СП РК 3.03-112-2013 МОСТЫ И ТРУБЫ (ҚР ЕЖ 3.03-112-2013) - часть 7

 

ҚР ЕЖ 3.03-112-2013

 

89 

37-кесте – Темірбетон элементтерге арналған бойлық иілу коэффициенттері 

(жалғасы)

 

Элементтің иілгіштік сипаты 

Бойлық иілу коэффициенттері 

 

е

с

 / r 

қатысты эксцентриситеттері кезіндегі 



m

 



l

 

l

0

 

 

/

 

b

 

l

0

 

 

/

 

d

 

l

0

 

 

/

 

i

 

0 

0,25 

0,50 

1,00 

16 

 

18 

 

20 

 

22 

 

24 

 

26 

 

28 

 

30 

 

32 

 

34 

 

38 

 

40 

 

43

 

13,8 

 

15,6 

 

17,3 

 

19,1 

 

20,8 

 

22,5 

 

24,3 

 

26 

 

27,7 

 

29 

 

33 

 

34,6 

 

37,5 

55 

 

62,5 

 

70 

 

75 

 

83 

 

90 

 

97 

 

105 

 

110 

 

120 

 

130 

 

140 

 

150 

0,86 
0,78 
0,82 
0,75 
0,78 
0,70 
0,72 
0,64 
0,67 
0,59 
0,62 
0,53 
0,58 
0,50 
0,53 
0,46 
0,48 
0,42 
0,43 
0,39 
0,38 
0,33 
0,35 
0,32 
0,33 
0,30 

0,75 
0,67 
0,71 
0,64 
0,67 
0,59 
0,60 
0,52 
0,55 
0,47 
0,51 
0,42 
0,49 
0,41 
0,45 
0,38 
0,41 
0,35 
0,36 
0,32 
0,32 
0,28 
0,29 
0,26 
0,28 
0,25 

0,66 
0,58 
0,62 
0,55 
0,57 
0,48 
0,52 
0,44 
0,47 
0,39 
0,44 
0,35 
0,43 
0,35 
0,39 
0,32 
0,36 
0,30 
0,31 
0,27 
0,28 
0,24 
0,25 
0,22 
0,24 
0,21 

0,55 
0,47 
0,51 
0,44 
0,48 
0,40 
0,43 
0,35 
0,38 
0,30 
0,35 
0,26 
0,34 
0,26 
0,32 
0,25 
0,31 
0,25 
0,25 
0,21 
0,24 
0,20 
0,21 
0,18 
0,21 
0,18 

0,65 

 

0,56 

 

0,47 

 

0,41 

 

0,32 

 

0,25 

 

0,20 

 

0,16 

 

0,14 

 

0,10 

 

0,08 

 

0,07 

 

0,06 

ЕСКЕРТПЕ  Сызықтың  үстінде,  берілген  жұмыс  кезеңінде  күш  түсірілетін  арматураның  бетонмен  ілініспеуі  жағдайында,  күш 
түсірілмеген арматуралары бар темірбетон элементтеріне және алдын ала күш  түсірілген элементтерге арналған, ал сызықтың 
астында  күш  түсірілетін  арматураның  бетонмен  ілінісуі  жағдайында  алдын  ала  күш  түсірілген  элементтерге  арналған  мәндер 
келтірілген. 

 

38-кесте – Бетон элементтеріне арналған бойлық иілу коэффициенттері 

Элементтің иілгіштік сипаты 

Бойлық иілу коэффициенттері 

е

с

 / r 

қатысты эксцентриситеттері кезіндегі 



m

 



l

 

l

0

 

 

/

 

b

 

l

0

 

 

/

 

i

 

0 

0,25 

0,50 

1,00 

4 
6 
8 

10 
12 
14 
16 
18 
20 
22 
24 
26 

14 
21 
28 
35 
42 
49 
56 
63 
70 
77 
84 
91 

1 

098 

0,95 
0,92 
0,88 
0,85 
0,79 
0,74 
0,67 
0,63 
0,58 
0,49 

0,86 
0,84 
0,81 
0,78 
0,76 
0,74 
0,68 
0,63 
0,56 
0,51 
0,46 
0,38 

0,77 
0,75 
0,72 
0,69 
0,67 
0,65 
0,59 
0,54 
0,46 
0,43 
0,38 
0,31 

0,65 
0,63 
0,60 
0,57 
0,55 
0,53 
0,48 
0,43 
0,37 
0,34 
0,29 
0,22 

1 

0,94 
0,88 
0,80 
0,72 
0,62 
0,58 
0,43 
0,32 
0,26 
0,20 
0,16 

ҚР ЕЖ 3.03-112-2013 

90 

37 және 38-кестелерде белгіленген: 

b

  —  элементтің  жылжу  бағытына  қатысты  қалыпты  орналасқан  тік  бұрышты  қима 

тарапы; 

d

 — элементтің кӛлденең қимасының диаметрі; 

l

0

 /i

 — элементтің иілгіштігі (

i

 — кӛлденең қима инерциясының ең кіші радиусы); 

е

с

 

/r

 — 

N 

күшінің

 

қатысты эксцентриситеті; 

е

с

 — берілген қиманың ауырлық ортасына қатысты 

N

 күшінің эксцентриситеті; 

r  =  W

red 

/  A

red

  —  ядролық  қашықтық  (

W

red

 

  және 

  A

red

 

—  кедергі  моменті  және 

берілген қима ауданы). 

 
7.4.2 Элементтің бойлық осіне дҧрыс қиманың беріктігі бойынша есептеу  

 
7.4.2.1  7.4.3.1–7.4.5.3  және  7.4.7.1  сәйкес  қималардың  шекті  күшеюді  тӛмендегі 

алғышарттарға байланысты айқындау қажет: 

- бетонның  созылуға кедергісін нӛлге тең деп алу қажет; 
-  бетонның  қысылуға  кедергісі 

R

b

  тең  және  бетонның  шартты  қысылған  шегінде 

біркелкі үлестірілген кернеумен шектеледі; 

- арматурадағы тартатын кернеулер кернелетін 

R

s

 және кернелмейтін 

R

p

 арматурада 

тарылуға есептелген кедергімен шектеледі; 

-  кернелмейтін  арматурадағы  қысатын  кернеулер  қысылуға 

R

sc

  есептелген 

кедергімен,  ал  кернелмейтін  арматурада  7.4.2.3  сәйкес  анағұрлым  қысатын  кернеумен 
шектеледі.   

Дайындалған  нормативтік  құжаттар  болған  жағдайда  бетон  деформациясының 

диаграммаларын  және  арматураны  пайдаланып,  аталған  есептеулерді  жүргізуге  жол 
беріледі.  

7.4.2.2 Плитасы  бар  арқалықтарды  қысылған  аймақта  есептеген  кезде  есепке 

алынатын  плитаның  асылманың  ұзындығы  асылма  басталған  жерден  бастап  санағанда 
оның  алты  қалыңдығынан 

h′

f

  асырылмауы  керек  және  арқалықтар  арасындағы  ара-

қашықтықтың жартысынан аспауы қажет.   

Егер  асылманың  кӛлбеуі  1:3  және  одан  артық  болса,  оның  басталуы  арқалықтың 

қырынан немесе вуттың ұшынан есептеледі.   

