СП РК 3.03-112-2013 МОСТЫ И ТРУБЫ (ҚР ЕЖ 3.03-112-2013) - часть 17

 

ҚР ЕЖ 3.03-112-2013

 

249 

А қосымшасы 

(ақпараттық) 

 

Белгілеулер 

 
А.1 5 Тарауда қабылданған белгілеулер 
 

M

u

  — тӛңкеру күштерінің мезеті; 

M

z

 

— ұстап тұрушы күштердің мезеті; 

Q

r

 

— жылжытушы күш;  

Q

z

 

— ұстап тұрушы күш; 

l 

— есептік аралық; 

h 

— биіктік; 

1 + μ 

 

— динамикалық коэффициент; 

m

  — жұмыс шарттарының коэффициенті; 

γ

f

 

— жүктеу бойынша сенімділік коэффициенті; 

γ

n

  — мақсаттылығы бойынша сенімділік коэффициенті. 

 

А.2 6 Тарауда қабылданған белгілеулер 
 

A

  — ауданы; 

P 

— шоғырландырылған тік жүктеме; 

F

h

 

— шоғырландырылған кӛлденең кӛлденең күш; 

M 

— күш мезеті; 

G 

— жылжыту модулі; 

S

f

 

— үйкеліс салдарынан қарсыласу күші; 

S

h

 

— резеңке тірек бӛліктерінің реактивті қарсыласуы; 

T

  — кезең; 

р 

— жаяу жүргіншілерден түсетін уақытша тік жүктеменің қарқындылығы; 

p



  — үйме салмағынан түсетін тік қысым; 

ν

  — тік әсерден түсетін  балама жүктеменің қарқындылығы  

     уақытша жылжымалы жүктеменің; 

h



  — кӛлденең үлестірілген жүктеменің қарқындылығы; 

ψ

  — құбыр буындарына қысымды анықтау барысындағы сызықтық жүктеме; 

u

  — кӛлденең үлестірілген жүктеменің қарқындылығын анықтайтын мӛлшер;  

q

0

  — желдің жылдам қысымының қарқындылығы; 

γ

n

 

— грунттың нормативтік үлесті салмағы; 

ν

vb

 

— тасымалданатын таужыныстың үлесті салмағы; 

ν

t

  — ең үлкен орнатылған жылдамдық; 

λ  — әсер ету сызығын жүктеу ұзындығы; 

α  — әсер ету сызығының басынан бастап соңына дейінгі ең кіші 

қашықтығының кескіні; 

а

  — тірек бӛліктеріндегі резеңке қабаттарының жиынтық қалыңдығы; 

ҚР ЕЖ 3.03-112-2013 

250 

h

,

 h

x

 

— құбырларды тӛгудің биіктігі; 

d 

— диаметр; 

r 

— радиус; 

δ

 

— тірек бӛліктеріндегі қозғату; 

f 

— арканың жебесі; 

c 

— дӛңгелектердің жүру бӛлігінің жылжымалы жүктемесімен түйісу 

ұзындығы; 

θ

n

 

— грунттың ішкі үйкелісінің нормативтік бұрышы; 

ε

n

  — бетон отыруының шекті салыстырмалы деформациялануы; 

c

n

  — бетон жылжығыштығын үлесті деформациялануы; 

t

  — температура; 

t

n

,

T

  — максималды оң температура; 

t

n

,

x

  — минималды теріс температура; 

t

з

  — тұйықталу температурасы; 

Δ

1

  — температураның ауытқуы; 

z

  — орнатылатын блоктардың саны; 

α  — сызықтық кеңейтудің коэффициенті; 
ε  — жүктемелер тіркесуінің коэффициенті; 

γ

f

  — жүктеу бойынша сенімділік коэффициенті; 

С

ν

  — құбыр буындары үшін тік қысымының коэффициенті; 

   1 + μ, 

  

2

1

3

 

 

— динамикалық коэффициенттер; 

η

n

  — нормативтік бүйірлік қысымның коэффициенті; 

c

w

  — конструкцияның желдің әсеріне тура қарсыласудың аэродинамикалық 

коэффициенті; 

k

n

 

— биіктігіне байланысты желдің жылдамдық қысымының ӛзгеруін ескеруші 

коэффициент; 

ε

 

— айрықша ауыр темір жол жылжымалы құрам айналысының жоқ болуын 

ескеруші коэффициент; 

S

1

 

— басқа жолдардан (жүру жолақтарынан) түсетін уақытша жүктеменің 

әсерін ескеруші коэффициент; 

S

2

 

— біріктірілген кӛпірлердің мақсаттылығы түрлі ӛтпелерін бір уақытта 

жүктеуін ескеруші коэффициент; 

μ

n

 

— үйкеліс коэффициентінің нормативтік мәні; 

μ

max

, 

μ

min

 

— үйкеліс коэффициентінің максималды және минималды мәндері. 

 

  

A.3 7 Тарауда қабылданған белгілеулер 
 
А.3.1 Материалдардың сипаттамалары 
А.3.1.1 Бетонның нормативтік қарсыласуы  

R

bn

  — осьтік қысуға; 

R

btn

 

— осьтік созылуға. 

 

ҚР ЕЖ 3.03-112-2013

 

251 

А.3.1.2 Бетонның есептік қарсыласуы  

Бірінші топтың шекті күйлері бойынша есептеу кезінде: 

R

b

  — осьтік қысуға; 

R

bt

 

— осьтік созылуға; 

R

b

,

cut

 

— тікелей кесікке. 

 

Екінші топтың шекті күйлері бойынша есептеу кезінде: 

R

b

,

ser

  — осьтік қысуға; 

R

bt

,

ser

 

— осьтік  созылуға  -  жарықтардың  құрылуы  бойынша  алдын  ала  керілген 

элементтердің есебінде; 

R

b

,

mc

1

 

— осьтік  қысуға  -,  алдын  ала  керу  кезінде  бойлық  ықшам  сызаттарының 

құрылуына, тасымалдауына қарсы тӛзімділігі есебінде  

     және орнату кезінде; 

R

b

,

mc

2

 

— осьтік  қысуға  -  серіппелі  материалдардың  қарсыласу  формулалары 

бойынша  эксплуатациялық  жүктемеге  есебінде  (күш  факторларының 
және  сыртқы  ортаның  қолайсыз  әсерлерінің  бірлескен  әсеріне  қатысты 
есеп); 

R

b

,

sh

 

— ию кезіндегі уату. 

