СП РК 3.03-112-2013 МОСТЫ И ТРУБЫ (ҚР ЕЖ 3.03-112-2013)

ҚР ЕЖ 3.03-112-2013

тасқынның ең жоғарғы кӛрсеткішінің максималды шығындалуы жағдайында,

кӛпірдің кӛлденең тіреулерінің қимасын бату шегінен су деңгейі белгісіне дейін (тасқын
пен толқынның әсерін ескере отырып) сүйір түрінде қарастыру керек.

5.1.2 Рельс жолы балластта орнатылатын темір жол кӛпірлерін, шағын және орташа

автожол және қала кӛпірлерін, сонымен қатар құбырларды жол (кӛше) бӛліктерінде
жобаланатын жол (кӛше) үшін қабылданған кез келген профиль және жоспар негізінде
орналастыруға болады.

Жүріс бӛлігі балластсыз темір жол кӛпірлерін жолдың тік бӛліктеріне, кӛлденең

алаңдарға немесе 4 ‰ аспайтын кӛлбеулерде орналастыру керек. Мұндай кӛпірлерді 4 ‰
асатын кӛлбеулерге, ал кәсіпорындардағы темір жолдарда – қисықтарда орналастыруға
мұның техникалық-экономикалық негізделуі жағдайында ғана жол беріледі.

Ірі кӛпірлердің жүріс бӛлігінің бойлық кӛлбеулігін келесі шамалардан аспайтындай

етіп қабылдау ұсынылады, ‰:

- 30 — автожол кӛпірлері үшін;
- 40 — қала кӛпірлері үшін;
- 20 — ағаш тӛсемді барлық кӛпірлер үшін.
Арнайы негіздеу жағдайында қалалардағы кӛлік жолайрықтары шегінде бойлық

кӛлбеулікті арттыруға болады, бірақ бұл 80 ‰ аспауы тиіс.

Кӛпір құрылысын 80 ‰ асатын кӛлбеулерде орналастыру жағдайында жүріс бӛлігіне

бұдырлық кӛрсеткіші жоғары жабын және ұстау қабілеті жоғары қоршаулар қолдану
керек.

ЕСКЕРТПЕ Бұл жерде және келесіде мынадай мәндер қабылданған: шағын кӛпірлер — ұзындығы –

қоса алғанда 25 м, орташа кӛпірлер — ұзындығы – қоса алғанда 25 м бастап 100 м дейін, ірі кӛпірлер —
ұзындығы 100 м артық. Ұзындығы 100 м кем, бірақ аралығы 60 артық автожол кӛпірлері, соның ішінде қала
кӛпірлері де ірі кӛпірлерге жатқызылады

5.1.3 Құбыр жабыны бӛлімдерінің немесе плиталарының үстіндегі (жаяу жүргінші

тоннельдерін қоса алғанда), сонымен қатар кӛпір күмбездерінің үстіндегі үйіндінің
қалыңдығын 1- кестеде кӛрсетілген мәндерден кем болмайтындай қабылдау керек.

1 - кесте – Ҥйіндінің қалыңдығы

Жолдар

Үйіндінің қалыңдығы*, м

темірбетон

құбырлардың

үстінде

гофрленген металл

құбырлардың үстінде

кӛпір

күмбездерінің

үстінде

Темір жолдар:
жалпы

торап

темір

жолдары

және

кәсіпорындардың  кіреберіс  жолдарындағы
темір жолдар;
кәсіпорындардың ішкі жолдары.
Жалпы  қолданыстағы  автомобиль  жолдары,
қалалардағы,  ауылдар  мен  ауылдық  елді
мекендердегі жолдар мен кӛшелер, сонымен
қатар

ӛнеркәсіптік

кәсіпорындардың

жолдары.

1,0

0,4
0,5

1,2

1,0

0,5**

0,7

0,7
0,5

ҚР ЕЖ 3.03-112-2013

1 - кесте – Ҥйіндінің қалыңдығы

(жалғасы)

Жолдар

Үйіндінің қалыңдығы*, м

темірбетон

құбырлардың

үстінде

гофрленген металл

құбырлардың үстінде

кӛпір

күмбездерінің

үстінде

Ауыл шаруашылығы кәсіпорындары мен
ұйымдарындағы ішкі шаруашылық жүргізу
автомобиль жолдары, жергілікті маңызы бар
жолдар.