Плитаның  қалыңдығы  ӛзгеріп  тұратын  болса,  сондай-ақ  кӛлбеуі  1:3  кем  вуттар 

болғанда  асылманың  ұзындығы  плита  мен  вуттардың  ауданының  ескерілуімен  тұрған 
плитаның келтірілген қалыңдығы бойынша анықталады.  

Екі  таңбалы  қималардың  созылған  белдемелерінің  асылмаларының  ауданы  есеп 

жүргізу кезінде есепке алынбайды. 

7.4.2.3 Қысылған  аймақта  орналасқан  және  бетонмен  ұстасқан  кернелетін 

арматураны есепке тӛменде кӛрсетілген кернеумен алу қажет:  

 

1

рс

pc

pc

R









,                                                  (60) 

мұнда 

R

рс

  —  7.3.6  сәйкес  есептеумен  ескерілетін  кернелетін  арматурадағы 

анағұрлым қысатын кернеу; 

 

ҚР ЕЖ 3.03-112-2013

 

91 



рс

1

  —  жүктілік  бойынша  сенімділік  коэффициенті 



g

  =  1,1  тең,  кернелетін 

арматурадағы  (барлық  жоғалтуларды  алып  тастағанда)  есептелген  кернеу; 



рс

1 



  R

рс

 

болғанда 



рс

=0 деп алынады. 

Қысылған  арматураның 

A



s

  кӛлденең  қимасының  ауданы  есепке  бетонның 

х

  

қысылған  аймағының  есептелген  аймағының  және  осы  арматураның  қиманың  қысылған 
шетіне дейінгі ара-қашықтығының 

a



s

 ара-қатынасына байланысты алынады.  

егер  

х

2   



 2

 a



s

 болса, иілетін  элементтердің  есебін  жүргізген  уақытта  аудан   

A



s

 

толықтай  ескеріледі,  мұнда 

х

2

  —қысылған  арматураның 

A



s

  ескерілуімен  анықталған 

қысылған аймақтың биіктігі.  

Егер  қысылған  арматураның  ескерілуісіз  қиманың  қысылған  аймағының  биіктігі 

х

1   



  2

  a



s

  шартына  сәйкес  келсе,  ал  қысылған  арматураны  есептегенде 

х

2   

<  2

  a



s

  болса, 

беріктілікті тӛмендегі жағдайды пайдалана отырып есептеуге болады:  

 









s

a

s

s

p

p

a

h

A

R

A

R

M









,                                         (61) 

A



s

  

х

1  

< 2

 a



s

  болғанда ескерілмейді. 

7.4.2.4  Сыртқы  күш  қима  симметриясының  осі  жазықтығында  әскер  еткенде  және 

арматура  элементтің  кӛрсетілген  перпендикуляр  жазықтығында  әсер  еткен  кезде 
элементтің  ұзыннан  осіне  қалыпты  қималар  тепе-теңдіктің  тиісті  шарттарынан 
анықталатын қысылған аймақтың 



 =

х/h

0 

салыстырмалы биіктігінің мәндеріне байланысты 

есептелуі тиіс. Конструкциялардың есебін жүргізген кезде 



 мәні әдеттегідей, бетонның 



y

 

қысылған  аймағының  салыстырмалы  биіктігінен  асырылмауы  керек.  Мұндай  қысылған 
аймақтағы бетонның шекті күйіне арматура үшін жасалған жұмыс жағдайларының тиісті 
коэффициенттерінің  ескерілуімен  созылған  арматура  есептелген  кедергіге 

R

s

  немесе 

R

p

 

тең кернеуге жетпей тұрып, басталады.  



y

 мәні мына формула бойынша анықталады 

 



















1,1

ω

1

σ

σ

1

ω

ξ

2

1

y

,                                                 (62) 

мұнда 



 = 0,85 – 0,008

R

b

 — әдеттегідей арматураланған элементтер үшін; 



= 0,85 – 0,008

 R

b

 + 



  



  0,9 — қиғашынан арматураланған элементтер үшін; 

Бұл кезде бетонның есептелген кедергісін 

R

b

 Мпа ӛлшем бірлігінде, ал 



  мәнін  10



 

тең  деп,  бірақ  0,15  асырмай  алу  қажет  (мұнда 



  —  7.4.5.4  сәйкес  қабылданатын 

арматуралау коэффициенті); 

Арматурадағы кернеуді  



1

, МПа, тӛменде кӛрсетілгендерге тең деп алу қажет: 

R

s

 — кернелмейтін арматура үшін; 

R

p

 + 500 –  



p

 — кернелетін арматура үшін; 

кернелетін арматураның созылуға 

R

p

 есептелген кедергісін арматура  үшін жасалған 

жұмыс  жағдайларының  тиісті  коэффициенттерінің  ескерілуімен,  ал    арматурадағы 



p

 

алдын  ала  пайда  болған  кернеу  шамасын  М  қосымшасы  бойынша  бірінші  және  екінші 
жоғалтулдардың ескерілуімен алу қажет. Кернелетін және кернелмейтін арматура болған 
жағдайда кернеу



1

 кернелетін арматура бойынша алынады.  

Кернеу 



2

 қысылған аймақтағы арматурадағы шекті кернеу болып табылады және ол 

500 МПа тең болып алынуы тиіс.  

ҚР ЕЖ 3.03-112-2013 

92 

Егер  беріктілікке  есептеу  жүргізу  кезінде  7.4.2.4  сәйкес  үлкенірек  шектесу  мәнінің 



y

 

шамасы бойынша есептеу кезінде алынған 



 = 

х / h

0

  мәнін сақтау негізделген және қажетті 

болатын болса, басшылыққа ҚНжЕ 2.03.01 нұсқауларын алу ұсынылады. 

ҚНжЕ 2.03.01 нұсқауларын тӛмендегілердің есебін жүргізген уақытта  басшылыққа 

алу кеңес беріледі: 

-орталықтандырылмаған  қиғаш  қысылуға    және  қиғашынан  иілу  қысылуға 

темірбетон элементтерді;  

-тікбұрышты  және  тікбұрышты  емес  пішіндегі,  қимасы  бойынша  біркелкі 

таратылған элементтерді арматурамен бірге;  

- қысқа консолдерді; 
- басуға және үзуге конструкцияларды, салынатын бұйымдарды, стропты ілмектерді 

және бұрап иілуге және бұрап орталықты емес қысылуға жұмыс істейтін элементтерді  

Темірбетон элементтердің дӛңгелек қималарының орталықтандырылмаған қысылуға 

беріктілігінің есептелуі 3-қосымшада келтірілген.  

Аталған есептеулердің бәрінде бетон және арматура үшін осы ережелер жинағында 

белгіленген есептелген кернеуді алу қажет.  