А.3.1.3 Арматураның созылуға нормативтік қарсыласуы  

R

sn

  — күш түсірілмейтін; 

R

pn

 

— керілетін. 

А.3.1.4 Арматураның созылуға, қысуға қатысты есептік қарсыласуы  

R

s

  — күш түсірілмейтін - созылуға; 

R

p

 

— керілетін - созылуға; 

R

sc

 

— күш түсірілмейтін - қысуға; 

R

pc

 

— керілетін, қысылған аймақта орналасқан. 

 

А.3.1.5 Серпімділік модульдерінің қатынасы 

n

1

  — беріктік  бойынша  есеп  кезінде  қолданылатын  серпімділік  модульдерінің 

қатынасы, ал керілетін арматура тӛзімділікке қатысты есеп кезінде; 

n



 

— дәл  сондай,  күш  түсірілмейтін  арматурамен  элементтерге  қатысты 

тӛзімділікке есеп кезінде қабылданатын. 

А.3.1.6 Геометриялық сипаттамалары 

A′

b

  —бетонның қысылған аймағының қима ауданы; 

A

b

 

— бүкіл бетонның қима ауданы; 

A

red

 

— элементтің келтірілген қимасының ауданы; 

I

red

 

— келтірілген  оның  ауырлық  ортасына  қатысты  элемент  қимасы 

инерциясының мезеті; 

W

red

 

— шеткі созылған талшық үшін элементтің келтірілген  қимасының қарсыласу 

мезеті; 

А

s

, А′

s

 

— күш түсірілмейтін созылған және қысылған бойлық арматура қимасының 

ауданы; 

  А

p

, А′

p

 

— дәл сондай, керілген арматураның; 

μ  — белдіктердің қысылған және созылған асылмаларын ескермей созылған 

бойлық арматураның қимасы ауданының кӛлденең қима ауданына 

ҚР ЕЖ 3.03-112-2013 

252 

қатынасы ретінде анықталатын күшейту коэффициенті; 

b

  — тік бұрышты қиманың ені, таңбалы, екі таңбалы қабырғаның (қабырғаның) 

және қорап қималарының ені; 

f

b



 

— қысылған аймақтағы таңбалы, екі таңбалы және қорап қималары 

белідігінің ені;

 

h

  — қиманың биіктігі; 

f

h



 

— қысылған таңбалы, екі таңбалы және қорап қималары белдігінің 

келтірілген (вуттарды қоса алғанда) биіктігі;

 

h

0

  — қиманың жұмыс биіктігі; 

x 

— бетонның қысылған аймағының биіктігі; 

a

s

,

 a

p

 

— созылған сәйкесінше күш түсірілмейтін ауырлық түсу орталығынан және 

керілген бойлық арматураның қиманың ең жақын қырына дейінгі 
қашықтық; 

,

s

p

a a

 

 

— дәл сондай, қысылған арматура үшін;  

e

с

  — бойлық күштің 

N

 келтірілген қиманың ауырлық ортасына қатысты 

эксцентриситеті; 

ε

 

— 7.4.1.6 сәйкес қабылданатын орталықтан тыс қысу кезіндегі кӛлденең 

иілудің әсерін ескеретін коэффициенті (

e

c

 мәніне енгізіледі); 

e

0

  — бойлық күштен 

N

 орталықтан тыс қысылған қиманың созылған 

арматурасының ауырлық ортасына дейінгі есептік қашықтық (

e

c

 мәніне 

енгізілетін ε коэффициентін ескере отырып); 

e

,

 e



 

— бойлық күшті 

N

 салудың осінен орталықтан тыс созылған қиманың 

сәйкесінше созылған және қысылған арматураның ауырлық ортасына 
дейінгі қашықтығы; 

i 

— кӛлденең қима инерциясының радиусы; 

r 

— ядролық қашықтық; 

d 

— дӛңгелек элементтің диаметрі, арматуралық ӛзектердің номиналды 

диаметрі. 

А.3.1.7 Бетондағы кернеулер  

ζ

bt

  — уақытша жүктемеден алдын ала керілген элементтің созылған аймағының 

бетондағы созушы (жоғалтуларды ескере отырып) кернеуі; 

ζ

mt

,

 

ζ

mc

 

 

— басты созушы және басты қысушы кернеулер; 

ζ

bх

,

 

ζ

by

 

— сәйкесінше бойлық осіне бойлай және оған қатысты қалыпты бағытта 

бетондағы қалыпты кернеулер; 

ζ

с

  — бетондағы қалыпты қысушы кернеулер; 

η

b

  — бетондағы жанама кернеулер. 

 

А.3.1.8 Арматурадағы кернеулер  

ζ

s

  — жүктемедегі күш түсірілмейтін созылған арматурадағы кернеу; 

ζ

p

 

— созылған аймақтың керілетін арматурасындағы жүктемедегі жалпы 

кернеуі; 

ζ

pc

 

— қысылған аймақта орналасқан күшейтілетін арматурадағы есепке 

алынатын қалдықты кернеу, ζ

pc

 = R

pc

 – 

ζ

pc

1

; 

   

 

ҚР ЕЖ 3.03-112-2013

 

253 

ζ

pc

1

  — қысылған аймақта орналасқан күшейтілетін арматурадағы есептік кернеу 

(барлық жоғалтуларды шегеріп). 

