f

d

g

n

c

d

l

R

R

 

(6) 

мұнда 

,

c n

R

-  суға  қаныққан  жағдайдағы  таутасты  топырақтың  тік  бағыттағы  беріктік 

шегінің нормативтік мәні, кПа; 

g



- топырақ бойынша сенімділік коэффициенті, 1,4 тең етіп қабылданады; 

d

l

-  толтырылатын  және  бұрғылы,  сондай-ақ  қабыршақ-қадалардың  таутасты  топыраққа 

ендірілуінің есептік тереңдігі, м; 

f

d

-  толтырылмалы  және  бұрғылы  қадалардың  таутасты  топыраққа  ендірілген  бӛлігінің 

сыртқы диаметрі, м;  

 

17 

в)  жемірілмеген  таутасты  топырақтардың  жоғарғы  бетіне  тегіс  тірелетін,  қалыңдығы  үш 
қабыршақ  қада  диаметрінен  кем  емес,  таутасты  емес,  шайылмайтын  топырақ  қабатымен 
жабылған қабыршақ қадалар үшін – тӛмендегі формуламен: 

g

n

c

R

R

γ

,



, 

(7) 

 
Ескертпе  -  Толтырылатын,  бұрғылы  және  қабыршақ-қадалар  негізінде  жемірілген  және  жұмсарған 

таутасты  топырақтар  жатса,  олардың  беріктік  шегін  штамптық  немесе  статикалық  жүктемемен  сынақтау 
нәтижелері бойынша қабылдау керек.  

 
4.4.2.2 Сығушы  жүктемеге  жұмыс  істейтін  қағылмалы  қапсырылған  және 

батырылып  кіргізілетін,  қабыршақ  қадалардың  кӛтеру  қабілетін 

d

F

,  кН,  топырақтың 

есептік кедергілерінің қосындысы ретінде анықтау қажет: 

 

















i

i

cf

cR

c

d

h

f

u

A

R

F







(

), 

(8) 

 

мұнда 

c



-  1  тең  болып  қабылданатын,  қаданың  топырақтағы  жұмыс  істеу  жағдайының 

коэффициенті; 

R

- қада астындағы топырақтың есептік кедергісі, кПа; 

A

- қаданың топыраққа тірелу ауданы, м

2

; 

u

- қаданың кӛлденең қимасының сыртқы периметрі, м; 

i

f

- 

i

- ші топырақ қабатының іргелік бетінің есептік кедергісі, кПа; 

i

h

- қаданың іргелік бетімен түйісетін 

i

 –ші топырақ қабатының қалыңдығы, м; 

,

cf

cR

 

-  қадаларды  батыру  әдісінің,  топырақтың  есептік  кедергісіне  тигізетін  әсерін 

ескеретін,  қадалардың  ұшынан  тӛмен  және  іргелі  беттерінде  орналасқан  топырақтардың 
жұмыс жағдайы коэффициентері.  

4.8-ші  формулада  топырақтың  қада  ӛткен  барлық  қабатының  кедергілерін,  ал  егер 

жобада  алаң  топырағын  сырып  тегістеу  немесе  топырақтың  шайылу  мүмкіндігі 
қарастырылған  жағдайларда,  тегістеу  деңгейінен  және  есептік  су  тасқыны  кезінде 
шайылған  су  қоймасының  түбінен  тӛмен  орналасқан  топырақтың  барлық  қабатының 
кедергілерін қосу керек.  

 
Ескертпелер 
1 Қағылмалы қаданың кӛтеру қабілетін анықтау кезінде қада діңі бойынша 

и

 периметрі ретінде қада 

діңінің  кӛлденең  қимасының  периметрін,  ал  кеңейтілген  жерлерде  -  кеңейтудің  кӛлденең  қимасының 
периметрін қабылдау қажет. 

2 

R

 және 

f

i

5  м  асқан  кезде,  5  м  тереңдік  үшін  1  және  2-кестеде  кӛрсетілгендей  мәндер  бойынша  қабылдау  қажет. 
Сонымен қатар, бұл топырақтар үшін, оларды суландыру мүмкіндігі бар болған жағдайда, 1 және 2- кестеде 
кӛрсетілген 

R

  және 

f

i

,  есептік  кӛрсеткішін,  аққыштық  кӛрсеткіші  толық  суға  қаныққан  топыраққа  сәйкес 

қабылдау керек.  

 

ҚР ЕЖ 5.01-103-2013 
СП РК 5.01-103-2013 

18 

4.4.2.3  Тӛменгі  бӛлігімен  аққыштық  кӛрсеткіші 

L

I

  >  0,6  болатын  борпылдақ  құмға 

немесе  сазбалшықты  топыраққа  тірелетін  қағылмалы  және  батырылатын  қадалардың 
кӛтеру қабілетін 

d

F

, кН қаданы статикалық сынақтау нәтижелері бойынша анықтау қажет. 

4.4.2.4  Құмайт  және  сазбалшықты  топырақтардан  ӛтетін  іргелік  еңістігі 

P

I

  ≤  0,025 

болатын  пирамида,  трапеция  және  ромб  пішінді  қадалардың  кӛтеру  қабілетін 

d

F

,  кН 

тӛмендегі формула бойынша анықтаған жӛн: 

 

































r

i

i

p

i

o

i

i

i

c

d

k

E

i

u

f

u

h

A

R

F





,

, 

(9) 

 

мұнда 

i

u

– қаданың 

i

 –ші қимасының сыртқы периметрі, м; 

i

o

u

,

- қаданың 

i

 –ші қимасының ӛлшемдерінің қосындысы, м; 

p

i

 – қаданың іргелік бетінің еңісі; 

i

E

  –  қаданың  іргелік  бетін  қоршаған  топырақ  қабатының  деформация  модулі,  кПа,  ол 

компрессиялық сынақтар нәтижесі бойынша анықталады; 

i

k  

– топырақ түріне байланысты алынатын және 4-кестесі бойынша қабылданатын еселік; 

r



 

- реологиялық еселік, 0,8-ге тең болып қабылданады. 

