ПОДЗЕМНЫЕ ХРАНИЛИЩА НЕФТИ, НЕФТЕПРОДУКТОВ И СЖИЖЕННЫХ ГАЗОВ (ҚР ЕЖ 3.05-104-2014) - 4

ҚР ЕЖ 3.05-104-2014

З.4.1. Тҧздық суды қҧюға арналған сорғы жабдығының ӛнімділігін, жерасты тҧздың

еруінің ӛнімділігіне тең деп алу қажет.

З.4.2.Айдамалау сорғы жабдығының қысымын (З.5) формулаға сәйкес есептеу қажет.
З.4.3. Тҧздық суды айдамалау ҧңғымасына қҧятын айдамалау сорғысының

паспорттық қысымы, есептік қысымнан 10%-тен жоғары аспау керек.

ҚР ЕЖ 3.05-104-2014

Л ҚОСЫМШАСЫ

(ақпараттық)

ГЕРМЕТИКАЛЫҚ БӚГЕТТЕРДІҢ ҚҦРЫЛЫМДАРЫ МЕН ҚАЗБА-

ЫДЫСТЫ БІТЕУГЕ АРНАЛҒАН МАТЕРИАЛДАР

Н.1. Қазба-ыдысты бітеу ҥшін келесі герметикалық бӛгеттердің қҧрылымдарын

қарастыру қажет:

Бетондық контурлы гидроқақпасы бар (1 сызба) – мҧнай мен мҧнай ӛнімдері ҥшін;
Қосалқы бетондық гидроқақпасы бар (2 сызба) -  СКГ ҥшін;
Қосалқы металдан жасалған (3 және 4 сызбалары)- СКГ ҥшін;
Жалаң металдан жасалған - мҧнай мен мҧнай ӛнімдері ҥшін.
Бӛгеттерде  диаметрі  600  мм-ден  тӛмен  емес,  саңылаусыз  есікпен  жабылатын  орын

ескеру қажет.

Н.1-сурет - Бетоннан жасалған контурлы гидроқақпасы бар бӛгет

1 – қазба-ыдыс; 2 – қысым қабырғасы; 3 – контурлы гидроқақпаның қуысы; 4, 5 –

айырғыш сҧйықтықты қҧю және араластыруға арналған қҧбырлар жҥйесі; 6 – металл

табағы

Н.2-сурет - Бетоннан жасалған гидроқақпасы бар қосарлы бӛгет

1 - қазба-ыдыс; 2 – герметикалық бӛгеттің қысым қабырғасы; 3 – айырғыш

сҧйықтығы бар гидроқақпаның қуысы; 4 - штроб; 5 – гидроқақпадан ауаны шығаруға
арналған қҧбыр; 6 – гидроқақпаны толтыруға арналған қҧбыр

ҚР ЕЖ 3.05-104-2014

Н.3-сурет - Металдан жасалған, оқпанның ҥстінгі жағында орналасқан қосарлы

бӛгет

1, 2 – шегендеу қҧбырындағы металдан жасалған бӛгеттер; 3 – оқпанның аузы; 4 –

ӛнім ӛткізбейтін ерітінді; 5 – шегендеу қҧбыры; 6 – қазба-ыдыс; 7 - зумпф

Н.4-сурет - Металдан жасалған, оқпанның тӛменгі бӛлігінде орналасқан

қосалқы бӛгет

1 - оқпан торабының тіреуіш тәжі; 2 – металдан жасалған сақиналы жағалар; 3 –

металдан жасалған бӛгеттер; 4 - ӛнім ӛткізбейтін ерітінді; 5 – металдан жасалған
пісірілген ернеуше; 6 – темірбетонды қаптама; 7 – қазба-ыдыс; 8 - зумпф

Н.2. Герметикалық бӛгеттерге арналған материалдар ретінде бетон, темірбетон

(қажеттілік туылған кезде табақ болатпен қоса) және металды қарастыру қажет.