0,2***

—

__________
*  Темір  жолдарда  құбыр  бӛлімінің  жоғарғы  бӛлігінен  (жабын  плиталары)  немесе  күмбездің  жоғарғы
нүктесінен  рельстің  табанына  дейін  және  автомобиль  жолдарында  жол  тӛсемі  конструкциясының  тӛменгі
бӛлігіне дейін есептегенде.
** Бірақ құбыр бӛлімінің жоғарғы бӛлігінен жол жабынының бетіне жейін 0,8 м кем емес.
*** Бірақ жер тӛсемі жиегінің деңгейіне дейін 0,5 м кем емес.
ЕСКЕРТПЕ  Темір  жол  станциялары  шегінде  орналасқан  темірбетон  құбырлар  мен  жаяу  жүргінші
тоннельдерінің үстіндегі үйінді қалыңдығын 1,0 м кем етіп қабылдауға жол беріледі.
Кӛшелер  мен  автомобиль  жолдарында  арнайы  негізделуі  жағдайында  құбырлар  мен  жабық  науалардың
үстіндегі үйіндінің қалыңдығын 0,5 м кем етіп қабылдауға жол беріледі. Үйінді қалыңдығын кеміту кезінде
барлық  жағдайда  6.3.1.2-де  кӛрсетілген  уақытша  жүктемелердің  динамикалық  әсерін  есептеу  нұсқаулары
орындалуы тиіс.

5.2 Конструкцияларға қойылатын негізгі талаптар

5.2.1

Деформациялық құрылғылардың (тіреуіш бӛліктер, топсалар, деформациялық

жіктер, теңестіру құралдары, маусымдық теңестіру рельстері) конструкциялары және
олардың орналасу орындары құрылыстың жекелеген бӛліктерінің (элементтерінің)
қарастырылатын ӛзара жылжуының (сызықтық, бұрыштық) қажетті еркіндігін қамтамасыз
етуі тиіс.

Жоба құжаттамасында құрылыстың дайындық деңгейін және конструкцияның

тұйықталуы уақытындағы ауа температурасын (конструкцияның) ескере отырып,
6.4.4 талаптарына сәйкес деформациялық құрылғыларды орнату нұсқаулары
қамтылуы тиіс.

5.2.2

Кӛпір

ӛткелдерінде

ағын

бағытын

реттеу

және

шайындыларды

(жырындыларды) болдырмау қажеттілігі жағдайында ағысты бағыттаушы және
жағалауды күшейтуші құрылыстар қарастыру керек.

Жайылма су шығынының есептік шығынның кем дегенде 15 %-ын құрауы және

шайылуға  дейін  кӛпір  астындағы  су  ағынының  орташа  есептік  жылдамдығының  1  м/с
артық  болуы  жағдайында,  сонымен  қатар  ӛткелдің  тиісті  орналасу  ерекшеліктеріне
(сығылысқан  ағыстарда,  бӛгелген  ағындарда  орналасуы  және  т.с.с.)  байланысты  ағысты
бағыттаушы бӛгеттер қарастыру керек.

Гидравликалық есептеулер негізінде құбырлар мен кӛпірлер орналастыру кезінде

ӛзен арналарын тереңдету, тиісті жоспарлау және нығайту, қоқыстардың жиналуын
болдырмайтын құрылғылар, сонымен қатар кіру және шығу орындарында ағып жатқан
судың жылдамдығын баяулату құрылғыларын қарастыру керек.

5.2.3

Құбырлардың саңылауларына (және кӛрінетін биіктігіне) әдетте келесідей

шамалар тағайындау керек, м, кем емес:

ҚР ЕЖ 3.03-112-2013

- 1,0 — құбыр ұзындығының (немесе станциялардың жоларалық бӛлігіндегі қарау

құдықтары арасындағы қашықтықтың) 20 м дейін болуы кезінде;

- 1,25 — құбыр ұзындығының 20 м немесе одан артық болуы жағдайында.
ІІ санаттан тӛмен автомобиль жолдарында құбырлардың саңылауларын келесідей

етіп қабылдауға жол беріледі, м:

- 1,0 — құбыр ұзындығының 30 м дейін болуы кезінде;
- 0,75 — құбыр ұзындығының 15 м дейін болуы кезінде;
- 0,5 — жылдам ағынды құбыр шегінде тиісті құрылғының аузында (10 ‰ және одан

жоғары кӛлбеулікпен) және кірістегі қоршауларда.