 

А.4 8 Тарауда қабылданған белгілеулер 
 

A

  — жиынтық қиманың ауданы; 

A

bn

 

— таза бұрандама қимасының ауданы; 

A

n

 

— таза қиманың ауданы; 

A

f

  — сӛре (белдік) қимасының ауданы; 

A

w

 

— қабырға қимасының ауданы; 

A

wf

 

— бұрыштық тігісті металл бойынша қимасының ауданы; 

A

wz

 

— ерітіп қорыту шекарасының металл бойынша қимасының ауданы; 

E 

— серпімділік модулі; 

F 

— күш; 

G 

— жылжыту модулі; 

I

s

 

— кӛлденең қабырғаның қима инерциясының мезеті; 

I

sl

 

— бойлық қабырғаның қима инерциясының мезеті; 

I

t

 

— арқалықты ширату инерциясының мезеті; 

I

x

,

 I

y

 

— сәйкесінше 

х

 – 

х

 және 

y

 – 

y

 осьтеріне қатысты жиынтық қима 

инерциясының мезеттері; бұл жерде және осыдан кейін 

х

 – 

х

 осьтері — 

кӛлденең,  

y

 – 

y

 осьтері —  тік; 

I

xn

,

 I

yn

 

— дәл сондай, таза қиманың; 

M 

— мезет, иілу мезеті; 

M

cr

 

— арқалықты бекітуге және жүктеуге белгіленген шарттары үшін жұқа 

қабырғалы серіппелі ӛзектер теориясы бойынша анықталатын 
арқалықтың қысылған белдігінің есептік ұзындығы шегіндегі сынды 
иілу мезеті; 

M

x

,

 M

y

 

 

— сәйкесінше 

x

 – 

x

 және 

y

 –

y

 осьтеріне қатысты мезеттер; 

N 

— бойлық күш; 

N

cr

 

— элементтерді бекітудің және жүктеудің белгіленген шарттары үшін 

жұқа қабырғалы серіппелі ӛзектердің теориясы бойынша анықталатын 
сынды қалыпты күш; 

Q 

— кӛлденең күш, жылжыту күші; 

Q

fic

 

— қосқыш элементтердің шартты кӛлденең күш; 

Q

s

 

— бір жазықтықта орналасқанжұқа тақтайлар жүйесіне түсетін шартты 

кӛлденең күш; 

R

ba

 

— іргетасты (анкерлік) бұрандамалардың созылуына есептік қарсыласуы; 

R

bh

 

— беріктігі жоғары бұрандамалардың созылуына есептік қарсыласуы; 

R

bp

 

— бұрандама қосылыстардың майыстыруына есептік қарсыласуы; 

R

bs

 

— бұрандамалардың кесіндіге есептік қарсыласуы; 

R

bt

 

— бұрандамалардың созылуға есептік қарсыласуы; 

R

bun

 

— бұрандамаларға қатысты мемлекеттік стандарттар және техникалық 

шарттарына сәйкес уақытша қарсыласуға ζ

b

 тең болып қабылданатын 

бұрандамалардың болатқа нормативтік қарсыласуы; 

ҚР ЕЖ 3.03-112-2013 

254 

R

cd

 

— катоктардың диаметрлік қысуына есептік қарсыласуы (жылжымалылығы 

шектеулі конструкцияларында еркін тию кезінде); 

R

dh

 

— беріктігі жоғары сымның немесе арқанның созылуға есептік 

қарсыласуы; 

R

lp

 

— тығыз жанасқан кезде цилиндрлік топсалардағы (шетмойындардағы) 

жергілікті майыстыруға есептік қарсыласу; 

R

p

 

— шӛркелі бетті майыстыруға болаттың есептік қарсыласуы (шақтау бар 

болған жағдайда); 

R

s

 

— болаттың жылжытуға есептік қарсыласуы; 

R

th

 

— болаттың илемделген темір бұйымның қалыңдығы бағытындағы 

созылуға есептік қарсыласуы; 

R

u

 

— болаттың уақытша қарсыласу бойынша созылуға, қысуға, иілуге 

есептік қарсыласуы; 

R

un

 

— болатқа мемлекеттік стандарттарға және техникалық шарттарға сәйкес 

минималды мәніне ζ

b

 тең қылып қабылданатын болаттың жарылуға 

уақытша қарсыласуы; 

R

wf

 

— тігістің металлы бойымен тігістер бұрыштарының кесікке (шартты) 

есептік қарсыласуы; 

R

wu

 

— түйіспе пісірілген қосылыстардың уақытша қарсыласу бойынша 

қысуға, созылуға, иілуге есептік қарсыласуы; 

R

wun

 

— тігіс металлының уақытша қарсыласу бойынша нормативтік 

қарсыласуы; 

R

ws

 

— түйіспе пісірілген қосылыстардың жылжытуға есептік қарсыласуы; 

R

wy

 

— түйіспе пісірілген қосылыстардың аққыштық шегі бойынша қысуға, 

созылуға және иілуге есептік қарсыласуы;  

R

wz

 

— бұрыштық тігістердің кесікке (шартты) пісіру шекарасының металлы 

бойынша есептік қарсыласуы; 

R

y

 

— болаттың аққыштық шегі бойынша созылуға, қысуға, иілуге есептік 

қарсыласуы; 

R

yn

 

— болатқа қатысты мемлекеттік стандарттар және техникалық шарттар 

бойынша аққыштық шегінің ζ

T

 мәніне тең қылып қабылданатын 

болаттың аққыштық шегі; 

S 

— жиынтық қима жылжытылатын бӛлігінің бейтарап осіне қатысты 

статикалық мезеті; 

W

x

,

 W

y

 

— сәйкесінше 

x

 – 

x

 және 

y

 –

y

 осьтеріне қатысты жиынтық қима 

қарсыласуының минималды мезеттері;  

W

xn

,

 W

yn

 

 

— сәйкесінше 

x

 – 

x

 және 

y

 –

y

 осьтеріне қатысты таза қима қарсыласуының 

минималды мезеттері  

b 

— ені; 

b

ef

 

— есептік ені; 

b

f

 

— сӛренің (белдіктің) ені; 

b

h

 

— қабырғаның шығып тұратын бӛлігінің, аспаның ені;  

e 

— күш эксцентриситеті; 

е

rel

 

— салыстырмалы эксцентриситет (

е

rel

 

= 

еA

/

W

c

); 

 

ҚР ЕЖ 3.03-112-2013

 

255 

е

ef

 

— келтірілген салыстырмалы эксцентриситет (

е

ef

 

= 

е

rel

ε); 

h 

— биіктік; 

h

w

 

— қабырғаның есептік биіктігі (белдіктер осьтері арасындағы қашықтық); 

i 

— қима инерциясының радиусы; 

i

min

 

— қима инерциясының ең кіші радиусы; 

i

x

,

 i

y

 

— сәйкесінше 

x

 – 

x

 және 

y

 – 

y

 осьтеріне қатысты қима инерциясының 

радиусы; 

k

f

 

— бұрыштық тігістің катеті; 

l 

— ұзындығы, аралық; 

l

c

 

— кергіштің ұзындығы; 

l

d

 

— қиғаштап қойылған тіректің ұзындығы; 

l

ef

 