 

7.4.3 Иілетін темірбетон элементтерін есептеу  
 

7.4.3.1 



 = 

х/h

0

 



 



у

 болғанда тікбұрыш қималарды (2-сурет)  

 

 













p

p

pc

s

s

sc

b

a

h

A

a

h

A

R

x

h

bx

R

M























0

01

0

5

,

0

,                               (63) 

деген  шартпен  есептеу  керек.  Бұл  кезде  қысылған  аймақтың 

х

  биіктігін  мына 

формула бойынша анықтау қажет:  

 

,

p

p

s

s

sc

s

pc

p

b

R A

R A

R A

A

R bx













                                       (64) 

Мұндай  және  басқа  да  формулаларда  биіктікті 

h

0

 

А

р

  және 

А

s

  арматурасындағы 

теңдей  әсер  ететін  күшке  байланысты  қабылдауға  жол  беріледі.  Кернелетін  арматура 
болмаған уақытта 

h

0

 = h

01

. 

b

Х

А

b

s

А'

p

А'

s

А

p

А

p

p

s

s

R

R

А

А

h

h

0

h

01

a'

p

а'

s

R

b

s

А

R

sc

pc

p

А'

b

А

'

М

а

p

а

s

R

b



 

2-сурет — Беріктілігін есептеген уақытта иілетін темірбетон элементтің ҧзыннан 

осіне қалыпты қимадағы кернеу эпюрасының және кҥшеюінің сызбасы 

 

 

ҚР ЕЖ 3.03-112-2013

 

93 

Автожол  және  қалалық  кӛпірлердің  қырлы  аралық  құрылымдарының  кӛлік  ӛтетін 

бӛлігінің  плитасындағы  ұзыннан  түйісу    оң  бӛлігіне  (63)  және  (64)  формулалардағы 
диафрагмалы емес аралық құрылымдар үшін 0,8 және диафрагмалы аралық құрылымдар 
үшін 0,9 тең жұмыс жағдайлары коэффициенттерінің енгізілуімен есептеледі.

 

7.4.3.2 



 = 

х/h

0

 



 



у

 болғанда қысылған аймақта плитасы бар таврлік, екі таврлік және 

қорапты  қималардың  есебін  қысылған  аймақ  шекарасының  орналасуына  байланысты 
жүргізу қажет:  

а) егер плитадағы қысылған аймақтың шекарасы  (3-сурет, 

а

) плитадан ӛтеді, яғни  

 

,

p

pc

s

sc

f

b

s

s

p

p

A

A

R

x

b

R

A

R

A

R

















                                    (65) 

шарты орындалады, есептеу 7.4.3.1 сәйкес ені 

b



f

   тікбұрыш қима үшін жүргізілгендей 

жүргізіледі;  

б)  егер  қысылған  аймақтың  шекарасы  қырдан  ӛтсе    (3-сурет, 

б

),  яғни  (65)  шарты 

орындалмаса, есептеу   







 











p

p

pc

s

s

sc

f

f

f

b

b

a

h

A

a

h

A

R

h

h

h

b

b

R

x

h

bx

R

M



































0

01

0

0

5

,

0

5

,

0

,      (66) 

шартына  байланысты  орындалады.  Бұл  ретте  бетонның 

х

  қысылған  аймағының 

биіктігін мына формула бойынша анықтау қажет:  

                               





,

p

p

s

s

sc

s

pc

p

b

b

f

f

R A

R A

R A

A

R bx R b

b h





















                         (67) 

7.4.3.3 Шеңбердің ұзындығымен біркелкі таратылған (ұзыннан стержендердің саны 

кемінде  алтау  болғанда)  ішкі  және  сыртқы  радиустардың 

r

1

/

r

2

 



  0,5  арматурмен  ара-

қатынасы  кезінде    қимасы  сақиналы  иілетін  элементтер  ұзыннан  күштің  мәні 

N

=0  деп 

алынып  және 

Nе

с

  орнына  иілу  моментінің 

М

  мәні  қойылып,  7.4.5.3  сәйкес 

орталықтандырылмай қысылған элементтер үшін есептелетіндей есептелуі тиіс.   

 

а'

p

h

0

h

01

b'

f

s

А'

p

А'

Х

b

h'

f

h

a)

б)

Х

p

А

s

А

а

s

а'

s

h

0

h

01

b

h

p

А

s

А

а

s

b'

f

s

А'

p

А'

а'

p

а'

s

а

р

h'

f

 

 

а

 —қысылған аймақтың шекарасы плитада орналасқан жағдайда; 

б

 — қырда сол сияқты  

3-сурет — қысылған аймақтағы темірбетон 

элементтердің қималарындағы плитамен қысылған аймақтың пішіні 

 

7.4.3.4  Егер  автожол  кӛпірлеріндегі  илетін  темірбетон  элементтеріндегі  кернелетін 

жұмыс  арматура  бетонмен  ұстаспаса,  қималардың  беріктілігі  7.4.3.1  және  7.4.3.2  сәйкес 
есептеледі.  Бұл  ретте  тиісті  формулаларға  кернелетін  арматураның 

R

р

  созылуға  қарсы 

есептелген кедергісінің орнына кернелетін арматурадағы алдын ала пайда болған (барлық 
жоғалтуларды санамағанда) кернеудің 



р

1

 мәні енгізіледі. 

ҚР ЕЖ 3.03-112-2013 

94 

Оның  үстіне,  ұзындығы  жағынан  құрамдас  конструкцияларда  серпімді 

материалдардың  кедергісінің  формулалары  бойынша  есептелген  жүктемеге  (жүктеме 
бойынша  сенімділік  коэффициентімен)  алдын  ала  пайда  болған  кернеуден  түскен  күшті 
қоса 

алғанда,қосымша 

есептеу 

жүргізу 

қажет. 

Кернелмейтін 

арматурамен 

арматураланбаған  түйіспелерде  жүргізілетін  жұмыстардың  барлық  сатыларында 
аймақтардағы созатын кернеуге жол берілмейді. Мұнда бұл кернеулер сыртқы жүктеменің 
әсерінен пайда болады.  

 

7.4.4

 

Орталықтан тыс сығылған бетон элементтерін есептеу  

 

7.4.4.1  Бастапқы  эксцентриситеті 

е

с

 



  r

    (7.4.1.7)  орталықтандырылмай  қысылған 

бетон  элементтерді  тӛменде  кӛрсетілген  шартты  орындай  отырып,  орнықтылығы 
бойынша есептеу қажет.  

 

b

b

A

R

N





,                                                                 (68) 

мұнда 



 — 7.4.1.7 бойынша алынатын коэффициент; 

А

b

 — элементтің қысылған қимасының ауданы. 

7.4.4.2 

е

с

  >  r

  (

r

  -  7.4.1.7  бойынша  ядролық  ара-қашықтық)  болғанда 

орталықтандырылмай  қысылған  бетон  элементтердің  беріктілігі  бейтарап  осьтің 
орналасымына  және  тӛмендегі  формула  бойынша  қабылданатын

  а

  мәніне  байланысты 

есептеледі.  

 

,

с

с

а а

е



 

                                                              (69) 

мұнда 

а 

— 7.4.1.6 сәйкес анықталатын 



 коэффициентінің ескерілуімен ұзыннан күш 

N

 салынатын нүктеден қиманың анағұрлым қысылған қырына дейінгі ара-қашықтық;  

а

c

  —  бүкіл  қиманың  ауырлық  орталығы  арқылы  ӛтетін  осьтен  бастап,  анағұрлым 

қысылған қырға дейінгі ара-қашықтық;  

е

с

  —  бүкіл  қиманың  ауырлық  орталығына  қатысты  ұзыннан  күштің 

N 

бастапқы 

эксцентриситет. 