 
Ескертпелер 
1  Ромб  тәріздес  қадалар  үшін  іргелік  беті  бойынша  топырақ  кедергілерін  жинақтау  (9)  формуласы 

бойынша жүргізілмейді. 

2  Пирамида  тәріздес  қадаларды  есептеу  кезінде  іргелік  беті 

i

p

  >  0,025  болатын  жағдайда, 

прессиометрлік сынақтар нәтижелері бар болса, E қосымшасының талаптарына сәйкес жүргізу қажет, ал ол 
жоқ болса- (9) формула бойынша анықталады.  

 
4.4.2.5 Жұлушы  жүктемеге  жұмыс  істейтін  қағылмалы,  батырылатын  және 

қабыршақ қадалардың кӛтеру қабілетін 

du

F

, кН тӛменде келтірілген формуламен анықтау 

керек:  

 











i

i

cf

c

du

h

f

u

F





, 

(10) 

мұнда

 

c



 - топырақтағы қаданың жұмыс істеу жағдайының коэффициенті (топыраққа 4 м 

кем  тереңдікке  енетін  қадалар  үшін 

c



=  0,6,  4  м  және  одан  да  кӛп  тереңдікке 

c



=  0,8  – 

барлық ғимараттар мен үймереттер үшін, тек ілме электр желілерінен басқа). 
 

 

19 

1-кесте   - Топырақты шығармай батырылатын, қағылатын және қабыршақ 

қадалардың ҧшынан тӛмен орналасқан топырақтардың есептік кедергісінің мәндері 

 

Қаданың 

ұшының 

батырылу 

тереңдігі, м 

Топырақты шығармай батырылатын, қағылатын қаданың және қабыршақ қадалардың 

ұшынан тӛмен орналасқан топырақтардың есептік кедергісі, 

R

, кПа 

 

тығыздығы орташа құмды топырақтар үшін 

майдатасты 

ірі 

- 

ірілігі 

орташа 

ұсақ 

тозаңды 

- 

сазбалшықты топырақтар үшін, егер аққыштық кӛрсеткіші 

I

L

, тең болса 

0 

0,1 

0,2 

0,3 

0,4 

0,5 

0,6 

3 

7500 

6600 
4000 

3000 

3100 
2000 

2000 
1200 

1100 

600 

4 

8300 

6800 
5100 

3800 

3200 
2500 

2100 
1600 

1250 

700 

5 

8800 

7000 
6200 

4000 

3400 
2800 

2200 
2000 

1300 

800 

7 

9700 

7300 
6900 

4300 

3700 
3300 

2400 
2200 

1400 

850 

10 

10500 

7700 
7300 

5000 

4000 
3500 

2600 
2400 

1500 

900 

15 

11700 

8200 
7500 

5600 

4400 
4000 

2900 

1650 

1000 

20 

12600 

8500 

6200 

4800 
4500 

3200 

1800 

1100 

25 

13400 

9000 

6800 

5200 

3500 

1950 

1200 

30 

14200 

9500 

7400 

5600 

3800 

2100 

1300 

35 

15000 

10000 

8000 

6000 

4100 

2250 

1400 

 
Ескертпелер 
1 Сызық үстіндегі 

R

 мәні құм үшін, ал сызық астында сазбалшықты топырақ үшін берілген. 

2 1-ші және 2-кестедегі қадалардың ұшының батырылу тереңдігін және топырақ қабатының орташа 

орналасу тереңдігін алаңды 3 м-ге дейін қырып, толтырып, шайылыммен тегістегенде табиғи жер бедерінің 
деңгейінен  қабылдау  керек, ал егер 3 м-ден 10 м-ге  дейін қырып, толтырып,  шайылыммен тегістегенде  - 
қыру  деңгейінен  3  м  жоғары  немесе  толтыру  деңгейінен  3  м  тӛмен  орналасқан  шартты  белгіден  ӛлшеу 
керек.  

Су  қоймасында  қадалардың  ұшының  батырылу  тереңдігін  және  топырақ  қабатының  орташа 

орналасу тереңдігін - су қоймасының түбінің есептік су тасқыны кезінде шайылғаннан кейінгі деңгейінен 
бастап, ал батпақты жерлерде – батпақтың түбінің деңгейінен ӛлшеп қабылдау керек.  

Тереңдігі 6 м-ге дейінгі шұңқырлардың үстінен ӛтетін жол ӛтпелерін жобалау кезінде, сумен шаймай 

немесе  алдын-ала  ұңғыма  қазылмай  қағылатын  қадалар  үшін,  1-кестедегі  қаданың  ұшының  топыраққа 
батырылу  тереңдігін,  іргетастар  салынатын  жердің  табиғи  жер  бедері  деңгейінен  ӛлшеп  қабылдау  керек. 
Тереңдігі 6 м-ден асатын шұңқырларда, қаданың ұшының топыраққа батырылу тереңдігін, тереңдігі 6 м-лік 
шұңқырлардағыдай етіп қабылдау керек. 

3 Қадалардың батырылу тереңдігінің және сазбалшықты топырақтардың аққыштық кӛрсеткіштерінің 

аралық мәндерінде, 1-ші және 2-кестедегі 

R 

және 

f

i

 кӛрсеткіштері шамалау арқылы анықталады.  