— есептік ұзындығы, шартты ұзындығы; 

l

m

 

— панельдің ұзындығы (торлы конструкцияның тораптары арасындағы 

қашықтық); 

l

s

 

— жұқа тақтай ұзындығы; 

l

w

 

— дәнекерлеу тігісінің ұзындығы; 

l

х

, 

l

у

 

— сәйкесінше 

x

 – 

x

 және 

y

 –

y

 осьтеріне перпендикулярлы элементтің 

жазықтықтардағы есептік ұзындығы; 

m 

— жұмыс шарттарының коэффициенті; 

m

b

 

— қосылыс жұмыс шарттарының коэффициенті; 

r 

— радиусы; 

t 

— қалыңдығы; 

t

f

 

— сӛренің (белдіктің) қалыңдығы; 

t

w

 

— қабырғаның қалыңдығы; 

β

f

,

 

β

z

 

— сәйкесінше тігіс металлы бойынша және пісіру шекарасының металлы 

бойынша бұрыштық тігісті есептеуге арналған коэффициенттер; 

γ

n

 

— мақсаттылығы бойынша сенімділік коэффициенті; 

γ

m

 

— материал бойынша сенімділік коэффициенті; 

γ

u

 

— уақытша қарсыласу бойынша есептеріндегі сенімділік коэффициенті; 

ε

 

— қима пішінінің әсер ету коэффициенті; 

λ  — икемділігі (λ = 

l

ef 

/

i

); 

λ

x

, λ

y

   — элементтің сәйкесінше 

x

 – 

x

 және 

y

 – 

y

 осьтеріне перпендикулярлы 

жазықтықтардағы есептік икемділігі; 



  — болаттың кӛлденең деформациялануының коэффициенті (Пуассон 

коэффициенті); 

ζ

x

, ζ

y

  — сәйкесінше 

x

 – 

x

 және  

y

 – 

y

 осьтерге параллельді қалыпты кернеулер; 

η

xy

  — жанасатын кернеу; 

θ  — бойлық иілудің коэффициенті. 

 

  

А.5 9 Тарауда қабылданған белгілеулер 
 

n

i

  — қиманың

 i-

ші материалын үйлестіру коэффициенті;  

E

i

,

 E

ij

 

— қиманың

  i-

ші  материалының

 

серпімділік  модулі,  арматураның

  j

-шы 

түрін кӛрсете отырып; 

ҚР ЕЖ 3.03-112-2013 

256 

I

i

,

 I

ij

 

— қима  немесе  оның  бӛліктерінің  инерциясының  мезеті, 

j

-шы  есепке 

қатыстылығын кӛрсете отырып; 

W

ij

  — қиманың

 j

-ші бӛлігінің

 i-

ші фибрасының қарсыласу мезеті; 

A

i

,

 A

ij

 

— қиманың немесе оның элементтерінің ауданы; 

z

ij

 

— қиманың

 i-ші

 элементінің 

j

-шы ауырлық ортасына дейінгі қашықтық; 

b

,

 b

i

 

— элементтің немесе оның 

i-

ші бӛлігінің ені; 

t

i

,

 t

ij

 

— қиманың 

i-ші

  элементінің  қалыңдығы, 

j

  орналасқан  жерін  кӛрсете 

отырып; 

t

n

,max

, 

t

max

 

— температуралардың 

сәйкесінше 

эксплуатациялық 

және 

есептік 

максималды айырмашылығы; 

M

,

 M

i

,

 M

ij

 

— 

j

-шы есептік жағдайы үшін жұмыстың 

i

-ші кезеңінің иілу мезеті; 

N

,

 N

i

,

 N

ij

 

— сыртқы  әсерден  немесе  қиманың 

i-

ші  бӛлігін  алмастырудан  қалыпты 

күш, алмастырылатын бӛлікті құрайтын материалдардың

 j

-шы керліген 

күйін кӛрсете отырып; 

S

i

, 

S

ij

 

— күштің  немесе  әсердің

  i-ші

  түрінен  туындайтын  жылжыту  күші, 

j

 

орналасқан  жерін  кӛрсете  отырып

 

(кейбір  жағдайларда  есептің

  j-

шы 

түрін кӛрсете отырып); 

S

ij

 

— 

j

-ші  күштің  аралық  құрылысынан

  i-

ші  учаскесіндегі  жылжытушы 

күштердің қарқындылығы; 

R

i

 

— қиманың

 i-ші

 материалының есептік қарсыласуы; 

R

bt

 

— бетонның осьтік созылуға есептік қарсыласуы; 

R

bt

,

ser

 

— жарықтардың  құрылуы  бойынша  алдын  ала  керілген  элементтердің 

есебі кезінде бетонның осьтік

 

созылуға есептік қарсыласуы; 

ζ

i

, ζ

il

, ζ

ij

 

— 

i

 қимасы немесе тексерілетін 

j

 фибрасының орналасқан жері бойынша 

ӛздігінен  теңдестірілген  кернеулерін  кӛрсете  отырып,  қиманың 

i-

ші 

материалындағы кернеу; 

ε

i

,

 

ε

ij

 

 

— қиманың 

i-ші

  материалының  деформациялануы  немесе 

i-ші

  әсерінен 

қима бойынша

 j

-шы күйді кӛрсете отырып; 

ρ

 

— кезең сипаттамасы; 

æ

i

,

 

ε

 

— әрекет етуші күштерге қатысты түзетуші коэффициенттер; 

k 

— бетонның 

деформациялануының 

мәніне 

қатысты 

түзетуші 

коэффициент; 

ψ

cr

 

— жарықтардың  бар  болуы  шартында  бетонның  жұмысын  ескеретін 

коэффициент; 

m

,

 m

i

 

— 

i-ші

  материалының  немесе  қима  элементінің  жұмыс  шарттарының 

коэффициенті; 

P

i

 

— қиманың ӛзіндік нүктелері. 

 

А.6 10 тарауда қабылданған белгілеулер 

 

N

d

 

—

 осьтік күштің есептік мәні; 

M

d

 

—

 иілу мезетінің есептік мәні; 

Q

d

 

—

 кӛлденең күштің есептік мәні; 

N

dd

 

— 

желімделген істіктің суырып шығаруға немесе басып итеруге салмақ 

түсетін қабілеттілігінің есептік мәні.  