Бұл  ретте  сыртқы  күштің  теңдей  әрекет  етушісі  тӛмендегі  шарт  орындалған 

жағдайда элементтің кӛлденең қимасының шегінде болуы тиіс. 

 

0,8 ,

c

c

e

a

 

                                                                (70) 

7.4.4.3  Қысылған  аймақта  плитасы  бар,  қимасы  таврлік,  екі  таврлік  және  қорапты 

орталықтандырылмай  қысылған  бетон  элементтердің  (4-сурет)  қимасының  беріктілігі 
тӛмендегі шарт орындалған жағдайда қамтамасыз етіледі  

 





f

f

b

b

h

b

b

R

bx

R

N











,                                               (71) 

бұл кезде қысылған аймақтың биіктігі анықталады: 
- 

a

 > 0,5

h



f

  болғанда (бейтарап ось қырдың шегінде ӛтеді) 

 



 



b

h

h

a

b

b

a

a

x

f

f

f

















2

2

,                                      (72) 

- 

a

 



  0,5

h



f

  болғанда  (бейтарап  ось  қысылған  плитаның  шегінде  ӛтеді)  есептеу 

жүргізу үшін 

b

 мәні 

b



f

 мәніне ауыстырылып, (71) және (72) формулалары пайдаланылады. 

Тікбұрыш  қималы  орталықтандырылмай  қысылған  элементтерді  есептеген  кезде 

беріктілік тӛмендегі шарттың орындалуымен қамтамасыз етіледі:  

 

ҚР ЕЖ 3.03-112-2013

 

95 

 

bx

R

N

b



,                                                                  (73) 

бұл кезде қысылған аймақтың биіктігі анықталады 

 

2

,

c

х h

e

 



                                                             (74) 

Иілген  момент  әсер  ететін  жазықтықта  беріктілікке  жүргізілетін  есептеулерден 

басқа, элемент моменттің әсері келтірілетін жазықтықтың иілуімен орнықтылық бойынша 
тексеріледі (7.4.1.7). 

с

е

а

а

с

h'

f

h

Х

b

R

b

R

b

А

b

b'

f

ц.т.

N



 

 

4-сурет — Орталықтандырылмай қысылған бетон элементтің ҧзыннан осіне 

қалыпты, қимадағы кернеу эпюрасы мен кҥшеюдің сызбасы 

 

7.4.5 Орталықтан тыс сығылған темірбетон элементтерін есептеу  
 

7.4.5.1  Есептелген  эксцентриситеті 

е

с

 



 

r 

(7.4.1.7)  орталықтандырылмай  қысылған 

темірбетон  элементтерді  тӛменде  кӛрсетілген  жағдайларға  қарай  орнықтылығы  мен 
беріктілігі бойынша есептеу қажет:  

а) орнықтылығы бойынша есептеу: 
- арматура бетонмен ұстасқан жағдайда 

 





p

pc

s

sc

b

b

A

R

A

R

A

R

N













,                                               (75) 

- кернелетін арматура бетонмен ұстаспаған жағдайда 

 





sc

p

b

p

pc

s

sc

b

b

n

A

n

A

A

R

A

R

N

























1

1

1

1

,                               (76) 

б) беріктілігі бойынша есепте: 
- арматура бетонмен ұстасқан жағдайда 

 

p

pc

s

sc

b

b

A

A

R

A

R

N













1

,                                                     (77) 

- кернелетін арматура бетонмен ұстаспаған жағдайда 

 

sc

p

b

p

pc

s

sc

b

b

n

A

n

A

A

R

A

R

N























1

1

1

1

,                                    (78) 

 (75) — (78) Формулаларда: 

N

  —  есептелген  жүктемелерден  келтірілетін  қысатын  ұзыннан  күшею  (алдын  ала 

пайда болатын кернеу есепке алынбай); 



 — 7.4.1.7 бойынша қабылданатын ұзыннан иілудің коэффициенті; 

R

b

  —  24-кесте  бойынша  алынатын,  беріктілік  бойынша  есептеу  кезіндегі  бетонның 

қысылуға қарсы есептелген кедергісі; 

ҚР ЕЖ 3.03-112-2013 

96 

А

b

 — элемент қимасының толық ауданы (егер арматура қимасының ауданы 3 % асса, 

А

b

 

мәні 

А

b

 – 

А



s

 – 

А



p

 мәніне алмастырылады); 

R

sc

, 

R

pc

  —  7.3.6  бойынша  алынатын,  арматураның  қысылуға  қарсы  есептелген 

кедергісі; 



pc

 — 7.4.2.3 сәйкес есептеуде ескерілетін, қысылған аймақта орналасқан, кернелетін 

арматурадағы кернеу; 



pc

1

  —  барлық  жоғалтулар  байқалған  соң  7.4.2.3  сәйкес  кернелетін  арматурада 

А



p

 

алдын ала пайда болатын орныққан кернеу; 



sc

 = 

А



s

 / 

А

b

; 



b

 

= N

 / 

А

b

; 

 A



s

,

  A



p

  —  барлық  кернелмейтін  және  кернелетін  арматуралардың  қималарының 

ауданы; 

n

1

 —7.3.16 бойынша алынатын серпімділік модулдерінің қатынасы. 

7.4.5.2   

х

  > 

h



f 

 

және

 



 



 



y

  (3  және  5  суреттер)  болғанда  эксцентриситет 

e

c 

> 

r

  бар 

плитамен  қысылған  аймақтағы  кӛлденең  қимасы  таврлік,  екі  таврлік  және  қорапты 
орталықтандырылмай қысылған темірбетон элементтердің беріктілігін  

                         







 











0

0

0

01

0

0,5

0,5

,

b

b

f

f

f

sc

s

s

pc

p

p

Ne

R bx h

x

R b

b h

h

h

R A h

a

A

h

a































 



                                 (79) 

шартын  пайдалана  отырып  есептеп, 

е

0

  шамасын  мына  формула  бойынша  анықтау 

қажет:  

 

е

0

 = е

 + 

е

с

 (



 – 1) ,                                                          (80) 

мұнда 

N

 — ұзыннан келтірілетін күш; 



 — 7.4.1.6 бойынша анықталатын коэффициент; 

е

  —  күш 

N

  салынатын  нүктеден  созылған  арматурадағы  біркелкі  әрекет  күшеюге 

дейінгі аралық; 

е

с

  —  ұзыннан  күштің 

N 

бүкіл  қиманың  ауыр  орталығына  қатысты  бастапқы 

эксцентриситеті (7.4.1.4 сәйкес кездейсоқ эксцентриситеттің ескерілуімен); 



pc

  —  7.4.2.4  сәйкес  сыртқы  жүктемеден  қысылған  аймақта  орналасқан  кернелетін 

арматурадағы қысатын кернеу. 

Тікбұрыш қималар үшін (79) формулада  

b



f

 = b

 деп алынады. 

Бетонның 

х

 қысылған аймағының биіктігін мына формула бойынша анықтау қажет: 

 





f

f

b

b

p

pc

s

sc

s

s

p

p

h

b

b

R

bx

R

A

A

R

A

R

A

R

N

























,                             (81) 

Күшею кезіндегі белгілер (81) формулада күштің 

N

 қимадан тыс орналасуына сәйкес 

келеді. 