4 Тығыздық дәрежесі статикалық зондтау мәліметтері бойынша анықталған тығыз құмды топырақтар 

үшін, 1-кестеде берілген сумен шаймай немесе алдын-ала ұңғыма қазылмай қағылатын қадаларға арналған 

R

 

мәнін 100 %-ға кӛбейту керек. Топырақтың тығыздық дәрежесін инженерлік ізденістердің басқа түрлерінің 

ҚР ЕЖ 5.01-103-2013 
СП РК 5.01-103-2013 

20 

мәліметтері бойынша анықтағанда және статикалық зондтау мәліметтері болмаған жағдайда, тығыз құмдар 
үшін 1-кестедегі 

R

 мәнін 20 000 кПа-дан аспайтындай етіп, 60 %-ға кӛбейту керек.  

5  1-кестедегі  есептік  кедергінің 

R

  мәндерін,  егер  шайылмайтын  және  қырылмайтын  топырақтарға 

кӛпірлердің  және  гидротехникалық  ғимараттардың  қадалары  4,0  м  ден  кем  емес,  ал  басқа  ғимараттар  мен 
үймереттердің қадалары 3,0 м-ден кем емес қашықтыққа тереңдетілген жағдайда пайдалануға болады.  

6  Бір  қабатты  ӛндірістік  ғимараттардың  ішкі  ара  қабырғаларының  іргетастары  ретінде 

пайдаланылатын,  кӛлденең  қимасы  0,15х0,15  м  және  одан  кіші  қағылмалы  қадалардың  ұшынан  тӛмен 
орналасқан қабаттың есептік кедергілерінің 

R

 мәндерін, 20 %-ға кӛбейтуге болады.  

7 Иленгіштік саны 

l

p

 



 4 және кеуектілік коэффициенті 

е

<0,8 құмайттың есептік кедергілерін 

R

 және 

f

i,

 тығыздығы орташа құмдардағыдай етіп анықтау керек.  

8  Табиғи  жағдайында  ылғалдылығы 

S

r

 

<

  0,8  болатын  сазбалшықты  топырақ  үшін  аққыштық 

кӛрсеткішін суға қаныққан топырақ үшін есептеп шығару қажет.  

 

2-кесте   - Қағылатын және қабыршақ қадалардың іргелі беттеріндегі есептік 

кедергілерінің мәндері 

 

Топырақ 

қабаты 

орналасуының 

орташа 

тереңдігі, м 

Қағылмалы және қабыршақ қадалардың іргелі беттеріндегі есептік кедергілері, кПа  

тығыздығы орташа құмдар үшін 

ірі және 

ірілігі 

орташа 

ұсақ 

тозаңды 

- 

- 

- 

- 

- 

- 

сазбалшықты топырақтар үшін, егер аққыштық кӛрсеткіші 

I

L

, тең болса 

0,2 

0,3 

0,4 

0,5 

0,6 

0,7 

0,8 

0,9 

1,0 

1 

35 

23 

15 

12 

8 

4 

4 

3 

2 

2 

42 

30 

21 

17 

12 

7 

5 

4 

4 

3 

48 

35 

25 

20 

14 

8 

7 

6 

5 

4 

53 

38 

27 

22 

16 

9 

8 

7 

5 

5 

56 

40 

29 

24 

17 

10 

8 

7 

6 

6 

58 

42 

31 

25 

18 

10 

8 

7 

6 

8 

62 

44 

33 

26 

19 

10 

8 

7 

6 

10 

65 

46 

34 

27 

19 

10 

8 

7 

6 

15 

72 

51 

38 

28 

20 

11 

8 

7 

6 

20 

79 

56 

41 

30 

20 

12 

8 

7 

6 

25 

86 

61 

44 

32 

20 

12 

8 

7 

6 

30 

93 

66 

47 

34 

21 

12 

9 

8 

7 

35 

100 

70 

50 

36 

22 

13 

9 

8 

7 

 

Ескертпелер 
1  2-кесте  арқылы  қаданың  іргелі  беттеріндегі  топырақтың  есептік  кедергісін 

f

i

 

анықтау  кезінде,  1-

Кестеге арналған ескертудің 2-ші және 3-ші тармақтарындағы келтірілген талаптарды ескеру керек.  

2  Қаданың  іргелі  беттеріндегі  топырақтардың  есептік  кедергілерін 

f

i

 

2-кесте  бойынша  анықтау 

кезінде, топырақтардың қатпарларын қалыңдығы 2,0 м-ден үлкен емес біртекті қабаттарға бӛлу керек.  

3  Қаданың  іргелі  беттеріндегі  тығыз  құмды  топырақтардың  есептік  кедергілерінің  мәндерін 

f

i 

2-

Кестеде келтірілген мәндермен салыстырғанда 30%-ке кӛбейту керек.  

4 Кеуектілік коэффициенті 

е

<0,5 құмайттар мен саздақтардың және кеуектілік коэффициенті 

е 



  0,6 

саздардың  есептік  кедергілерін,  аққыштық  кӛрсеткішінің  кез-келген  мәнінде,  2-кестеде  келтірілген 
мәндермен салыстырғанда 15%-ке кӛбейту керек. 