Негізделген жағдайларда жергілікті маңызы бар кӛшелер мен жолдарда, сонымен

қатар  суармалы  егін  шаруашылығы  аудандарында,  ауылдарда  және  ауылдық  елді
мекендерде  ІІ-с санатынан тӛмен автомобиль жолдары үшін, тиісті құбыр ұзындығының
15  м  дейін  болуы  жағдайында  0,5  м  саңылауы  бар  құбырлар  қолдануға,  құбыр  шегінде
жылдам  ағыстар  (10  ‰  және  одан  жоғары  кӛлбеулікпен)  және  кіру  орындарында
қоршаулар қарастыруға жол беріледі.

Ішкі шаруашылық жүргізу автомобиль жолдарында құбыр ұзындығының 10 м және

одан тӛмен болуы жағдайында құбырлардың саңылауларын 0,5 м етіп қабылдауға жол
беріледі.

Ең суық бескүндіктегі сыртқы ауаның орташа температурасы минус 40 °С-тан тӛмен

аудандарда (ҚР ҚНжЕ 2.04-01 бойынша қамтамасыз етілуі 0,92) жалпы торап темір
жолдары мен жалпы қолданыстағы автомобиль жолдарындағы құбырлардың саңылауына
құбыр ұзындығына тәуелсіз, кем дегенде 1,5 м кӛрсеткішін тағайындау керек.

Құбырлар мен шағын кӛпірлердің саңылауларын оларды жаяу жүргінші ӛткелдері,

мал айдап ӛту орындары түрінде қолдану және ауыл шаруашылығы машиналарын ӛткізу
мақсатында тиісті габариттерді қамтамасыз ету арқылы үлкейтуге жол беріледі.

5.2.4 Су жіберу құбырлары үшін, әдетте су арынынсыз жұмыс істеу режимін

қарастыру керек. Жалпы торап темір жолдарында орналасқан су жіберу құбырларында тек
асқан  су  шығынын,  ал  қалған  барлық  жолдарда  5.4.1  кӛрсетілген  есептік  су  шығынын
ӛткізу үшін жартылай арынды және арынды жұмыс режимдерін қарастыруға жол беріледі.
Бұл  ретте,  ауыздықтар  мен  бӛлімдердің  үстіне  іргетастар,  қажеттілік  жағдайында  –
сүзгілеуге  қарсы  экрандар  қарастыру  керек.  Арынды  режим  жағдайында  арнайы  кіріс
ауыздықтар  қарастыру  және  іргетастардың  бӛлімдері  мен  бӛліктерінің  шеткі  жақтары
арасындағы тігістердің су ӛткізбеуін, арнаның сенімді бекітілуін, үйіндінің су арыны мен
судың сүзгіленуіне қарсы орнықтылығын қамтамасыз ету керек.

Құбырлардың жартасты жерлерде орналасу жағдайларын қоспағанда, ең суық

бескүндіктегі сыртқы ауаның орташа температурасы минус 40 °С-тан тӛмен аудандарда
орналасқан құбырлар үшін жартылай арынды және арынды жұмыс режимін қарастыруға
жол берілмейді.

5.2.5 Су жіберу құбырларында, әдетте пішіні мен ӛлшемдері есептеулерде

қабылданған судың ағу жағдайларын және құбырды қоршап жатқан үйіндінің
орнықтылығын қамтамасыз ететін кіріс және шығыс ауыздықтар қарастыру керек.

Гофрленген металл құбырларды ауыздықтарсыз жобалауға жол беріледі. Бұл ретте,

кесілмейтін құбырдың тӛменгі бӛлігі үйіндіден оның табаны деңгейінен кем дегенде 0,2 м,
ал ұшы кесілген құбыр қимасы үйінді бойынан кем дегенде 0,5 м шығып тұруы тиіс.