Екі  таврлік  қималарды  созылған  аймақтағы  плитамен  есептеген  уақытта  плитаның 

асылмалары  ескерілмейді.  Иілу  моментінің  әсері  болатын  жазықтықтағы  беріктілікті 
есептеуден басқа, моменттің әсері болатын жазықтықтан иілумен орнықтылықты есептеу 
керек.  

Қысылған кернелмейтін  арматураның жұмысын 7.4.2.3 бойынша есепке алу қажет. 

Алайда осы арматураны  

х 

> 2

a



s

 ескеріп емес, 

х

 < 2

a



s

 ескеріп, есептесе, беріктілікті  

 

  









s

s

s

p

p

a

h

N

A

R

A

R

Ne











0

0

,                                                  (82) 

 

ҚР ЕЖ 3.03-112-2013

 

97 

шартын пайдаланып есептеуге болады.  
Орталықтандырылмай  қысылған  алдын  ала  кернелген  элементтердің  беріктілігін 

есептеу  алдын  ала  пайда  болған  кернеу  кезінде  бетонның  беру  беріктілігінің  классына 
сәйкес келетін бетондағы қысатын кернеулердің мәндерінің 

R

b,mc

1

шектелуімен нормативті 

жүктеменің  (7.5.2.2)  әсерінен  ұзыннан  жарықтардың  пайда  болуының  есептелуімен 
алмастырылады.  

   

0

е

N

b

Х

А

b

s

А'

p

А'

s

А

p

А

p

p

s

s

R

R

А

А

h

h

0

h

01

a'

p

а'

s

R

b

s

А

R

sc

pc

p

А'

b

А

'

а

p

а

s

R

b



с

е



 

 

5-сурет — Беріктілігін есептеген кезде орталықтандырылмай қысылған темірбетон 

элементтің ҧзыннан осіне қалыпты, қимадағы кернеу эпюрасы мен кҥшеюдің 

сызбасы 

 

7.4.5.3  Ішкі  қимасы

  r

1

  және  сыртқы 

r

2

  радиустары 

r

1

/

r

2

  ≥  0,5  болғанда  сақиналы 

орталықтандырылмай  шеңбер  ұзындығы  (ұзыннан  стержендердің  саны  кемінде  6) 
бойынша  біркелкі  таралған  кернелмейтін  арматурамен  қысылған  темірбетон 
элементтердің  есебі  тӛменде  кӛрсетілген  мәнге  тең  бетонның  қысылған  аймағының 
салыстырмалы ауданына байланысты жүргізіледі.  

 

 

tot

s

s

b

b

tot

s

s

cir

A

R

A

R

A

R

N

,

,

7

,

2









,                                                          (83) 



cir

 

мәндеріне 

байланысты 

есептеулерде 

тӛменде 

келтірілген 

шарттар 

пайдаланылады: 

а) 0,15 < 



 

cir

 < 0,60 болғанда тӛмендегі шартпен 

 







 



cir

cir

s

tot

s

s

cir

s

tot

s

s

m

b

b

c

r

A

R

r

A

R

r

A

R

Ne



















3

,

1

2

,

0

7

,

1

1

sin

,

,

,          (84) 

б) 



 

cir

  = 0,15 болғанда тӛмендегі шартпен 

 





s

tot

s

s

cir

s

tot

s

s

m

b

b

c

r

A

R

r

A

R

r

A

R

Ne

,

1

,

295

,

0

sin











,                        (85) 

мұнда 

tot

s

s

b

b

tot

s

s

cir

A

R

A

R

A

R

N

,

,

1

75

,

0









,                                                             (86) 

в) 



 

cir

 ≥ 0,6 болғанда тӛмендегі шартпен 

 













2

,

sin

cir

s

tot

s

s

m

b

b

c

r

A

R

r

A

R

Ne

,                                         (87) 

ҚР ЕЖ 3.03-112-2013 

98 

мұнда 

tot

s

s

b

b

cir

A

R

A

R

N

,

2







,                                                            (88) 

(83) – (88) Формулаларда: 

А

b

 – қимасы шеңберлі бетонның ауданы; 

А

s,tot

 – бүкіл ұзыннан арматураның қимасының ауданы; 

                                                             

r

m

 

= (

r

1

 + 

r

2

) / 2, 

                                            (89) 

r

s

  —  қарастырылып  отырған  арматураның  стержендерінің  ортасы  арқылы  ӛтетін 

шеңбердің радиусы. 

Ұзыннан  күштің 

e

0 

эксцентриситеті  7.4.1.4  -  7.4.1.6  және  7.4.5.2  сәйкес  элементтің 

иілуінің ескерілуімен анықталады.  

Жоғарыда  аталған  талаптардың  орындалуымен  кернелмейтін  арматура  кезінде 

қимасы  сақиналы  элементтердің  орталықтандырылмаған  қысылудың  қимаға  бірге  әсер 
етуіне  есеп  жүргізген  кезде  орталықтандырылмаған  қысылуға  сақиналы  қималарды 
есептеу  үшін  ұсынылған,  бірақ    элементтің  иілуіне  әкелетін  күштің  қабылданған 
орналасуының ескерілуімен моменттердің нәтиже беруші эпюрасы бойынша қабылдатаны 
жиынтықталған иілу моментінің 

M

 қосымша ықпалынан туындаған  эксцентриситеттің 

e

0

 

ӛзгерген мәнінің есеп алынуымен (83) – (88) формулаларды пайдалануға жол беріледі. Бұл 
ретте (84), (85) және (87) формулаларға кіретін эксцентриситеттің 

e

0

 жиынтықталған мәні 

нақты бір қималар үшін моменттердің жиынтықталған мәндерінің және осы қималар үшін 
қалыпты күштердің ескерілуімен анықталады. (52) формулаға кіретін сындарлы күштің 

N

cr

 

мәндерін  анықтаған  кезінде  қиманың  беріктілікке  иілуінің  ықпалын  ескеретін  ε 
коэффициентін  анықтау  үшін  θ

i

  коэффициентінің  (55)  формула  бойынша  мәнін  ескеру 

керек.  

7.4.5.4  Қиғашынан  арматураланған  және  кернелмейтін  ұзыннан  арматурасы  бар 

тұтас қималы элементтердің есебін 7.4.5.1, б және 7.4.5.2 талаптарына сай жүргізу қажет. 
Есепке  кӛлденең  арматура  торларының  шеттегі  стержендерімен  немесе  спиральмен  (осі 
бойынша  санап)  шектелген  бетон  қиманың  бӛлігін  алу  және   

R

b

  орнына  есептеу 

формулаларына келтірілген призмалы беріктілікті 

R

b,red

 қою қажет. Жанама арматуралауы 

бар элементтердің икемділігі 

l

0

/

i

ef

  арматуралау кезінде мынадан асырылмай қабылданады: 

торлармен  —  55,  спиральмен  —  35  (мұнда 

i

ef

  —  қима  бӛлігін  есепке  енгізетін  инерция 

радиусы). 