Н.3. Герметикалық бӛгеттерді қҧруға арналған бетонның келесі қасиеттері болуы

тиіс:

қысуға байланысты беріктік класы В35;
біліктік созылуға байланысты беріктік класы В

2,4;

суыққа тӛзімділік маркасы F100;

ҚР ЕЖ 3.05-104-2014

су ӛткізбеушілік маркасы W12 тӛмен емес;
газға байланысты ӛткізгіштік коэффициенті 10

-8

мкм

(10

-5

мД) жоғары емес;

кӛмірсутек орталарына қатысты агрессивті тӛзімділік 0,80 тӛмен емес.
Н.4. Бетонды әзірлеу ҥшін кернейтін цементті қолдануға рҧқсат етіледі, сонымен

қатар химиялық қоспаларды пайдалану арқылы жасалған бетон мен ерітінділерді, осы 3
Қосымша тармағына сай жасалған жағдайда қолдануға болады.

Н.5. Гидроқақпаның қуысын толтыру ҥшін, 39-01-08-658-81 ТТ бойынша бентонитті

ҧнтақтан сазды ерітінді арқылы жасалған айырғыш сҧйықтығын пайдалану қажет.

Гидроқақпаның қуысын толтыру кезең-кезеңмен Газ ӛнеркәсібі министрлігі бекіткен

515-85 ИҚН бойынша жҥзеге асады, бҧл жағдайда айырғыш сҧйықтығы әр тҥрлі су
бергіштікті қҧрап, бӛлінбеу керек (сазды ерітінділердің су бергіштігін ӛлшейтін жабдық
бойынша 2-6 см

және 15-18 см

) .

Айырғыш сҧйықтығына қосымша ретінде ерітіндінің тҧрақтылығын қамтамасыз

ететін сҧйық шыныны, карбоксиметилцеллюлозаны, сілті, гипан және басқа
қосындыларды пайдалануға болады.

Гидроқақпа куысындағы айырғыш сҧйықтығының қысымы 0,05-0,1 МПа(0,5-1,0

кгс/см

)-ге қазба-ыдыстағы сақталып жатқан ӛнімдер қысымынан асу керек.

Н.6.Ҧңғырдың қҧбыр сыртындағы кеңістігін, қазбалардың бекітілген кеңістігін,

бӛгеттер контурын және жарықшақтық аймақтарды тығындау ҥшін, цементтер мен
шайырдан жасалған ерітінділер қолдану керек.

Н.7. Цементтен жасалған тығындау ерітінділеріне келесі талаптар қойылады:бҥгілу

кезіндегі 2 тәуліктік беріктік - 2.7 МПа (27 кгс/см

) кем емес;

газ бойынша ӛткізгіштік коэффициенті - 10

-8

мкм

(10

-5

мД) жоғары емес;

кеңейту деформациясы – 4-тен кем емес және 14 мм/м-ден артық емес;
кӛмірсутек орталарына қатысты агрессивті тӛзімділік - 0,85 кем емес.
Шайырдан жасалған тығындау ерітінділеріне келесі талаптар қойылады:
газ бойынша ӛткізгіштік коэффициенті - 10

-8

мкм

(10

-5

мД) артық емес;

тҧтқырлық 14-18 с (8420-74 МЕМСТ бойынша);
кӛмірсутек орталарына қатысты агрессивті тӛзімділік - 0,85 кем емес;
Отырмаушылық.

ҚР ЕЖ 3.05-104-2014

М ҚОСЫМШАСЫ

(ақпараттық)

Герметикалық бӛгеттер қабырғаларының δ қалыңдығының ҧңғыланған кен

қазбасының 3,8х3,8м қимасындағы жҥктемеге

тәуелділігінің кестесі

(тіреуіш тақта негізіндегі есептеулер)

I - В25 класындағы бетон ҥшін;
II - В30;
III- " " В40.

ҚР ЕЖ 3.05-104-2014

Н ҚОСЫМШАСЫ

(ақпараттық)

ШАХТАЛЫ СҦЙЫҚҚОЙМАЛАРДЫҢ ТЕХНОЛОГИЯЛЫҚ

ҦҢҒЫМАЛАРЫНЫҢ ЖЫЛУ ОҚШАУЛАУ ҚАЛЫҢДЫҒЫН ЕСЕПТЕУ

Технологиялық ҧңғыманың

м, минималдық ҧйғарынды (тау жынысын қатырылған

кҥйінде сақтаған жағдайда) жылу оқшаулау қалыңдығын келесі теңеу арқылы анықтау
қажет

, (Л.1)

мҧндағы

- судың мҧзға айналу температурасы, ° С;