 

 
 

 

21 

3-кесте   - Қадалардың кӛтеру қабілетін есептеу кезіндегі топырақтың жҧмыс 

жағдайының коэффициентері 

 

Топырақты шығармай батырылатын, қағылатын және қабыршақ 

қадалардың топыраққа енгізу әдістері, және топырақтың түрлері  

Қадалардың кӛтеру қабілетін 

есептеу кезіндегі топырақтың 

жұмыс жағдайының 

коэффициентері  

ұшынан тӛмен 

орналасқан 

cR



 

бүйірлі 

беттерінде 

орналасқан 

cf



 

1.  Тұтас  және  тӛменгі  жағы  бекітілген  қуыс  қадаларды 
механикалық  (ілмелі),  булы-ауалы  және  дизель  балғалармен 
топыраққа кіргізгенде  

1,0 

1,0 

2.  Алдын-ала  бұрғыланған  ұңғымаларға  қадаларды  қағып  және 
үстінен  басып,  ұңғыма  түбінен  тӛмен  1  м-ден  аз  емес  тереңдікке 
кіргізгенде, ұңғыма диаметрі:  

 

 

а) шаршы түріндегі қаданың жақтарына тең болғанда  

1,0 

0,5 

б) шаршы түріндегі қаданың жақтарынан 0,05 м-ге аз болғанда  

1,0 

0,6 

в) шаршы түріндегі қаданың жақтарынан немесе дӛңгелек қаданың 
(электр берілісі желілерінің бағандары) диаметрінен на 0,15 м-ге аз 
болғанда  

1,0 

1,0 

3. Құмды топырақтарға шаю арқылы батырып, соңғы кезеңінде 1 м 
және одан үлкен тереңдікке шаюды қолданбай кіргізгенде  

1,0 

0,9 

4.  Қабыршақ  қадаларды  дірілдетіп  батырғанда,  қадаларды 
дірілдетіп батырғанда және дірілдетіп басып енгізгенде: 

 

 

а) тығыздығы орташа құмды топыраққа: 

 

 

ірі және ірілігі орташа  

1,2 

1,0 

ұсақ 

1,1 

1,0 

шаңды  

1,0 

1,0 

б) сазбалшықты топырақтар, аққыштық кӛрсеткіші 

L

I

=

 0,5:  

 

 

құмайтқа 

0,9 

0,9 

саздаққа  

0,8 

0,9 

сазбалшыққа  

0,7 

0,9 

в)  сазбалшықты  топырақтар,  аққыштық  кӛрсеткіші 

L

I



0 

топыраққа: 

 

1,0 

 

1,0 

5.  Ортасы  қуыс  тӛменгі  жағы  ашық  қадаларды  балғаның  кез-
келген түрімен батырғанда:  
а) қадалардың ішкі диаметрі 0,4 м және одан аз болғанда  

1,0 

 

0,7 

1,0 

 

1,0 

б) қадалардың ішкі диаметрі 0,4 м-ден 0,8 м-ге дейін болғанда  
6.  Ортасы  қуыс,  тӛменгі  жағы  бекітілген  дӛңгелек  қадаларды 
қалаған  әдіспен  10  м  және  одан  да  кӛп  тереңдікке  батырып, 
соңынан  тығыздығы  орташа  құмды  топырақта  және  аққыштық 
кӛрсеткіші 

L

I



  0,5  шаңды-батпақты  топырақта  қаданың  тӛменгі 

жағынан камуфлетті кеңейтілу жасалынады. Кеңейтілу диаметрі:  

0,9 

1,0 

а) кӛрсетілген топырақтардың түріне байланыссыз 1,0 м-ге тең  

0,8 

1,0 

б) құмдар мен құмайттарда1,5 м-ге тең  

0,7 

 

ҚР ЕЖ 5.01-103-2013 
СП РК 5.01-103-2013 

22 

3-кесте   - Қадалардың кӛтеру қабілетін есептеу кезіндегі топырақтың жҧмыс 

жағдайының коэффициенттері 

(жалғасы) 

 

в) сазбалшықтар мен саздақтарда 1,5 м-ге тең  

1,1 

1,0 

7. Қадаларды  
а) тығыздығы орташа ірі, ірілігі орташа және ұсақ құмдарға  
б) тозаңды құмдарға  

1,1 
1,1 
1,0 

0,8 
1,0 
1,0 

в) аққыштық кӛрсеткіші 

L

I

 <

 0,5 сазбалшықты топырақтарға  

 

 

 

Ескертпе  -  4  тармақ  бойынша 



cR

  және 



cf

 

коэффициентері  аққыштық  кӛрсеткіштері  0,5>

I

L

>0 

сазбалшықты топырақтар үшін шамалаумен анықталады. 

 

4-кесте   - 

k

i 

коэффициентінің мәні 

 

Топырақтар  

k

i 

коэффициенті 

Құмдар және құмайттар 

0,5 

саздақтар 

0,6 

Сазбалшықтар: 

 

егер 

P

I

 = 18 

0,7 

егер 

P

I

 = 25 

0,9 

Ескертпе  -  Иленгіштік  саны  18  < 

I

p

 

<

  25  сазбалшықтар  үшін 

k

i

  коэффициентінің  мәнің 

шамалауарқылы анықтайды. 

 
4.4.2.6  Топырақты  шығарып  батырғаннан  кейін  артынан  бетонмен  толтырылатын, 

сығушы  жүктемеге  жұмыс  істейтін  кеңейтілген  немесе  кеңейтілмеген  құйма  және 
бұрғылы қадалардың, қабыршақ қадалардың кӛтергіштік қабілетін 

d

F

, кН, келесі формула 

арқылы анықтау керек: 

 



















i

i

cR

c

d

h

f

u

A

R

F





,

 

(11) 

 

мұнда 

c



—

 қадалардың жұмыс жағдайының коэффициенті, ылғалдылық дәрежесі 

S

r

 < 0,9 

сазбалшықты топырақтарға және сары топырақтарға тірелген жағдайда 

c



=0,8, ал қалған 

жағдайларда 

c



= 1; 

cR



-

 қадалардың ұшынан тӛмен орналасқан қабаттағы жұмыс жағдайының коэффициенті

; 

cR



=  1  камуфлетті  кеңейтілген  қадалардан  басқа  барлық  жағдайларда,  камуфлетті 

кеңейтілген  қадаларда  бұл  еселікті 

cR



=  1,3  етіп  қабылдау  керек,  ал  иньекциялық 

бұрғыланған  және  РИТ  қадалар  үшін 

cR



=  0,9,  басқа  жағдайларда 

cR



 

=  1  болып 

қабылданады; 