R

b,red

   мәндерін мына формулалар бойынша анықтау қажет: 

а) дәнекерленген кӛлденең торлармен арматуралаған кезде  

 

s

xy

s

b

red

b

R

R

R

,

,









,                                               (90) 

 мұнда  

R

s

 – торлар арматурасының  созылуына есептелген кедергі; 

 

s

A

l

A

n

l

A

n

ef

y

sy

y

x

sx

x

xy

x







,

,                                          (91) 

 (90) және (91) формулаларда: 

 n

x

, 

А

sx

, 

l

x

  —  стержендердің  саны,  кӛлденең  қиманың  ауданы  және  тор  стерженінің 

бір бағыттағы (шеттегі стержендердің осьтері бойынша санаған уақытта) ұзындығы; 

n

y

, 

А

sy

, 

l

y

 — сол сияқты, басқа бағытта; 

  А

ef

 

—торлар  жиегіндегі  бетон  қимасының  ауданы  (шеттегі  стержендердің  осьтері 

бойынша санаған уақытта); 

 

ҚР ЕЖ 3.03-112-2013

 

99 

  s

 — торлардың арасындағы ара-қашықтық (стержендердің осьтері бойынша есептеген 

кезде); егер бір тор орнатылса, 

s

  шамасы 7 см деп алынады; 

 



  —  тӛмендегі  формула  бойынша  анықталатын  қиғаш  арматуралаудың  тиімділік 

коэффициенті  

 









23

,

0

1

,                                                             (92) 

 

 

10









b

s

R

R

, болғанда                                                   (93) 

 (93) формулада 

R

s

 және 

R

b

 МПа ӛлшем бірлігінде алынады,  



 = 



s,x

y

.  

Ұзындық  бірлігіне  сәйкес  келетін  тор  стержендерінің  кӛлденең  қимасының 

аудандары екі бағытта да бір-бірінен 1,5 еседен артық ерекшеленбеуі керек;   

б) спиральді немесе сақиналы арматурамен арматуралаған уақытта 

 























ef

c

s

b

red

b

d

e

R

R

R

5

,

7

1

2

,

,                                           (94) 

мұнда 

R

s

 —спираль арматурасының есептелген кедергісі;  

е

c

  —  ұзыннан  түсірілетін  күштің  салыну  эксцентриситеті  (иілу  ықпалының  есепке 

алынуысыз); 



  — тӛмендегі мәнге тең арматуралау коэффициенті:  

 

s

d

A

ef

cir

s

,

4





,                                                             (95) 

А

s,cir

 — спиральді арматураның кӛлденең қимасының ауданы; 

d

ef

  —спираль ішіндегі қима бӛлігінің диаметрі; 

s

 —спираль қадамы. 

Иілудің  қиғашынан  арматураланған  элементтердің  кӛтеру  қабілетіне  ықпалын 

ескерген  кезде  торлардың  шеттегі  стержендерімен  шектелген  немесе  спиралдің  ішіндегі 
қима  бӛлігін  үшін  инерция  моментін  анықтай  отырып,  7.4.1.6  нұсқауларын  пайдалану 
қажет. (53) формула бойынша алынған 

N

cr

 мәні  



1

 = 0,25 + 0,05

l

0

/

c

ef

  



 1 коэффициентіне  

(мұнда   

с

ef

    бетон    қимасының  есепке  алынатын  бӛлігінің  биіктігіне  немесе  диаметріне 

тең)  кӛбейтілуі  тиіс, 



  анықтаған  уақытта  (56)  формуланың  оң  бӛлігінің  екінші  мүшесі 

0,01(

l

0

/

c

ef

)



2

 алмастырылады. Мұнда 



2

 = 0,1(

l

0

/

c

ef

)

 

– 1 



 1. Егер 

А

ef

 және 

R

b,red

 ескерілуімен 

анықталған элементтің кӛтеру қабілеті оның толық қима 

А

b

 бойынша және 

R

b

 ескерілуімен 

(бірақ  жанама  арматура  ескерілмей)  анықталған  кӛтеру  қабілетінен  асса,  жанама 
арматуралау есептеу жүргізу кезінде ескеріледі. Оның үстіне, жанама арматуралау 7.6.8.15 
конструктивтік талаптарына сай келуі керек.  

7.4.5.5  Жанама  арматуралауы  бар  элементтердің  есебін  жүргізгенде  беріктілікті 

есептеумен  қатар  бетонның  қорғаныс  қабатының  жарылуға  тӛзімді  болуын  қамтамсыз 
ететін  есептеуді  жүргізу  керек.  Бұл  есептеуді    бетон  қимасының  бүкіл  ауданын  ескеріп 
және 

R

b

  және 

R

s

  орнына  екінші  топтың  шекті  күйлері  үшін 

R

bn

  және 

R

sn

  есептелген 

кедергілерін алып, сонымен қатар арматураның қысылуға есептелген кедергісі 

R

sc,ser

  тең, 

бірақ    400  МПа  аспайды  деп  алып,    пайдалану  жүктемесімен  (



f

  =  1  болғанда)  7.4.5.1,  б 

және 7.4.5.2 нұсқауларына сай жүргізу керек.  

ҚР ЕЖ 3.03-112-2013 

100 

7.4.6 Орталықта созылған элементтерді есептеу  
 

Орталықта  созылған  темірбетон  элементтердің  қималарын  есептеу  кезінде 

есептелген күш толықтай арматурамен қабылданады. Бұл кезде  

 

p

p

s

s

A

R

A

R

N





,                                                      (96) 

шартының  орындалуы  талап  етіледі.  Мұнда 

N

  —  орталықтан  жіберілген  ұзыннан 

созылған күш.  

 

7.4.7 Орталықтан тыс созылған элементтерді есептеу  
 

Орталықтандырылмай  созылған  темірбетон  элементтер  қимасының  есебін  тӛмендегі 

шарттарға қарай ұзыннан күштің орналасуына байланысты жүргізу керек:  

а) егер ұзыннан күш 

N

  тиісті  арматурадағы  (6-сурет,  а)  біркелкі  әсер  ететін  күштің 

арасына  келтірілген  болса,  барлық  қималар  созылған  болса,  бұл  жағдайда  есептелген 
күштің  бәрі  толықтай  арматурамен  қабылданып,  есептеу  тӛменде  кӛрсетілген  шарттың 
пайдаланылуымен жүргізілу тиіс:  

 









p

p

p

s

s

s

a

h

A

R

a

h

A

R

Ne

















0

01

,                                      (97) 

 









p

p

p

p

s

s

s

s

a

a

h

A

R

a

a

h

A

R

e

N



















.                            (98) 

 

е

N

b

s

А'

p

А'

s

А

p

А

p

p

s

s

R

R

А

А

h

h

0

h

01

a'

p

а'

s

s

R

sc

p

p

А

А

'

а

p

а

s

R

е'

а)

b

Х

А

b

s

А'

p

А'

s

А

p

А

p

p

s

s

R

R

А

А

h

h

0

h

01

a'

p

а'

s

R

b

s

bx

R

sc

pc

p

А'

А

'

а

p

а

s

R

b



N

е

е'

б)

 

 

а) — ұзыннан күш 

N

 арматурадағы біркелкі әсер ететін күштің арасына салынды; 

б) — сол сияқты, арматурадағы біркелкі әсер ететін күштің арасындағы ара-қашықтықтан тысқары.  