– тау жынысының табиғи мәңгітоң температурасы.°С;

– ӛнімнің толтыру кезіндегі орташа температурасы, °С;

erf

- Гаусс функциясы, анықтама әдебиетінде беріледі

;

- келесі формулалар арқылы анықталатын коэффициенттер:

; (Л.2)

, (Л.3)

мҧндағы -жылу оқшаулаудың температура ӛткізгіштігі коэффициенті, м

/с;

– сҧйыққойманы толтыру жылдамдығы, м

/с;

- жылу оқшаулаудың жылу ӛткізгіштік коэффициенті, Вт/(м

•°С) ;

- жылу оқшаулаудың кӛлемді жылу сыйымдылығы, Дж/( м

•°С);

- мәңгітоң тау жыныстарындағы жылу ӛткізгіштік коэффициенті,Вт/(м • °С);

- мәңгітоң тау жыныстарының кӛлемді жылу сыйымдылығы,Дж/ (м

• ° С) .

Теңдеу графикалық талдау тәсілімен есептеледі.

, м, мәндерін, 0,01 - 0,2 м

диапазонында  қадаммен  0,02  -  0,05  м,  теңдеудің  оң  бӛлігі  есептеу  арқылы  анықталады
және  кесте  қҧрылады.  Теңдеудің  сол  жақ  бӛлігі  есептеу  арқылы  анықталып,  тік,
параллельді  білік ретінде абсциссалардан жоғарыда кестеге  салынады. Кестенің оң және
сол  жағының  қиылысқан  нҥктесі,  теңдеу  шешімі  болып  табылады,  бҧл  теңдеу
технологиялық ҧңғыманың жылу оқшаулық ҧйғарынды қалыңдығын анықтайды.

ҚР ЕЖ 3.05-104-2014

П ҚОСЫМШАСЫ

(ақпараттық)

ШАХТАСЫЗ СҦЙЫҚҚОЙМАНЫҢ ШЕГЕНДЕУ БАҒАНЫН

САЛҚЫНДАТУДЫ ЕСЕПТЕУ

Қажетті суық ӛндіргіш есебі

, кВт, шегендеу бағанын салқындату ҥшін келесі

формула арқылы жҥзеге асады

(М.1)

мҧндағы - кесте М.1 арқылы анықталатын тҥзеткіш коэффициент, қатынастың

орнатылу тереңдігіне

байланысты;

– есептік интервалда салқындатылған бағанға жылудың келуі, суық таратушының

қызбаушылығы және газ қабатының қҧбыраралық кеңістіктегі қысымы , кВт;

– қҧбыраралық кеңістіктегі қысымды ескере отырып суықтың кетуі, суық

тасымалдағыштың қызуы жыне басқа ысыраптар тҥрі,кВт/м;

– мҧздатылып жатқан бағанның ҧзындығы, м.

және

мәндері М.2-кестеде сыртқы диаметрлер мен кӛлемдерге

байланысты

берілген.

М.1-кесте - Тҥзеткіш коэффициент

0,20

0,30

0,40

0,50

0,60

0,70

0,80

0,90

1,00

0,30

0,45

0,60

0,72

0,85

0,90

1,00

1,10

1,20

М.2-кесте

және

мәндері

Шегендеу бағанының сыртқы диаметрі, м

,м

кВт

кВт/м

3,525

10 – 20 дейін

3,0

0,450

20 жоғары " 50

3,3

0,433

" 50" 120

10,7

0,285

"120" 300

15,0

0,250

0,425

10 - 20 дейін

2,0

0,400

20 жоғары " 50

4,7

0,266

" 50" 150

8,0

0,200

"120" 300

10,0

0,183

ҚР ЕЖ 3.05-104-2014

Р ҚОСЫМШАСЫ

(

міндетті

)

ТИІМДІ ТЕМПЕРАТУРАЛЫ ТАУ ЖЫНЫСТАРЫНДА, ТАУ ТӘСІЛІМЕН

ОРНАТЫЛҒАН ЖЕРАСТЫ ҚАЗБА-ЫДЫСТЫҢ ВЕНТИЛЯЦИЯ ЖҤЙЕЛЕРІНЕ

ҚОЙЫЛАТЫН ТАЛАПТАР

Н.1. Ашу, коллекторлық және кіру қазбалары мен сорғыларда ішке желдету және

сорып алу жҥйелерін ескеру қажет. Бҧл жағдайда барлық ішке желдету және сорып алу
желдеткіштерін сақтық қорда сақтау қажет.