ҚР ЕЖ 3.03-112-2013

5.2.6 Мұз кету және сең жүру мүмкіндігі бар болған жағдайда, сонымен қатар, әдетте

тасқындардың пайда болуы және қызылсу мұздарының түзілуі ықтималдығы бар
орындарда құбырлар қолдануға жол берілмейді.

Қызылсу мұздары пайда болуы мүмкін орындарда бірыңғай жағдай түрінде

қызылсу мұздарына қарсы әдеттегі құрылыстармен бірге тік бұрышты темірбетон
құбырларын (ені кем дегенде 3 м және биіктігі кем дегенде 2 м) қолдануға жол
беріледі.

Тасқын ағындарын ӛткізу үшін кем дегенде 4 м саңылаулары бар бір аралықты

кӛпірлер немесе ағыны минималды сығылған тасқын ӛткізгіштер қарастыру керек.

5.2.7 Қайта жобаланатын кӛпірлер үшін кӛршілес негізгі фермалар (арқалықтар)

арасындағы қашықтықтарды ағымдағы қамтуды, тексеруді қамтамасыз ету талаптары
негізінде тағайындау керек.

Ажыратылмалы аралық құрылыстарда (әрбір жолдың үстіне немесе кӛлік құралдары

қозғалысының бір бағытының жүріс бӛлігіне орналастырылған) аралас негізгі фермалар
(арқалықтар) арасындағы қашықтыққа кем дегенде 1,0 м кӛрсеткішін тағайындау керек.

5.3 Габариттері

5.3.1 Жобаланатын

құрылыстардың конструкцияларын жақын орналастыру

габариттері:

- темір жолдарда — МСТ 9238;
- метрополитен тораптарында — МСТ 23961;
- жалпы қолданыстағы автомобиль жолдарында, ауыл шаруашылығы кәсіпорындары

мен ұйымдарының ішкі шаруашылық жүргізу жолдарында, ӛнеркәсіптік кәсіпорындардың
жолдарында, сонымен қатар елді мекендердің кӛшелері мен жолдарында Б
қосымшасының талаптарын қанағаттандыруы тиіс.

Егер келешектегі жол желісін дамыту жоспарында немесе жобалауға арналған

техникалық  тапсырмада  жолды  барынша  жоғары  санатқа  ауыстыру  қарастырылса,
жобаланатын  құрылыстардың  конструкцияларын  жақын  орналастыру  габариттері,
сонымен қатар олардың жүк кӛтергіштігі санаты жоғарырақ жолдардағы құрылыстар үшін
қарастырылған талаптарға сәйкес келуі тиіс.

5.3.2 Жаяу жүргінші кӛпірлері мен тоннель типті құрылыстардың енін алдағы

уақыттағы қарбалас сәттердегі жаяу жүргіншілердің есептік қозғалу қарқындылығына
тәуелді анықтау және кем дегенде, м: кӛпірлер үшін – 2,25 және тоннельдер үшін
(қалалық жағдайларда), тиісінше 3,0 және 4,0 түрінде қабылдау керек.

Жаяу жүргінші тоннельдері мен жабық жер үсті ӛткелдерінің кӛрінетін биіктігі кем

дегенде 2,30 м болуы тиіс.

Құрылыс енінің 1 м сәйкес келетін орташа есептік ӛткізу қабілетін жаяу жүргінші

кӛпірлері мен тоннельдері үшін – 2000 адам/сағ, баспалдақтар үшін – 1500 адам/сағ
түрінде қабылдау керек.

Елді мекендерден тыс тұрғызылатын жаяу жүргінші кӛпірлері мен тоннельдерінің

енін 1,5 м тең етіп қабылдауға жол беріледі.

ҚР ЕЖ 3.03-112-2013

Дала жолдарын ӛткізуге және малды айдап ӛтуге (жабайы аңдардың кӛшіп-қонуына)

арналған құрылыстардың габариттерін арнайы талаптардың болмауы жағдайында
келесідей түрде қабылдау керек, м:

а) дала жолдары үшін: биіктігі 4,5 кем емес, ені – 6,0, бірақ жолда қозғалуы мүмкін

ауыл шаруашылығы машиналары жағдайында 1,0 м дейін ұлғайтылған максималды
енінен кем емес;

б) малды айдап ӛту үшін: биіктігі 3,0 м кем емес, ені — 2+λ/6 формуласы бойынша,

мұндағы λ — айдап ӛтілетін мал үйірінің ұзындығы, бірақ автомобиль жолдары үшін
4,0 кем емес, темір жолдар үшін — ҚР ҚНжЕ 3.03-01 бойынша.