 

6-сурет — Орталықтандырылмаған созылған темірбетон элементті беріктілігі 

бойынша есептеген оның ҧзыннан оське қалыпты қимасындағы кернеу 

эпюрасының және кернеудің кҥшеюінің сызбасы 

б)  егер  ұзыннан  күш 

N 

бейтарап  осьтің  қыр  шегінде  орналасуымен  тиісті 

арматурадағы  біркелкі  әсері  бар  күш  арасындағы  аралықтан  тысқары  келтірілсе                
(6-сурет, б) қиманың беріктілігін мына шартқа қарай белгілеу керек:  

 

ҚР ЕЖ 3.03-112-2013

 

101 

 







 











0

0

01

0

0,5

0,5

,

b

b

f

f

f

sc

s

s

pc

p

p

Ne R bx h

x

R b

b h

h

h

R A h

a

A

h

a































 



                     (99) 

Бетонның 

х

 қысылған аймағының биіктігін мына формула бойынша анықтау қажет:  

                                  





,

b

p

s

s

sc

s

pc

p

b

b

f

f

R A

R A

R A

A

N

R bx R b

b h















 





             (100) 

Егер  (100)  Формула  бойынша  алынған  есептеу  мәні   

х

  > 



у 

h

0

  болса,  (99)  шарты           

х

 = 



у

h

0 

болады. Мұнда  



у

  7.4.2.4 нұсқауларына сәйкес анықталады. 

Қысылған  арматураның  жұмысын  7.4.2.3  сәйкес  есептеу  керек.  Алайда  егер  осы 

арматураның  ескерілуісіз  шама 

х

  >  2

a



s,

  ал  оның  ескерілуімен 

х

  <  2

a



s

  болса,  беріктілік 

бойынша есептеуді келесі шарт бойынша жүргізу қажет:  

 









0

,

p

p

s

s

s

Ne

R A

R A

N

h

a











                                  (101) 

 

7.4.8 Элементтің бойлық осіне кӛлбеу қималардың беріктігі бойынша есептеу  
 

Кӛлбеу  қималардың  беріктілік  бойынша  есебі  қиманың  ауыспалы  болуының 

ескерілуімен жүргізілуі тиіс: 

-  7.4.9.1  сәйкес  кӛлбеу  жарықтар  мен  және  по  наклонной  трещине  по  7.4.9.2 

бойынша кӛлбеу жарық арасындағы кӛлденең күштің әсеріне; 

- 7.4.10.1 сәйкес кӛлденең арматурасы бар элементтер үшін кӛлбеу жарық бойынша 

иілу моменттің әрекетіне. 

 
7.4.9  Элементтің  бойлық  осіне  кӛлбеу  қималардың  кӛлденең  кҥшке  әсерін 

есептеу  

 

7.4.9.1  Кӛлденең  арматурасы  бар  темірбетон  элементтер  үшін  кӛлбеу  жарықтар 

арасында  бетонның  қысылуы  бойынша  беріктілікті  қамтамасыз  ететін  шартты  орындау 
қажет.  

 

1

1

0

0,3

,

w

b

b

Q

R bh



 

                                              (102) 

 (102) формулада: 

Q

— тіреудің осінен жақын болмайтын 

h

0

 аралықтағы кӛлденең күш, 



w

1

 = 1 +



n

1



w

 , қамыттар ұзыннан оське 



w

1

 



 1,3 қалыпты орналасқан уақытта, 

мұнда 



 = 5 — элементтің ұзыннан осіне қалыпты қамыттар кезінде; 



 = 10 — сол сияқты, 45° бұрышпен кӛлбеу; 

n

1

  —  арматура    мен    бетонның  7.3.16  сәйкес  анықталатын  серпімділік  модуллерінің 

қатынасы 

,

w

sw

w

bS

A





                                                     (103)  

А

sw

 — бір жазықтықта орналасқан қамыттар тарамдарының қимасының ауданы; 

S

w

 —қамыттар арасындағы ара-қашықтық; 

b

 — қабырғаның (қырдың) қалыңдығы; 

h

0

 — қиманың жұмыс биіктігі. 



b

1

 коэффициент мына формула бойынша анықталады: 

ҚР ЕЖ 3.03-112-2013 

102 

1

1 0, 01

b

b

R

  

,                                                   (104) 

мұнда есептелген кедергі 

R

b

 МПа ӛлшем бірлігінде алынады. 

7.4.9.2  Кӛлденең  арматурасы  бар  элементтердің  кӛлбеу  қималарының  кӛлденең 

күштің әсеріне есебі (7-сурет) тӛмендегі шарттар бойынша жүргізілуі керек: 

кернелмейтін арматурасы бар элементтер үшін  

 

sin

r

sw

si

sw

sw

b

w

Q

R A

R A

Q

Q



 

 





,                                    (105) 

Кернелмейтін  қамыттар  болған  жағдайда  кернелетін  арматурасы  бар  элементтер 

үшін 

                                  Q

 ≤ 



R

pw

A

pi

 sin 



 + 



R

sw

A

sw

 + 



R

pw

A

pw

 +

 Q

b

 + Q

r

w

,                   (106) 

  
(105) және (106) формулаларда: 

Q

  —  қарастырылып  отырған  кӛлбеу  қиманың  бір  жағында  орналасқан  сыртқы 

жүктемеден келтірілетін кӛлденең күштің ең жоғары мәні;  



R

sw

A

si

 

sin 



, 



R

sw

A

sw

  —  2

h

0 

аспайтын қима 

с

 проекциясының ұзындығы кезінде кесіп 

ӛтілетін бүкіл кернелмейтін (кӛлбеу  және элементтің кӛлденең осіне қалыпты) арматураның 
күшею проекцияларының сомасы;  



R

pw

A

pi

 

sin 



, 



R

pw

A

pw 

—  сол  сияқты,  бетонмен  ұстасуы  бар  керленетін  арматурада 

(егер  кернелетін  арматура  бетонмен  ұстаспаған  болса,  есептелген  кедергінің 

R

pw

  мәнін 

кернелетін арматурадағы қалыптасқан алдын ала пайда болған кернеуге 



pw

1

  тең деп алу 

қажет).  

 

R

pw

А

pi

С

С

R

sw

А

si

R

sw

А

sw

Q

b

a)

б)

центр сжатой зоны





R

sw

А

sw

R

sw

А

sw

R

sw

А

sw

R

sw

А

sw

Q

b

R

pw

А

pw

R

sw

А

sw

R

pw

А

pw

R

sw

А

sw

 

а) — кернелмейтін арматурамен; б) — кернелетін арматурамен 

 

7-сурет — Кӛлденең кҥштің әсеріне беріктілік бойынша есептеу жҥргізілген кезде 

темірбетон элементтің ҧзыннан осіне кӛлбеу қимадағы кҥштің сызбасы 

 

R

sw

, 

R

pw

 — 7.3.8 бойынша анықталатын

 m

a

4

 немесе 

m

p

4 

коэффициенттерін ескерумен 

кернеуленбеген және кернеуленген арматураның есептік кедергілері; 



 —  кӛлбеу қиманың қиылысқан жеріндегі  элементтің бойлық осіне шыбықтардың 

(байламдардың) кӛлбеу бұрышы; 