Н.2. Бірнеше ӛнімнің тҥрін сақтауға арналған қоймаларда, әр тҥрлі ӛнімнің тҥрін

қҧйып алуға арналған, жерасты сорғы камераларында қызмет ететін вентиляция
жҥйелерін бір-бірімен қосуға рҧқсат етілмейді.

Н.3. Ауа алмасудың сағаттық еселігін келесідей қабылдау қажет:
Жерасты сорғы камераларында және бӛгет аймақтарында - 20;
Оқпандар мен коллекторлы қазбаларда - 6.
Этил ӛнімдерін сақтау кезінде, ауа алмасудың еселігі 50 %-ға ҥлкею керек.
Н.4.Ашу және коллекторлы қазбалардың ішке желдету вентиляциясын, ауаны

тікелей оқпанға жіберу арқылы жҥзеге асырған жӛн.

Ішке ауа жіберу ҥшін жасалған қазба қимасын есептеген кезде, кӛтергіш-кӛліктік

жабдықтар, баспалдақ бӛлімі, технологиялық және вентиляциялық қҧбырлар алып жатқан
алаңды есепке алмау қажет, бҧл жағдайда ауаның қозғалу жылдамдығы 8 м/с-тен аспауы
тиіс.

Н.5. Жерасты сорғы камераларына жиберілетін ауаны ғимараттың жҧмыс

алаңдарына жіберген жӛн.

Н.6. Жерасты сорғы камераларында, жалпы вентиляцияға қосымша ретінде,

сақталып жатқан ӛнімдерден шыққан буды сорып алатын қҧрылғы орнатуды қарастыру
қажет.

Н.7. Жерасты қоймасындағы ауа айналымын қамтамасыз ететін сорып алу

вентиляторларын арнайы жерҥсті бӛлмелерінде орналастыру қажет. Вентиляторлардың
қосылуы мен сӛнуі дистанциялық тҥрде диспетчерлік пунктте жҥзеге асырылуы керек.

Барлық вентиляциялық қҧрылымдар технологиялық жабдықтармен біріктірілуі тиіс,

бҧл вентиляция сӛніп тҧрған кезде жабдықтардың жҧмыс істеуін болдырмауды
қамтамасыз ету ҥшін жасалады.

Н.8.Сорып алуға арналған ауа қҧбырларын біріктіру, минималдық ажырамалы

қосылыстар мӛлшерімен істелуі қажет.

Н.9. Жерасты қоймасының қазбасында, жобалау жылу-ылғалды ауа параметрлерді

анықтау ҥшін, жылыту және ішке жіберілген ауаны кондициялау жҥйелерін есепке алу
қажет.

ҚР ЕЖ 3.05-104-2014

С ҚОСЫМШАСЫ

(ақпараттық)

ШАХТАСЫЗ СҦЙЫҚҚОЙМАЛАРДЫҢ САЛҚЫНДАТУ ҚҦРЫЛҒЫЛАРЫН

ЕСЕПТЕУ

О.1. Есептеуді екі жағдайда жҥзеге асыру қажет:
сҧйыққойманы толтыру кезі ҥшін;
жылдық пайдалану циклі ҥшін.
О.2. Оң температуралы сҧйыққойманы мҧнай ӛнімімен толтыру кезінде, тӛгіліп

жатқан ӛнімнің максималдық ҧйғарынды температурасын

max

, °С, тӛгу ӛнімділігіне,

сҧйыққойманың геометриялық сипаттамасына, қатқан тау жыныстары мен тӛгілген
ӛнімнің жылу-физикалық қасиеттеріне байланысты, келесі формуланы қолданып анықтау
қажет

, (О.1)

- сыйғызғыш тау жыныстары мҧзының еру температурасы, °С;

- сыйғызғыш тау жыныстарының табиғи температурасы, °С;

- қҧю кезінде мҧнай ӛнімдерімен суланған, сҧйыққойманың ішкі алаңы, м

;

– мҧнай ӛнімінің кӛлемді жылу сыйымдылығы, Дж/(м

• °С);