Дала жолы немесе кӛпір аралығының астынан немесе үйіндінің астындағы құбырдан

ӛтетін малды айдап ӛтуге арналған жол олардың барлық ені бойымен бекітілуі тиіс және
бұларда құрылыстың әрбір тарапына қатысты алғанда, тиісті бӛліктерде ұзындығы 10,0 м
кем емес бекітпелер қарастырылуы керек. Қажеттілік жағдайында құрылыстарға бағыттау
қоршауларын орнату қажет.

5.3.3 Кеме жүрмейтін және сал ағызылмайтын су ағындарында, сонымен қатар кеме

жүретін  су  жолдарындағы  кеме  жүрмейтін  аралықтарда  кӛпір  элементтерінің  су  және
кӛшкен  мұз  деңгейлерінен  биік  орналасу  шамаларын  жергілікті  жағдайларға  және
кӛпірдің  қабылданған  сызбасына  тәуелді  анықтау  керек.  Кӛпірдің  жекелеген
элементтерінің  су  мен  кӛшетін  мұздың  тиісті  деңгейлерінен  алғандағы  тұрғызылу
ӛлшемдері барлық жағдайда да 2-кестеде кӛрсетілген шамалардан аспауы тиіс.

Су қойманың ең жоғарғы статикалық деңгейінің үстіңгі бӛлігінен алғанда аралық

құрылыстардың тӛменгі бӛлігінің биіктігі, су қойманың кеме жүрмейтін және сал
жіберілмейтін аймақтарында орналасқан кӛпірлерде есептік желді толқынның 0,75
биіктігінен кем болмауы тиіс, мұны 0,25 м арттыруға болады.

Қызылсу мұзының болуы жағдайында, аралық құрылыстардың тӛменгі бӛлігінің ең

тӛменгі орналасу орнын олардың биіктіктерін ескере отырып тағайындау қажет.

Бір уақытта сең жүру және қызылсу мұзының пайда болуы жағдайында, 2-кестеде

берілген орналасу биіктіктерін кем дегенде 0,50 м арттыру керек.

Демеуші тіреулерден тұратын кӛпірлердің жағалық аралықтарын қоспағанда, сең

жүруі мүмкін болған жағдайда, кӛрінетін аралық тіреулер арасындағы қашықтықты сеңнің
ӛлшемдерін ескере отырып, 15,0 м кем болмайтындай тағайындау қажет.

2 - кесте – Кӛпір конструкцияларының су және кӛшетін мҧз деңгейлерінен биік

орналасуы

Кӛпірдің бӛлігі немесе элементі

Бӛліктердің немесе элементтердің орналасу биіктігі, м

тасқындардың максималды шығындалуы

жағдайында су деңгейінен алғанда (тасқын пен

толқынның әсерін қоса алғанда)

кӛшкен

мұздың ең

жоғарғы

деңгейінен

алғанда

кӛпірлер үшін есептік шамалар

ең

жоғарғы

жалпы торап

темір

жолдарында

қалған темір жолдарда

және барлық автомобиль

жолдарында

Аралық құрылыстардың тӛменгі бӛлігі:
а) тіреулі су тереңдігінің 1 м және одан
кем болуы кезінде

0,5

0,25

—

ҚР ЕЖ 3.03-112-2013

2 - кесте – Кӛпір конструкцияларының су және кӛшетін мҧз деңгейлерінен биік

орналасуы

(жалғасы)

Кӛпірдің бӛлігі немесе элементі

Бӛліктердің немесе элементтердің орналасу биіктігі, м

тасқындардың максималды шығындалуы

жағдайында су деңгейінен алғанда (тасқын пен

толқынның әсерін қоса алғанда)