 

ҚР ЕЖ 3.03-112-2013

 

257 

     А.6.1 Ағаштың есептік қарсыласу  

R

db

 

—

 иілу кезінде; 

R

dt

 

—

 талшықтар бойымен созылуға; 

R

ds

 

—

 талшықтар бойымен қысуға; 

R

dc

 

—

 дәл сондай, желімделген конструкцияларда; 

R

dqs

 

—

 

талшықтар бойымен майыстыруға; 

R

dq

 

—

 талшықтарды бүкіл бет бойымен қиып қысуға және майыстыруға; 

R

dcq

 

—

 дәл сондай, желімделген конструкцияларда; 

R

dqp

 

—

 талшықтарға кӛлденең жергілікті майыстыруға; 

R

dqa

 

—

 дәл сондай, элемент ұзындығының бӛлігіне; 

R

dab

 

—

 иілу кезінде талшықтар бойымен уатуға; 

R

dam

 

—

 талшықтар бойымен уатуға (тікелей); 

R

dsm

 

—

 талшықтарға кӛлденең уатуға; 

R

q

α

 

— 

талшықтар бағытына қарай α бұрышымен майыстыруға және уатуға; 

R

daf

 

— 

иілу кезінде талшықтар бойымен желім тігістері бойынша уатуға; 

R

daf

 

— 

желім істікті қосылыстардағы талшықтар бойымен желімделген тігіс 

бойынша уатуға; 

R

daf



 

—

 желім істікті қосылыстардағы істіктерді талшықтар бағытына қарай 



 

бұрышымен желімдеу кезінде желімделген тігіс бойынша уатуға. 

А.6.2 Есептік аудан 

A

br

 

—

 кӛлденең қимасының жиынтық салмағы; 

A

nt

 

—

 кӛлденең қимасының таза салмағы; 

A

d

 

—

 тӛзімділікке қатысты тексеру кезіндегі кӛлденең қима; 

A

a

 

—

 уату; 

A

q

 

—

 майыстыру. 

А.6.3 Басқа сипаттамалар 

S

br

 

— 

қима бӛлігінің жиынтық салмағының бейтарап осіне қатысты статикалық 

мезеті; 

W

nt

 

—

 әлсіздендірілген қиманың қарсыласу мезеті; 

I

x

, I

y

 

—

 қиманың таза салмағының сәйкесінше 

х–х

 және 

у–у

 осьтеріне қатысты 

инерция мезеттері; 

x, y 

— 

сәйкесінше 

х–х

 және 

у–у

 басты осьтерінен ең алшақ қима нүктелеріне 

дейінгі қашықтықтар; 

l 

—

 плитаның есептік аралығы; діңгектердің теориялық ұзындығы; торлау 

ұзындығы; 

l

a

 

—

 құрамалы элементтердегі тарамдар байланыстары арасындағы қашықтық; 

құрамалы элементтердегі қалыптың ұзындығы; 

l

c

 

— 

тӛзімділікті тексеру кезінде элементтің есептік ұзындығы; 

l

s

 

— 

ағашты талшықтар бойымен майыстыру ауданының ұзындығы; 

l

d

 

— 

қалыптар қосылыстарындағы уатудың есептік ұзындығы; 

l

l

 

— 

бекіту бітеудің ұзындығы; 

a 

— 

жолға қатысты кӛлденең бағытындағы дӛңгелектің ӛлшемі;  

   жарықтықтағы қалыптар арасындағы қашықтық; қосу тереңдігі; 

b 

—

 арқалықтың ені; құрамалы элемент қимасының толық ені; 

ҚР ЕЖ 3.03-112-2013 

258 

z 

—

 қалыпты уатушы күш иіні; 

d 

—

 диаметр; 

d

l

 

—

 істік тесігінің диаметрі; 

δ 

—

 бӛренелерді топтастыру кезіндегі саңылау; бір тақтайдың қалыңдығы; 

t 

— 

қосылатын элементтердің ең жұқасының қалыңдығы; 

t

1

 

— 

қосылатын элементтердің орташасының қалыңдығы; 

t

2

 

—

 қосылатын элементтердің шеткілерінің қалыңдығы; 

t 

— 

жол тӛсемінің қалыңдығы; 

λ 

—

 элементтің икемділігі; 

λ

a

 

—

 құрамалы элемент тарамының икемділігі; 

λ

z 

—

 құрамалы элементтің келтірілген икемділігі; 

n 

—

 бастапқы қосылудағы кесіктер саны; 

n

q

 

—

 бір тігістегі байланыстар кесіктерінің саны; 

n

f

 

—

 элементтердің тарамдары арасындағы тігістер саны; 

m 

—

 жұмыс шарттарының коэффициенті; 

m

q

 

—

 дәл сондай, талшықтарға кӛлденең майыстыруға; 

m

a

 

—

 дәл сондай, талшықтар бойымен уатуға; 

θ 

— 

бойлық ию коэффициенті;  

μ

z

 

— 

икемділігін үйлестіру коэффициенті; 

Δ 

— 

қосылыс икемділігінің коэффициенті;  



 

—

 қосымша мезеттің тӛзімділігіне қалыпты күштен түсетін әсерді ескеретін 

коэффициент. 

 

А.7 11 тарауда қабылданған белгілеулер 
 
А.7.1 Грунттардың сипаттамасы 

e 

— кеуектіліктің коэффициенті; 

I

L

 

— аққыштықтың кӛрсеткіші; 

I

p

 

— созымдылықтың саны; 

γ

 

— үлесті салмағы; 

θ

 

— іштен үйкелісу бұрышы; 

R

c

  — таулы грунттар үлгілерінің бір осьті қысуға беріктік шегі;  

R

nc

  — ылғалдылығы табиғи сазды грунттар үлгілерінің бір осьті қысуға беріктік 

шегі. 

А.7.2 Жҥктемелер, қысымдар, қарсыласу 

F 

— күш, күштің есептік мәні; 

M 

— күш мезеті; 

N 

— іргетас табанына түсетін қалыпты күш; 

p

,

 p

max

 

— іргетас табанының грунтқа түсіретін сәйкесінше орташа және максималды 

қысымы; 

R 

— грунттың есептік қарсыласуы; 

R

0

 

— грунттың шартты қарсыласуының кестелік мәні. 