- жылу тасымалдау коэффициенті және сыйғызғыш тау жыныстарының

кӛлемді жылу сыйымдылығы, Вт/(м•°С) және Дж/(м

•°С);

– мҧнай ӛнімін тӛгу ӛнімділігі, м

/с;

– тӛгілетін мҧнай ӛнімінің кӛлемі, м

О.3. Егер мҧнай ӛнімінің нақты температурасы

рҧқсат етілген температурадан асса

max

, толтыру ӛнімділігін формула (1) арқылы азайту қажет немесе мҧнай ӛнімін мҧздату

машинасы арқылы салқындату қажет, оның суық ӛнімділігі

,Вт формула арқылы

анықталады

. (О.2)

О.4. Шахтасыз сҧйыққойманың температуралық тәртібінің жылдық пайдалану

циклін сақтайтын мҧздатқыш қҧрылғы есебін, ауа салқындатқыш аппаратының аймағын

, м2, формула арқылы анықтау болады

, (О.3)

мҧндағы

– массивтің табиғи температурасы, °С;

– жылу тасымалдау жҥйесінің коэффициенті—атмосфералық ауа, Вт/(м

°С); бҧл

коэффициенттің минималдық шамасы ретінде 35 Вт/(м

°С) қабылдауға болады;

- салқындату кезіндегі орташа

, с, атмосфералық ауаның температурасы, °С.

ҚР ЕЖ 3.05-104-2014

Тиімді

және

ара

қатынасын техникалық-экономикалық есеп негізінде таңдау

қажет.

ҚР ЕЖ 3.05-104-2014

Т ҚОСЫМШАСЫ

(анықтамалық)

НЕГІЗГІ ӘРІПТІК ШАМАЛАР БЕЛГІЛЕРІ

– жерасты сҧйыққоймасының биіктігі, м;

- жерасты сҧйыққоймасының кӛлемі, м

;

– жер бетінен ҧңғыманың кенжарына дейінгі ара қашықтық, м;

- жердің бетінен сҧйыққойманың тӛбесіне дейінгі ара қашықтық, м;

– ауырлық кҥшінің ҥдеуі, м/с

;

- тҧздық судың тығыздығы, кг/м

;

- ӛнімнің тығыздығы, кг/м

;

- тау жыныстарының орташа тығыздығы, кг/м

ҚР ЕЖ 3.05-104-2014

ӘӚЖ 725.4

МСЖ 91 040.20, 55.220, 23.020.01, 75.200

Негізгі сӛздер:

жерасты қоймалары, тҧздық суды сақтау қоймасы, тау қазбалары,

технологиялық қҧбыр, жерасты сҧйыққойма

СП РК 3.05-104-2014

III

СОДЕРЖАНИЕ

ВВЕДЕНИЕ……………………………………………………………………………..

1 ОБЛАСТЬ ПРИМЕНЕНИЯ……………………………………………………………

2 НОРМАТИВНЫЕ ССЫЛКИ……………………………………………………….....

3 ТЕРМИНЫ И ОПРЕДЕЛЕНИЯ……………………………………………………….

4 ПРИЕМЛЕМЫЕ

РЕШЕНИЯ

ДЛЯ

ПРОЕКТИРОВАНИЯ

ПОДЗЕМНЫХ

ХРАНИЛИЩ ……………………………………………………………………………. 2

4.1 Общие положения……………………………………………………………............. 2
4.2 Генеральный план…………………………………………………………………….. 5

5 ПРАВИЛА СТРОИТЕЛЬСТВА ……………………………………………………….

5.1 Общие положения……………………………………………………………............ 10
5.2 Правила заложения бесшахтных резервуаров в каменной соли …………………

5.3 Правила заложения подземных резервуаров в устойчивых горных породах с

положительной температурой …………………………………………………………… 11

5.4 Правила размещения шахтных резервуаров в породах с положительной

температурой ……………………………………………………………………………... 11

5.5 Правила устройства подземного комплекса хранилищ …………………………..

5.6 Подземные резервуары, сооружаемые горным способом в породах с

положительной температурой…………………………………………………………… 16

5.7 Резервуары траншейного типа………………………………………………………. 20
5.8 Подземные низкотемпературные резервуары СГ…………………………………... 21

6 НАЗЕМНЫЙ КОМПЛЕКС ПОДЗЕМНЫХ ХРАНИЛИЩ………………………...