R   –

технология  бойынша  дайындалған  құйма  қадаларда  1-Кесте  арқылы  қабылданатын, 

қадалардың ұшынан тӛмен орналасқан топырақтың есептік кедергісі, кПа; 

 

23 

A   — 

кеңейтілмеген  құйма  және  бұрғылы  қадалар  үшін  —  қадалардың  кӛлденең 

қимасының  ауданына;  кеңейтілген  құйма  және  бұрғылы  қадалар  үшін  —  кеңейтілген 
жерінің ең үлкен диаметріндегі кӛлденең қимасының ауданына; бетонмен толтырылатын 
қабыршақ қадалар үшін  — қабыршақтың толық  кӛлденең қимасының ауданына тең етіп 
қабылданған қадалардың топыраққа тірелу ауданы, м

2

;

  

u  

— қада діңінің кӛлденең қимасының периметрі, м 

cf



—

  ұңғыма  жасау  әдісі  мен  бетондау  жағдайына  байланысты  5-Кесте  бойынша 

қабылданатын,  қаданың  іргелік  беттеріндегі  топырақтың  жұмыс  жағдайының 
коэффициенті;  

i

f

— 2-Кесте арқылы қабылданатын, қада діңінің іргелік бетіндегі 

i

-ші топырақ қабатының 

есептік кедергісі, кПа.  
 

Ескертпелер 
1  Кеңейтілген  қадалар  қабырғасының  бетіндегі  топырақтардың  кедергісін  есептегенде,  жобалау 

деңгейінен, бағанаға кеңейту беті 

φ

I

/2 бұрыш жасап жанасқан құрастырушы ретінде сызығы бар болжамалы 

конус  бетімен  түйіскен  топырағына  дейін  есепке  алу  қажет,  мұндағы 

φ

I

 

-  кӛрсетілген  конустың  шегінде 

жатқан топырақтың ішкі үйкеліс бұрышының орташа (қабаттар бойынша) есептік мәні.  

2  Бұрғылы-инъекциялық  қадалар  үшін

  u

  діңінің  кӛлденең  қима  периметрін,  оларды  жасау  кезінде 

бұрғыланған ұңғымалардың периметріне тең етіп қолдану қажет. 

Бұрғылы инъекциялық РИТ қадалардың тіреу ауданын кеңеюдің кӛлдененінен қима ауданы бойынша 

қолдану керек, ал діңінің кӛлденең қима периметрін - жердің 

i

 қабатындағы 

j

 разрядтық-импульстік кеңеюін 

толтыруға жіберілген бетон қоспасының кӛлемі бойынша анықталатын қада 

d

ji 

диаметрінің ортанғы мәнінен 

алады. Жобадағы РИТ қадаларының белгіленген кеңеюін топырақтың нақтылы жағдайларында тәжірибелік 
қадалар дайындау кезінде нақтыланады.  

 

5-кесте – Қаданың жҧмыс жағдайының коэффициенті 

cf



 

Қадалар және оларды орнату әдістері 

Қаданың жұмыс жағдайының 

коэффициенті 

cf



 

құмдарда 

құмайт 

тарда 

саздақ 

тарда 

сазбалшықтарда 

1. Құйма қадалар, басында ұштығы бар арнайы құбырды 
қағып жасайтын,  

0,8 

0,8 

0,8 

0,7 

2. Дірілді штампталған құйма қадалар  

0,9 

0,9 

0,9 

0,9 

3.  Бетондалатын  бұрғылы  және  бұрғылы  кеңейтілген 
қадалар: 

 

 

 

 

а)  ұңғымада  су  жоқ  болғанда  (құрғақ  әдіспен),  және  де 
қайта шығарылып алынатын арнайы құбырды қолданып  

0,7 

0,7 

0,7 

0,6 

б) судың немесе балшықты ерітіндінің астында  

0,6 

0,6 

0,6 

0,6 

в)  қатты  бетон  қоспаларын  терең  дірілдеткіштің 
кӛмегімен тӛсеу арқылы (құрғақ әдіспен) 
4.  Ұңғымада  су  жоқ  кезде  дірілді  ӛзекшенің  кӛмегімен 
жасалынатын  бұрғы  толтырмалы,  қуысты  дӛңгелек 
қадалар  

 

0,8 

 

0,8 

 

0,8 

 

0,8 

 

0,8 

 

0,8 

 

0,7 

 

0,7 

5. Топырақты шығарып, дірілдету арқылы батырылатын 
қабыршақ қадалар  

1,0 

0,9 

0,7 

0,6 

ҚР ЕЖ 5.01-103-2013 
СП РК 5.01-103-2013 

24 

5-кесте – Қаданың жҧмыс жағдайының коэффициенті 

cf



(жалғасы) 

 

Қадалар және оларды орнату әдістері 

Қаданың жұмыс жағдайының 

коэффициенті 

cf



 

құмдарда 

құмайт 

тарда 

саздақ 

тарда 

сазбалшықтарда 

6. Қада-тіректер  

0,7 

0,7 

0,7 

0,6 

7.  Қайта  шығарылып  алынатын  құбырдың  немесе  200-
400  кПа  (2-4  атм)  қысымдалған  бентонит  ерітіндісінің 
қорғауымен жасалған бұрғы инъекциялық қадалар  

 

0,9 

 

0,8 

 

0,8 

 

0,8 

8. РИТ қадалар 

1,3 

1,3 

1,1 

1,1 

 
4.4.2.7 Қадалардың ұшынан тӛмен орналасқан топырақтың есептік кедергісін 

R,

 кПа, 

тӛмендегі тармақтарға сәйкес қабылдау керек:  