А.7.3 Геометриялық сипаттамалары 

b 

— іргетас табанының ені (кіші жағы немесе диаметрі); 

 

ҚР ЕЖ 3.03-112-2013

 

259 

a 

— іргетас табанының ұзындығы; 

A 

— іргетас табанының ауданы; 

d 

— іргетасты орналастырудың тереңдігі; 

d

w

 

— су тереңдігі; 

h 

— грунт қабатының қалыңдығы немесе үйме биіктігі; 

e

0

 

— тең әсерлі жүктемелердің іргетас табанының орталық осіне қатысты 

эксцентриситеті; 

r 

— іргетас табанындағы қима ядросының радиусы; 

W 

— іргетас табанының жүктемесі анағұрлым тӛмен қабырғасына қарсыласу 

мезеті; 

z 

— іргетас табанынан қашықтық. 

А.7.4 Коэффициенттер

 

γ

g

 

— грунт бойынша сенімділігінің; 

γ

n

 

— құрылыстың мақсаттылығы бойынша сенімділігінің; 

γ

c

 

— жұмыс шарттарының.  

 

 

  

 

  

 
 

ҚР ЕЖ 3.03-112-2013 

260 

Б қосымшасы 

(міндетті) 

 

Жалпы қолданыстағы автомобиль жолдарындағы, ішкі шаруашылық 

автомобиль жолдарындағы, ауыл шаруашылық кәсіпорындарындағы, ӛнеркәсіптік 

кәсіпорындардың ішкі автомобиль жолдарындағы, сондай-ақ кӛшелердегі және 

жолдардағы қалалар, ауылдар және ауыл елді мекендеріндегі кӛпір қҧрылыстары 

конструкцияларының жақындау габариттері 

 
Б.1  Осы  қосымша  кӛпірлер  конструкцияларының  жақындау  габариттерін  –  шекті 

кӛлденең  кӛріністерін  (жазықтықтағы,  жүру  бӛлігінің  перпендикулярлық  бойлық  осінің) 
орнатады, оның ішіне құрылыстың немесе онда орналасқан құрылғылардың қандай да бір 
элементтері кірмеуі тиіс. 

 

ЕСКЕРТПЕ Габариттерді Г әріпімен және қоршаулар арасындағы қашықтыққа тең санымен 

(сызықшадан кейін) шартты түрде белгілейді. 

 
Б.2 Трамвай қозғалысы жоқ болуы жағдайында автожол және қалалық кӛпірлердегі 

конструкциялардың жақындау габариттерінің схемалары Б.1 суретте келтірілген, сонымен 
бірге  әрбір  схеманың  сол  жағы  жаяу  жолдарының  қоршауларға  жанасу  жағдайына 
қатысты, оң жағы –жаяу жолдарын бӛлек орналастыру жағдайына қатысты. 

Габариттер схемаларында қабылданған белгілеулер: 

nb

  –  Жүру  бӛлігінің  жалпы  ені  немесе  бір  бағытты  қозғалысқа  арналған  жүру 

бӛлігінің ені; 

n

  –  қозғалыс  жолдарының  саны  және  әрбір  қозғалыс  жолының  ені  –

  b

  келесідей 

қабылданады: 

 -  жалпы  қолданыстағы  жолдардағы  кӛпірлер  үшін  –  осы  қосымшаның  Б.1  кестесі 

бойынша, ҚР ЕЖ 3.03-101 бойынша;  

 - ішкі шаруашылық жолдарда – осы қосымшаның Б.1 кестесі бойынша; 
 - ӛнеркәсіптік кәсіпорындардың жолдарында –ҚР ЕЖ 3.03-122 бойынша; 
 -  қалалардағы,  ауылдардағы  және  ауылдық  елді  мекендердегі  кӛшелерде  және 

жолдарда – ҚР ЕЖ 3.01-101 бойынша; 

h  –

  кӛпірлер  үшін  қабылданатын  биіктік  бойынша  габарит  (габарит  кӛрінісінің  ӛту 

бетінен  жоғарғы  сызығына  дейінгі  қашықтық),  (жол  санаттарының  белгілеуі  Б.1  кестеде 
келтірілген):  

- жалпы қолданыстағы I-III санатты автомобиль жолдарында –5,5 м кем емес болып, 

IV-V санатты –5,0 м кем емес болып ҚР ҚТ 1379 бойынша; 

- ішкі  шаруашылық автомобиль жолдарында, және қалалар, ауылдар және ауылдық 

елді мекендер кӛшелерінде және жолдарында – 5,0 м кем емес болып;  

-  жүк  кӛтеру  қабілеті  аса  жоғары  III-п  және  IV-п  санатты  автомобильдері  жүретін 

ӛнеркәсіптік  кәсіпорындардың  автомобиль  жолдарында  –кӛлік  құралдарының  жүруге 
белгіленген биіктігінен кем емес қылып, плюс 1 м, бірақ 5 м кем емес болып; 

 

ҚР ЕЖ 3.03-112-2013

 

261 

0,5

1,0

h

а

ЗП

Т

Г

nb

П

П

h

а

3П

О

сь д

ор

оги

0,5

1,0

а

ЗП

T

Г

nb

П

h

О

сь д

ор

оги

П

0,5

1,0

а

ЗП

nb

П

П

С

T

T

а)

б)

0,5

1,0

а

ЗП

T

Г

nb

П

h

П

0,5

1,0

а

ЗП

nb

П

П

С

T

в)

0,5

0,5

0,5

1,0

Г

Т

h

Т

h

Т

h

Т

h

Т

h

Т

 

 

а) ажыратқыш сызықтың жоқ болуы жағдайында; б) ажыратқыш сызық бар, бірақ 

қоршаулар жоқ болған кезде; в) қоршаулары бар ажыратқыш сызықтың бар болуы 

жағдайында

 

Б.1 сурет – Автожол және қалалық кӛпірлеріндегі конструкциялардың жақындау 

габариттерінің схемалары

 

 

П

 – қауіпсіздік сызықтары (сақтандыру сызықтары); 

С

  –  ажыратқыш  сызықтар  (әрбір  бағыттағы  кӛп  жолды  қозғалыста),  қозғалыстың 

түрлі бағытының ӛту бӛліктерінің жиектері арасындағы қашықтығына тең болатын ені; 

ЗП

  –  әдетте  енін  0,5  м  тең  қылып  қабылдау  қажет  қорғаныс  сызықтары,  астымен 

жүретін ағаш кӛпірлеріне арналған – 0,25 м; 

Жо

л 

ос

і 

Жо

л 

ос

і 

ҚР ЕЖ 3.03-112-2013 

262 

б 

–жер тӛсемінің жиегі; 

Г

  –  қоршаулары  жоқ  ажыратқыш  сызықтың  ені  кіретін  ӛту  жолының  қоршаулары 

арасындағы қашықтық; 

Т

 –5.8.2 бойынша жаяу жолдарының ені; 

а

 – 5.8.3 сәйкес ӛту жолдарының қоршауларының биіктігі; 

h

Т 

–жаяужолдағы 2,5 м кем емес болып қабылданатын биіктігі бойынша габариті. 