7 ТЕХНОЛОГИЧЕСКОЕ ОБОРУДОВАНИЕ ХРАНИЛИЩ ………………………

7.1 Правила эксплуатации подземных резервуаров методом замещения продукта

рассолом, газом или водой ……………………………………………………………… 27

7.2 Правила эксплуатации подземных резервуаров без замещения продукта

хранения…………………………………………………………………………………… 28

7.3 Наземные технологические установки …………………………………………….. 28

8 НАГРУЗКИ И ВОЗДЕЙСТВИЯ……………………………………………………......

9 ПРАВИЛА ЭКСПЛУАТАЦИИ ……………………………………………………......

  9.1 Шахтные резервуары в каменной соли………………………………………………  30
  9.2 Шахтные резервуары в породах с положительной температурой……………........  30
  9.3 Бесшахтные резервуары в каменной соли…………………………………………...  31
  9.4 Бесшахтные резервуары в породах с положительной температурой……………...  32

10 ОХРАНА ОКРУЖАЮЩЕЙ СРЕДЫ………………………………………………….

ПРИЛОЖЕНИЕ А

(информационное)

Допускаемые сроки хранения светлых

нефтепродуктов……………………………………………………………………………....

ПРИЛОЖЕНИЕ Б

(информационное)

Определение объема нефтепродуктов и СГ при

разгерметизации оголовка скважин подземных резервуаров и каменной соли...

ПРИЛОЖЕНИЕ В

(информационное)

Оценочная классификация горных пород по

экранирующей способности………………………………………………………………… 35
ПРИЛОЖЕНИЕ Г

(информационное)

Определение минимальной глубины заложения

резервуаров……………………………………………………………………….

ПРИЛОЖЕНИЕ Д

(информационное))

Методика оценки устойчивости резервуаров в

каменной соли……………………………………………………………………………….

ПРИЛОЖЕНИЕ Е

(информационное)

Определение расстояние между устьями соседних

технологических скважин……………………………………………………….

СП РК 3.05-104-2014

ПРИЛОЖЕНИЕ Ж

(информационное)

Расчет размера охранного целика соли в кровле

резервуара

по

условиям

фильтрации

продукта

(при

отсутствии

водоупоров)…………………………………………………………………………………..

ПРИЛОЖЕНИЕ К

(информационное)

Определение технических характеристик

сооружений по закачке рассола в глубокие водоносные горизонты…………………

ПРИЛОЖЕНИЕ Л

(информационное)

Конструкции герметичных перемычек и

материалы для герметизации выработок-емкостей……………………………………

ПРИЛОЖЕНИЕ М

(информационное)

График зависимости толщины стенки

герметичных перемычек δ от нагрузки

при сечении подходной выработки

3,8х3,8м……………………………………………………………………………………….

ПРИЛОЖЕНИЕ Н

(информационное)

Расчет толщины теплоизоляции технологических

скважин шахтных резервуаров………………………………………

ПРИЛОЖЕНИЕ П

(информационное)

Расчет охлаждения обсадной колонны

бесшахтного резервуара……………………………………………………………………

ПРИЛОЖЕНИЕ Р

(обязательное)

Требования к системам вентиляции подземных

выработок-хранилищ,  сооружаемых  горным  способом  в  породах  с  положительной
температурой…………………………………………………………………………………..  53
ПРИЛОЖЕНИЕ  С

(информационное)

Расчет охлаждающего устройства бесшахтных

резервуаров…………………………………………………………………...

ПРИЛОЖЕНИЕ Т

(информационное)

Основные буквенные обозначения величин…

СП РК 3.05-104-2014

ВВЕДЕНИЕ

Настоящий свод правил разработан на основе положений Технических регламентов

Республики Казахстан, строительных норм и других действующих нормативно-
технических документов Республики Казахстан.

В своде правил приводятся приемлемые строительные решения и параметры,

обеспечивающие выполнение требований строительных норм СН РК 3.05-04-2014
«Подземные хранилища нефти, нефтепродуктов и сжиженных газов» при проектировании
и строительстве новых и реконструкции действующих подземных хранилищ в каменной
соли и других горных породах.

СП РК 3.05-104-2014

Для заметок

содержание .. 2 3 4 5 ..