а) ӛзегіндегі  топырақты  түгел  шығарып  батырылатын  қабыршақ  қадалардың, 

кеңейтілген  және  кеңейтілмеген  толтырылмалы  және  бұрғылы  қадалардың  негізіндегі 
құмды  толтырғыштары  бар  қиыршық  тасты  топырақтар  және  құмды  топырақтар  үшін  - 
(12) формула, ал ӛзегінде жоғарыда айтылған топырақтарды 0,5 және одан үлкен биіктікті 
сақтап  батырылатын  қабыршақ  қадалардың  негізіндегі  топырақтар  үшін  -  (13)  формула 
бойынша анықтайды: 

 





h

d

R



















1

3

2

/

1

1

4

75

,

0













; 

(12) 

 





h

d

R

















1

3

2

/

1

1

4













, 

(13) 

 

мұнда 

4

3

2

1

,

,

,









-  негіз  топырағының  ішкі  үйкеліс  бұрышының  есептік  мәніне 

байланысты 6-Кестесі бойынша қабылданатын ӛлшемсіз коэффициентер; 



1

 —

 қадалар негізіндегі топырақтың (суға қаныққан топырақтарда судың қалқыту әсерін 

ескеру керек) меншікті салмағының есептік мәні, кН/м

3

;  



1

  —

  қадалардың  ұшынан  жоғары  орналасқан  топырақтардың  (суға  қаныққан 

топырақтарда  судың  қалқыту  әсерін  ескеру  керек)  орташа  меншікті  салмағының  есептік 
мәні, кН/м

3

;  

d  —

 құйма және бұрғылы қадалардың диаметрі,  кеңейтілу диаметрі  (кеңейтілген қадалар 

үшін), қабыршақ қадалардың және цемент-құм ерітіндісімен топырақта қатырылған тіреу 
қада ұңғымасының диаметрі, м; 

h  —

  табиғи  жер  бедерінен  немесе  ӛсімдік  қабатын  кесіп  алу  деңгейінен  саналатын 

қадалардың ұшының немесе кеңейтілген жерінің салыну тереңдігі, ал кӛпір тіректері үшін 
есепті су тасқыны кезінде жалпы шайылғаннан кейінгі су қоймасының түбінен ӛлшенеді;  
 

б) негіздегі сазбалшықты топырақтар үшін – 7-Кестесі бойынша. 

 

Ескертпелер 
1 4.2.7 нұсқауы топыраққа қаданың батырылуы қамтамасыз етілген жағдайда қолданылады. 

 

25 

R 

мәнін,  ұзындығы  мен  топырақтық  жағдайы  бірдей, 

қағылмалы қадалар үшін 1- кестесінде келтірілген мәндерден жоғары болмауға тиісті.  
 

6-кесте   – Топырақтың ішкі ҥйкеліс бҧрышының есептік мәндері 

 

Коэффициентер  

Топырақтың ішкі үйкеліс бұрышының есептік мәндері 

1



, град. 

23 

25 

27 

29 

31 

33 

35 

37 

39 

α

1

 

9,5 

12,6 

17,3 

24,4 

34,6 

48,6 

71,3 

108,0 

163,0 

α

2

 

18,6 

24,8 

32,8 

45,5 

64,0 

87,6 

127,0 

185,0 

260,0 

α

3

 егер 

h

/

d

, тең болса: 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

4,0 

0,78 

0,79 

0,80 

0,82 

0,84 

0,85 

0,85 

0,85 

0,87 

5,0 

0,75 

0,76 

0,77 

0,79 

0,81 

0,82 

0,83 

0,84 

0,85 

7,5 

0,68 

0,70 

0,71 

0,74 

0,76 

0,78 

0,80 

0,82 

0,84 

10,0 

0,62 

0,65 

0,67 

0,70 

0,73 

0,75 

0,77 

0,79 

0,81 

12,5 

0,58 

0,61 

0,63 

0,67 

0,70 

0,73 

0,75 

0,78 

0,80 

15,0 

0.55 

0,58 

0,61 

0,65 

0,68 

0,71 

0,73 

0,76 

0,79 

17,5 

0,51 

0,55 

0,58 

0,62 

0,66 

0,69 

0,72 

0,75 

0,78 

20,0 

0,49 

0,53 

0,57 

0,61 

0,65 

0,68 

0,72 

0,75 

0,78 

22,5 

0,46 

0,51 

0,55 

0,60 

0,64 

0,67 

0,71 

0,74 

0,77 

25,0 және одан кӛп 

0,44 

0,49 

0,54 

0,59 

0,63 

0,67 

0,70 

0,74 

0,77 

α

4

 егер

d

, тең болса, м: 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

0,8 және одан аз 

0,34 

0,31 

0,29 

0,27 

0,26 

0,25 

0,24 

0,23 

0,22 

4,0 

0,25 

0,24 

0,23 

0,22 

0,21 

0,20 

0,19 

0,18 

0,17 

Ескертпе - 

φ

I

, 

h

/

d

 және 

d

 аралық мәндері үшін 

α

1

, α

2

, α

3

, және 

α

4

 коэффициентерінің мәндерін шамалау 

арқылы анықтайды. 