Q

b

  —  кӛлбеу  қиманың  ұшындағы  сығылған  аймақтың  бетонға  берілетін  кӛлденең 

күші және келесі формула бойынша анықталады  

 

,

bh

mR

c

bh

R

Q

bt

bt

b

0

2

0

2





                                                  (107) 

сығылу аймағының 

центрі 

 

ҚР ЕЖ 3.03-112-2013

 

103 

мұндағы 

b

, 

h

0

  —  қабырғаның  (қырының)  қалыңдығы  немесе  тұтас  плитаның  ені 

және кӛлбеу қиманың сығыл аймақ ортасын қиып ӛтетін қиманың есептік биіктігі; 

с

  —  жарамсыз  кӛлбеу  қиманың  7.4.9.3  талаптарына  сәйкес  салыстыру  есептерімен 

анықталатын элементтің бойлық осіне жүргізілетін кескіннің ұзындығы; 

m

 — жұмыс жағдайларының коэффициенті, мынаған тең 

 























1

4

,

0

3

,

1

,

q

sh

b

R

m

,                                                        (108) 

бірақ 1,3 кем емес және 2,5 артық емес, 
мұндағы 

R

b,sh 

— бетонның иілу кезіндегі ұсатылуының есептік кедергісі (24-кесте); 



q

 — нормативтік жүктемеден түсетін ең жоғары ұсатылу кернеуі; 



q

 



 0,25

 R

b,sh

 кезінде — кӛлбеу қима бойынша беріктігін тексеруді жүргізбеуге жол 

беріледі, ал 



q

 >

 R

b,sh

 кезінде — қима қайтадан жобалануы тиіс;

 

 

r

w

Q

— кӛлденең арматура қабылдайтын күш, Н; 

10000

,

r

r

w

w

Q

A K



                                                             (109) 

Қамыттар арасында орналасқан қималарда, 



 = 90° кезінде 

10000

r

r

w

w

Q

A



,                                                               (110) 

мұндағы 

r

w

A

  —  кӛлденең  кернеуленген  және  кернеуленбеген  арматураның  ауданы, 

см

2

, 



 бұрышпен кӛлбеу қиманы кесіп ӛтеді, градус.  

K 

коэффициентінің мәні 

о

о

50

0

1.

40

K





















 шартымен анықталады.   

7.4.9.3 Тиімсіз  кӛлбеу  қиманы  және  элементтің  бойлық  осіндегі  оған  сәйкес 

проекцияны бетон және арматурамен қабылданатын кӛлденең қиманың аз болу шартымен 
салыстырмалы есептеулер арқылы анықтау керек.  Бұл жағдайда тірек қимасынан бастап 
ұзындығы  2

h

0

  учаскелерде  кернелмейтін  арматурасы  бар  конструкция  үшін  тірек 

қимасына  45°  кӛлбеу  бұрышпен  және  кернелетін  арматура  үшін  60°  кӛлбеу  бұрышпен 
кӛлбеу  қималарды  тексеруді  орындау  керек.  Тірек  жанындағы  жүктеменің  жинақталып 
әрекет ету кезінде ең қауіпті кӛлбеу қимада жүктемеден тірекке бағыты бар болады. 

7.4.9.4  Кернеуленген  қамыттар  болған  кезде  кӛлбеу  қималар  бойынша  қосымша 

тексеру  кезінде  элементтің  бойлық  осіне  түскен  бұрышты  келесі  формула  бойынша 
анықтайды  

 

b

mt









arctg

,                                                     (111) 

мұндағы 



mt

 

— негізгі созылу кернеуінің мәні; 

η

b

 — жанасу кернеуінің мәні. 

7.4.9.5 Кӛлденең 

арматурасы 

жоқ 

темірбетон 

элементтер 

үшін 

кӛлбеу 

жарықшақтардың дамуын шектейтін шарт сақталуы тиіс  

 

,

r

b

w

Q

Q

Q





                                                     (112) 

7.4.9.6  Созылған  және  орталықтан  тыс  созылған  элементтерді  есептеу  барысында 

оларда сығылған аймақ болмаған жағдайда барлық кӛлденең күшті 

Q

  кӛлденең арматура 

қабылдауы тиіс. 

ҚР ЕЖ 3.03-112-2013 

104 

Орталықтан  тыс  созылған  элементтерді  есептеу  барысында  (107)  формуласы 

бойынша есептелген сығылған ауаның 

Q

b

 мәні болған жағдайда 

k

t

 коэффициентке кӛбейту 

керек, бұл коэффициент келесіге тең 

 

0

2

0

1

bh

R

N

,

k

bt

t





,                                                  (113) 

бірақ 0,2 кем емес (

N

 — бойлық созылу күші). 

 

7.4.10  Элементтің  бойлық  осіне  кӛлбеу  қималардың  иілу  моменттеріне  әсерін 

есептеу 

   

             

 

7.4.10.1 Иілу моменті бойынша кӛлбеу қималарды есептеуді (8-сурет) келесі шартты 

қолдана отырып, жүргізу керек: 

- кернелмейтін арматурасы бар элементтер үшін  

 

s

s s

s

sw sw

s

si si

M

R A z

R A z

R A z



 

 

,                                       (114) 

-  кернелмейтін  қамыттары  болған  жағдайда  кернелетін  арматурасы  бар  элементтер 

үшін  

 

p

p

p

p

pw

pw

s

sw sw

p

pi

pi

M

R A z

R A z

R A z

R A z



 

 

 

,               (115) 

мұндағы 

М

  —  қиманың  сығылған  шетінен  бастап  бір  жақта  орналасқан  есептік 

жүктемелерден бастап кӛлбеу қиманың сығылған аймағының ортасы арқылы ӛтетін оське 
қатысты момент; 

z

sw

, 

z

s

, 

z

si

, 

z

pw

, 

z

p

, 

z

pi

  —  кернелмейтін  және  кернелетін  арматурадағы  күштен  бастап 

қимадағы  бетонның  сығылған  аймағындағы  тең  әсерлі  күш  жұмсалған  нүктеге  дейін 
арақашықтық, бұл үшін момент анықталады; қалған белгілеулер 7.4.9.2 берілген. 

 

a)

б)

центр сжатой зоны

z

si

R

s

А

si

R

s

А

s

R

p

А

pw

sw

1

Z

sw

2

Z

Z

s

Z

p

sw

1

Z

pw

1

Z

R

p

А

pi

Z

рl

R

s

А

sw

R

s

А

sw

R

s

А

sw

R

s

А

sw

R

p

А

p

R

s

А

sw

R

s

А

sw

R

s

А

sw

R

p

А

pw

 

а) — кернелмейтін арматурамен; б) — кернелетін арматурамен. 

 

8-сурет — Темірбетон элементінің иілу моментінің әсеріне беріктігін есептеу кезінде 

оның бойлық осіне кӛлбеу қимадағы кҥшінің схемасы 

 
Қабырғалардың бойлық арматурасы есептеуде ескерілмейді. 
Тиімсіз  кӛлбеу  қиманың  орнын  әдеттегідей  арматураның  үзілу  немесе  жазылу 

орындарында  және  қиманың  күрт  ӛзгеру  орындарында  жүргізілген  салыстырмалы 
есептеулер арқылы анықтау керек. 

сығылу аймағының 

центрі