Б.3  Жалпы  қолданыстағы  автомобиль  жолдарында,  ауыл  шаруашылық 

кәсіпорындарындағы  және  ұйымдарындағы  ішкі  шаруашылық  жолдарында,  ӛнеркәсіптік 
кәсіпорындарындағы  жолдарында,  сондай-ақ  қалалардағы,  ауылдардағы  және  ауылдық 
елді  мекендердегі  кӛшелерде  және  жолдарда  орналасқан  кӛпірлерінің  ені  бойынша 
габариттерін  трамвай  қозғалысы  жоқ  болуы  жағдайында  Б.1  кесте  бойынша  қабылдау 
қажет. 

 

Б.1 кесте - Жалпы қолданыстағы автомобиль жолдарында, ауыл шаруашылық 

кәсіпорындарындағы және ҧйымдарындағы ішкі шаруашылық жолдарында, 

ӛнеркәсіптік кәсіпорындарындағы жолдарында, сондай-ақ қалалардағы, 

ауылдардағы және ауылдық елді мекендердегі кӛшелерде және жолдарда орналасқан 

кӛпірлерінің ені бойынша габариттері 

Кӛпірдің 

орналасқан жері 

Жолдың 

немесе 

кӛшенің 

санаты 

Қозғалыс 

жолдары-

ның жалпы 

саны 

Есеп-

тік 

авто-

мо-

биль-

дің ені 

d

, м 

Габарит 

Ені, м 

Қауіпсіздік 

сызықтары 

П

 

Жүру 

бӛлігі 

nb

 

Жалпы 

қолданыстағы 

автомобиль 

жолддары, 

ӛнеркәсіптік 

кәсіпорындарын

ың келу және 

ішкі автомобиль 

жолддары (жүк 

кӛтеру қабілеті 

аса жоғары 

автомобильдері 

жүрмейтін) 



 

8 

2,5 

)

0

,

19

(

2

)

0

,

17

0

,

17

(









Г

С

Г

 

2,0 

2×15,0 

6 

)

25

,

15

(

2

)

25

,

13

25

,

13

(









Г

С

Г

 

2×11,25 

4 

)

5

,

11

(

2

)

5

,

9

5

,

9

(









Г

С

Г

 

2×7,5 

II 

2 

Г-11,5 

2,0 

7,5 



 

2 

Г-10 

1,5 

7,0 

IV 

2 

Г-8* 

1,0 

6,0 

V 

1 

Г-6,5** 

1,0 

4,5 

1 

 

Г-4,5 

0,5 

3,5 

Ауыл 

шаруашылық 

кәсіпорындарын

дағы және 

ұйымдардағы 

автомобильдің 

ішкі 

шаруашылық 

жолдары 



-с 

2 

2,5 

Г-8* 

1,0 

6,0 



-с 

1 

Г-6,5** 

Г-4,5 

1,0 
0,5 

4,5 
3,5 



-с 

1 

 

Г-4,5 

 

0,5 

 

3,5 

 

ҚР ЕЖ 3.03-112-2013

 

263 

Б.1 кесте - Жалпы қолданыстағы автомобиль жолдарында, ауыл шаруашылық 

кәсіпорындарындағы және ҧйымдарындағы ішкі шаруашылық жолдарында, 

ӛнеркәсіптік кәсіпорындарындағы жолдарында, сондай-ақ қалалардағы, 

ауылдардағы және ауылдық елді мекендердегі кӛшелерде және жолдарда орналасқан 

кӛпірлерінің ені бойынша габариттері 

(жалғасы)

 

Кӛпірдің 
орналасқан жері 

Жолдың 

немесе 

кӛшенің 

санаты 

Қозға-

лыс 

жолда-

ры-

ның 

жалпы 

саны 

Есептік 

авто-

мо-

биль-

дің ені 

d

, м 

Габарит 

Ені, м 

Қауіпсіздік 

сызықтары 

П

 

Жүру 

бӛлігі 

nb

 

Қалалардағы, 
ауылдардағы 
және ауылдық 
елді 
мекендердегі 
кӛшелерде және 
жолдар 

Торапты 
жылдам жүру 
жолдары және 
жалпы қалалық 
маңызды-лығы 
бар үздіксіз 
қозғалыс 
кӛшелері 

8 

2,5 

)

18

(

2

)

5

,

16

5

,

16

(









Г

С

Г

 

1,5 

 

2×15 

6 

 

)

25

,

14

(

2

)

75

,

12

75

,

12

(









Г

С

Г

 

2×11,25 

4 

)

5

,

10

(

2

)

0

,

9

0

,

9

(









Г

С

Г

 

2×7,5 

Қалалардағы, 
ауылдардағы 
және ауылдық 
елді 
мекендердегі 
кӛшелерде және 
жолдар 

Торапты 
жылдам жүру 
жолдары және 
жалпы қалалық 
маңыздылығы 
бар басқарыла-
тын қозғалыс 
кӛшелері 

8 

2,5 

)

16

(

2

)

0

,

15

0

,

15

(









Г

С

Г

 

1,0 

2×14 

6 

)

5

,

12

(

2

)

5

,

11

5

,

11

(









Г

С

Г

 

2×10,5 

4 

)

9

(

2

)

0

,

8

0

,

8

(









Г

С

Г

 

2×7 

2 

Г- 9 

7 

Қалалардағы, 
ауылдардағы 
және ауылдық 
елді 
мекендердегі 
кӛшелерде және 
жолдар 