 

7-кесте   - 

Топырақты шығара бҧрғыланып, артынан бетонмен толтырылатын, қабыршақ, 

кеңейтілген және кеңейтілмеген бҧрғылы қадалардың есептік кедергісі 

R

, кПа 

 

Қаданың 

ұшының 

салыну 

тереңдігі 

h

, м 

Топырақты  шығара  бұрғыланып,  артынан  бетонмен  толтырылатын,  қабыршақ, 
кеңейтілген  және  кеңейтілмеген  бұрғылы  қадалардың  ұштарынан  тӛмен 
орналасқан  сары  топырақтардан  басқа,  аққыштық 

I

L

  кӛрсеткіші  тӛменде  берілген 

сазбалшықты топырақтардың есептік кедергілері, 

R

, кПа 

0,0 

0,1 

0,2 

0,3 

0,4 

0,5 

0,6 

3 

850 

750 

650 

500 

400 

300 

250 

5 

1000 

850 

750 

650 

500 

400 

350 

7 

1150 

1000 

850 

750 

600 

500 

450 

10 

1350 

1200 

1050 

950 

800 

700 

600 

12 

1550 

1400 

1250 

1100 

950 

800 

700 

15 

1800 

1650 

1500 

1300 

1100 

1000 

800 

18 

2100 

1900 

1700 

1500 

1300 

1150 

950 

20 

2300 

2100 

1900 

1650 

1450 

1250 

1050 

30 

3300 

3000 

2600 

2300 

2000 

- 

- 

40 

4500 

4000 

3500 

3000 

2500 

- 

- 

 
Ескертпе - Кӛпір тіректерінің іргетастары үшін 7-кестеде келтірілген мәндерді:  

ҚР ЕЖ 5.01-103-2013 
СП РК 5.01-103-2013 

26 

а) 1,5



w

h

w

 тең шамаға кӛбейту (тіректер су қоймасында орналасқанда) керек, мұндағы 



w

 — судың меншікті 

салмағы — 10 кН/м

3

); 

h

w

 — су қоймасының есепті су тасқыны кезіндегі деңгейінен оның түбіндегі деңгейіне 

дейінгі су қабатының тереңдігі;  
б)  топырақтың  кеуектілік  коэффициенті

  е

>0,6  болғанда  азайту  керек,бұл  жерде  азайту  коэффициенті 

m

 

келесі мәндердің арасынан (

е

=0,6 тең болғанда 

m

=1,0 және 

е 

= 1,1 тең болғанда 

m

 = 0,6)  интерполяциямен 

анықтау керек.

 

 
4.4.2.8 Топырақты  шығармай  батырылатын  немесе  батырудың  соңғы  кезеңінде 

биіктігі  қабыршақтың  үш  диаметрінен  кем  емес  топырақтық  ӛзекшені  қалдырып  және 
бетонмен толтырылмайтын (топырақ ӛзекше қабыршақ қадалардың ұштарының негізінде 
жатқан  топырақтармен  сипаттамалары  бірдей  топырақтардан  құралған  жағдайда) 
қабыршақ қадалардың ұшынан тӛмен орналасқан топырақтың есептік кедергісі 

R

, кПа, 1-

Кесте бойынша және 3-кестедегі 4-ұстанымға сәйкес, қабыршақ қадаларды батыру әдісін 
ескеретін  жұмыс  жағдайының  коэффициентімен  бірге  қабылдану  керек.  Бұл  айтылған 
жағдайда,  есептік  кедергі  қабыршақ  қадалардың  кӛлденең  қимасының  нақты  ауданына 
жатады.  

4.4.2.9 Жұлушы  жүктемелерге  жұмыс  істейтін  толтырылмалы,  бұрғылы  және 

қабыршақ қадалардың кӛтеру қабілетін 

du

F

, кН келесі формула бойынша анықтау керек: 

 











i

i

cf

c

du

h

f

u

F





, 

(14) 

  

4.4.2.10 Сығушы  және  жұлушы  жүктемелерге  жұмыс  істейтін,  қалақшаларының 

диаметрі 

d



1,2 м және ұзындығы 

l

≤10 м бұрамалы қадалардың кӛтеру қабілетін 

d

F

, кН, 

(15) формула арқылы,  ал қалақшаларының диаметрі 

d

>1,2  м  және  қаданың  ұзындығы 

l

>10 м болғанда - тек қана бұрамалы қадаларды статикалық сынақтау мәліметтері бойынша 
анықтау керек: 

 













d

h

f

u

A

h

c

F

i

c

d





















1

1

2

1

1









,

 

(15) 

 

мұнда

 

c



—  қадаларға  әсер  ететін  жүктемелердің  түріне  және  топырақтың 

жағдайына  байланысты  8-кесте  бойынша  анықталатын,  жұмыс  жағдайының 
коэффициенті;

 

1

2

,

 

—

 

1



 жұмыс аймағындағы (қалақшаларға жанасып тұрған қалыңдығы 

d

-ға тең 

топырақ  қабаты)  топырақтың  ішкі  үйкеліс  бұрышының  есептік  мәніне  байланысты    9-
кесте бойынша алынатын ӛлшемсіз коэффициентер; 

 

1

c  —

 сазбалшықты топырақтың меншікті ілінісінің есептік мәні, кПа;  

1



—

 қада қалақшаларынан жоғары орналасқан топырақтардың меншікті салмағының 

орташа есептік мәні (суға қаныққан топырақтарда судың қалқыту әсерін ескеру керек);  

1

h  —

 қаданың қалақшасының табиғи жер бедерінен, ал ӛсімдік қабатын кесу арқылы 

тегістегенде —тегістелу деңгейінен есептелінетін жату тереңдігі, м;  

 

27 

A   —

  бұрамалы  қаданың,  сығушы  күштерге  жұмыс  істеген  кезінде,  сыртқы 

диаметрінен  есептелінетін  қалақшалар  ауданының  проекциясы,  ал  бұрамалы  қаданың 
жұлушы  күштерге  жұмыс  істеген  кезінде,  діңі  қимасының  ауданы  алынып  тасталған, 
қалақшалардың жұмыс ауданының проекциясы, м

2

; 

i

f —

  2-кесте  бойынша  қабылданатын  бұрамалы  қада  діңінің  бүйір  жақ  бетіндегі 

топырақтың  есептік  кедергісі,  кПа,  (қаданың  батырылу  тереңдігіндегі  барлық  топырақ 
қабаттарының орташа мәні); 

u

 

— қада діңінің периметрі, м; 

h

 — топыраққа батырылған қада діңінің ұзындығы, м; 

d

— қада қалақшасының диаметрі, м. 