Аудандық 
маңызы бар 
торапты кӛлік-
жаяу жүргінші 
кӛшелері, 
ғылыми-
ӛндірістік, 
ӛнеркәсіптік 
және 
коммуналдық-
қоймалық 
аудандардың 
кӛшелері және 
жолдары, 
ауылдық 
жолдар және 
басты кӛшелер 

 

4 

 

2,5 

 

(8,0

8,0)

2(

9)

16

Г

С

Г

Г



 





 

 

 

1,0 

 

14 

2×7 

2 

2,5 

Г- 9 

1,0 

7 

 
 
 

ҚР ЕЖ 3.03-112-2013 

264 

Б.1 кесте - Жалпы қолданыстағы автомобиль жолдарында, ауыл шаруашылық 

кәсіпорындарындағы және ҧйымдарындағы ішкі шаруашылық жолдарында, 

ӛнеркәсіптік кәсіпорындарындағы жолдарында, сондай-ақ қалалардағы, 

ауылдардағы және ауылдық елді мекендердегі кӛшелерде және жолдарда орналасқан 

кӛпірлерінің ені бойынша габариттері 

(жалғасы)

 

Кӛпірдің орналасқан 
жері 

Жолдың 

немесе 

кӛшенің 

санаты 

Қозға-

лыс 

жолда-

рының 

жалпы 

саны 

Есептік 

автомо-

бильдің ені 

d

, м 

Габарит 

Ені, м 

Қауіпсіздік 

сызықтары 

П

 

Жүру 

бӛлігі 

nb

 

Қалалардағы, 
ауылдардағы және 
ауылдық елді 
мекендердегі 
кӛшелерде және 
жолдар 

Аудандық 
маңызы бар 
торапты кӛлік-
жаяу жүргінші 
кӛшелері 

2 

2,5 

Г - 10 

1,0 

8 

Қалалардағы, 
ауылдардағы және 
ауылдық елді 
мекендердегі 
кӛшелерде және 
жолдар 

Жергілікті 
маңызы бар 
Тұрғын үй 
құрылысында-
ғы кӛшелер 
мен жолдар, 
саябақ 
жолдары 

2 

2,5 

Г - 8 

1,0 

6 

_____________ 
* Ағаш кӛпірлері үшін (желімделген ағаштан жасалған кӛпірлерінен басқа) Г-7 габаритін қолдануға рұқсат етіледі. 
** Дәл солай, Г-6 габариті. 
ЕСКЕРТПЕ  1  «Габарит»  бағанасында  сызықтың  үстінде  ажыратқыш  сызықта  қоршаулар  жоқ  болуы  жағдайында 
кӛпірлердің  габариттері  келтірілген,  сызықтың  астында  –  қоршаулар  бар  болуы  жағдайында  немесе  бӛлек  аралық 
құрылыстарда қозғалыстың әрбір бағытына. 
«Жолдың  немесе  кӛшенің  санаты»  бағанасында  ӛнеркәсіптік  кәсіпорындардың  жүк  кӛтеру  қабілеті  аса  жоғары 
автомобильдері  жүрмейтін  ішкі  жолдарында  жолдардың  сәйкесінше  санаттарында  ҚР  ЕЖ  3.03-122  сәйкес  «в»  (ішкі) 
индексі  және  «к» (карьер) индексі  бар, жүк кӛтеру қабілеті аса жоғары автомобильдері  жүретін (автомобиль ені 2,5 м 
астам) «п» индексін, ал ауыл шаруашылық жолдары үшін ҚНжЕ 2.05.11 сәйкес – «с» индексін қабылдау қажет. 
ЕСКЕРТПЕ  2  Б.1  кестемен  қарастырылмаған  жағдайларда  (атап  айтқанда,  ӛнеркәсіптік  кәсіпорындардың  жүк  кӛтеру 
қабілеті аса жоғары автомобильдері жүретін

 

ішкі жолдарындағы кӛпірлер үшін) кӛпірлердің ені бойынша габариттерін 

келесі формулалар бойынша анықтау қажет: Г

= П + nb + C+ nb + П; 

Г

= П + nb + П

. 

ЕСКЕРТПЕ  3  П  қауіпсіздік  сызықтарының  енін  қозғалыстың  есептік  жылдамдықтары  үшін  орнатылған  жолға 
байланысты қабылдау қажет (Б.1 кестеде келтірілген деректерді қолдана отырып). 
Ӛнеркәсіптік  кәсіпорындардың  жолдарындағы  кӛпірлер  үшін  (соның  ішінде  жүк  кӛтеру  қабілеті  аса  жоғары 
автомобильдері жүретін) қауіпсіздік сызықтарының ӛлшемін 

П

 = 1,50 м қабылдау қажет. 

ЕСКЕРТПЕ 4 Жалпы қолданыс жолдарының желісіне шығатын ағаш дайындау кәсіпорындарындағы ағаш таситын және 
шаруашылық жолдарында (соның ішінде ағаш) IV санатты жолдарындағы кӛпірлердің габаритін жүру бӛлігінің ені 6,5 м 
және қауіпсіздік сызықтары 0,75 м болған кезде Г-8 тең қылып қабылдау қажет. 
ЕСКЕРТПЕ  5  Егер  аталған  аймақта  габариттері  Б.1  кестеде  кӛрсетілгеннен  асатын  ауыл  шаруашылық  машиналар 
қолданылса (есептік болып табылса), онда осы аудандағы кӛпірлердің габариттерін машинаның дӛңгелек шиналарының 
немесе табан шынжырының сыртқы беттерінен шығып тұратын жолдан  биіктігіне байланысты  арттырылған бӛліктері 
ретінде белгілеу қажет (жол тӛсемінің үстінен кӛтеріңкі жер). 
Шығып  тұратын  бӛліктердің  жолдан  биіктігі  0,35  м  кем  болған  жағдайларында  (ағаш  кӛпірлері  үшін  –0,30  м  кем), 
кӛпірдің габаритін кӛлік жүру күйіндегі машинаның габаритінен 1 м кең қылып белгілеу қажет. 
Шығып тұратын бӛліктердің жолдан биіктігі 0,35 м және одан да кӛп болса (ағаш кӛпірлері үшін – 0,30 м және одан да 
кӛп),  кӛпірдің  габаритін  ауыл  шаруашылық  машиналарының  дӛңгелектер  шиналарының  немесе  табан  шынжырының 
сыртқы беттері арасындағы қашықтықтар1,5 м кең қылып белгілеу қажет.