 

Ескертпелер 
1  Басатын  жүктемелер  әсер  ететін  бұрамалы  қаданың  кӛтеру  қабілетін  анықтау  кезінде  9-Кестеде 

сипаттамалары  берілген  топырақтар,  қалақшалардың  астында  жататын  топырақтарға,  ал  жұлушы 
жүктемелерге жұмыс істегенде — қалақшалардың үстінде жататын топырақтарға қарасты келтірілген.  

2 Сазбалшықты топырақтарда, қалақшалардың салыну тереңдігі, тегістелу деңгейінен есептегенде 5

d

-

ден, ал құмды топырақтарда 6

d

-ден кем болмауы тиіс (мұндағы

 d — 

қалақшаның диаметрі). 

 

8-кесте   - 

Бҧрамалы қадалардың келесі жҥктемелер ҥшін жҧмыс  

жағдайының коэффициенті 

c



  

Топырақтар 

 

Бұрамалы қадалардың келесі жүктемелер үшін 

жұмыс жағдайының коэффициенті 

c



 

сығушы 

жұлушы 

ауыспалы 

1. Сазбалшықтар мен саздақтар: 

 

 

 

а) қатты, жартылай қатты және тығыз-иленгіш  

0,8 

0,7 

0,7 

б) жұмсақ иленгіш 

0,8 

0,7 

0,6 

в) аққыш  

0,7 

0,6 

0,4 

2. Құмдар мен құмайттар: 

 

 

 

а) ылғалдылығы аз құмдар мен қатты құмайттар 

0,8 

0,7 

0,5 

б) ылғалды құмдар мен иленгіш құмайттар 

0,7 

0,6 

0,4 

в) суға қаныққан құмдар мен ақпа құмайттар 

0,6 

0,5 

0,3 

 

Бұрандалы  бұрғыланған  қаданың  кӛтеру  қабілетін 

d

F

  кН,  мына  формула  бойынша 

анықтауға болады: 

 



















i

i

cf

cR

c

d

h

f

u

A

R

F







,                                      (16) 

 
мұндағы 

c



- 1 тең етілген, топырақтағы қаданың жұмыс жағдайының коэффициенті; 

R

кедергісі кПа; 

A

- қада діңінің кӛлденең қимасының толық ауданы, м

2

; 

u

- қада діңінің кӛлденең қимасының периметрі, м; 

ҚР ЕЖ 5.01-103-2013 
СП РК 5.01-103-2013 

28 

i

f

-  2-кесте  бойынша  қабылданатын  қаданың  іргелік  бетіндегі  негіз  топырақ 

i

-

қабатының есептік кедергісі, кПа; 

i

h

- қаданың іргелік бетіндегі негіз топырақ 

i

-қабатының қалыңдығы; 

cR



-  0,8  тең  етіп  қабылданған  қаданың  іргелік  бетіндегі  топырақтың  жұмыс 

жағдайының  коэффициенті,  ол  1,1  тең  болады,  егер  қаданы  жер  қабаты  бұзылмаған 
топыраққа  енгізген  жағдайда;  0,8  теңестірілген  -  алдын  ала  бұрғылап  қопсытылған 
топырақ  қабатына  қаданы  енгізу  кезінде  және  0,6  тең  болады  –  қаданы  бағыттаушы 
ұңғымаға енгізу кезінде.  

 

9-кесте  –

2

1

,





 коэффициентерінің мәндері 

 

Жұмыс аймағындағы 

топырақтың ішкі үйкеліс 

бұрышының есептік мәні 

1



,

 град 

Коэффициентер  

Жұмыс аймағындағы 

топырақтың ішкі үйкеліс 

бұрышының есептік мәні 

1



,

 град 

Коэффициентер  

α

1 

α

2 

α

1 

α

2 

13 

7,8 

2,8 

24 

18,0 

9,2 

15 

8,4 

3,3 

26 

23,1 

12,3 

16 

9,4 

3,8 

28 

29,5 

16,5 

18 

10,1 

4,5 

30 

38,0 

22,5 

20 

12,1 

5,5 

32 

48,4 

31,0 

22 

15,0 

7,0 

34 

64,9 

44,4 

 

 

4.4.2.11  Бұрандалы  бұрғымалы  қаданың  ұшындағы  топырақтың  есептік  кедергісін 

мына формула бойынша анықтайды:  

 

h

c

R











1

2

1

1







, 

(17) 

 

мұнда 

-  қада  негізі,  топырақтың  ішкі  үйкеліс  есептік  бұрышына 

1



,

  байланысты  9- 

кесте бойынша қабылданатын ӛлшемсіз коэффициентер; 

1

c

- қада негізіндегі топырақтың меншікті ілінісуінің есептік мәні, кПа; 

1



-  қаданың  ұшынан  жоғары  жатқан  топырақтың  орташаланған  меншікті  салмағының 

есептік мәні, кН/м

3

; 

h

- қаданың батырылу тереңдігі, м. 

4.4.2.12 Бұрандалы бұрғымалы қада қабырғасының қалыңдығы, қаданы батыру үшін 

қолданылатын механизм дамытатын ең үлкен бұраушы күш құбырға берілетін жағдайдағы 
беріктігіне сәйкес есептелумен тексерілуге тиісті. 

4.4.2.13 Қада айналасындағы топырақтың шӛгуі кезінде қаданың іргелі бетінде пайда 

болатын кері үйкеліс күштері келесі жағдайларда ескерілуге тиісті: 

- алаң, қалыңдығы 1,0 м-ден астам, топырақ тӛгумен тегістелгенде; 
- қойма едендеріне 20 кН/м

2 

астам пайдалы жүктеме түскенде; 

2

1

,