кӛшкен

мұздың ең

жоғарғы

деңгейінен

алғанда

кӛпірлер үшін есептік шамалар

ең

жоғарғы

жалпы торап

темір

жолдарында

қалған темір жолдарда

және барлық автомобиль

жолдарында

б) сол сияқты, 1 м жоғары
в) ӛзенде мұз кептелістерінің болуы
жағдайында
г) сеңнің жүруі жағдайында
д) тасқынды ағындар кезінде.
Тіреу бӛліктерін орнатуға арналған
алаңның жоғарғы бӛлігі
Арықтар мен күмбездердің
табандарының тӛменгі бӛлігі
Ағаш кӛпірлердің аралықтарындағы
конструкциялардың бойлық
ұстағыштары мен шығыңқы
элементтерінің тӛменгі бӛлігі

0,50

0,75
1,00

1,50

—

0,25

0,50

0,50
0,75

1,00
1,00
0,25

—

0,25

0,25
0,75

1,00
1,00

—

0,75
1,00

—
—

0,50

0,25

0,75

ЕСКЕРТПЕ  1  Шағын  кӛпірлер  жағдайында  аралық  құрылыстардың  тӛменгі  бӛлігін  жел  толқынының
биіктігін есептеместен тұрғызуға жол беріледі.
ЕСКЕРТПЕ 2  Тӛмен жатқан ӛзендердің, кӛлдердің немесе су қоймалардың тасуы, судың желмен айдалуы,
кептелістердің  түзілуі  немесе  мұз  басқан  арналар  арқылы  тасқындардың  жүруі  және  кестеде  кӛрсетілген
ӛзге  жағдайлар  салдарынан  су  деңгейінің  жоғарылауына  әкеп  соқтыратын  құбылыстардың  болуы
жағдайында,  орналасу  биіктігін  асып  түсу  ықтималдығы  3-кестеге  сәйкес  белгіленетін  деңгей  негізінде
есептеу керек.
ЕСКЕРТПЕ  3  Тіреуіш  бӛліктерді  орнату  үшін  алаңның  жоғарғы  бӛлігінің  биіктігін  анықтау  кезінде  су
деңгейін кӛпір тіреуіне ағынның енуін ескере отырып анықтау керек.

3-кесте – Тасқындардың максималды шығындалу кӛрсеткіштерінен асып тҥсу

ықтималдықтары

Жол түрі

Құрылыстар

Жол санаты

Тасқындардың

максималды шығындалу

кӛрсеткіштерінен асып

кету ықтималдықтары, %

есептік

ең жоғарғы

Темір жолдар

Кӛпірлер мен

құбырлар

I және II (жалпы торап)

0,33

III және IV (жалпы торап)

IV және V (кіреберіс жолдар)

—

Ӛнеркәсіптік кәсіпорындардың
ішкі жолдары

—

ҚР ЕЖ 3.03-112-2013

3-кесте – Тасқындардың максималды шығындалу кӛрсеткіштерінен асып тҥсу

ықтималдықтары

(жалғасы)

Жол түрі

Құрылыстар

Жол санаты

Тасқындардың

максималды шығындалу

кӛрсеткіштерінен асып

кету ықтималдықтары, %

есептік

ең жоғарғы

Автомобиль
жолдары, қала
кӛшелері мен
жолдары

Ірі және орташа
кӛпірлер

I-III, I-в, I-к, II-к және қала
кӛшелері мен жолдары

1***

сол сияқты

IV, II-в, III-в, III-к, IV-в, IV-к, V,
I-с, II-с

2***

Шағын кӛпірлер мен
құбырлар

1****

сол сияқты

II, III, III-п, III-с және қала
жолдары

2****

сол сияқты

IV, IV-п, V және ішкі
шаруашылық жүргізу жолдары

3****

__________
* Жер тӛсемі жиектерінің, қашпа ӛзен арналарының су баспайтын регуляциялық құрылыстары мен қоршау
бӛгеттерінің  белгі  сызықтарын  есептеу  кезінде  ІІІ  санаттағы  темір  жолдар  үшін  тасқынның  ең  жоғарғы
кӛрсеткіші жағдайында максималды шығыннан асып түсу ықтималдығын 0,33 % түрінде қабылдау керек.
** Егер  кәсіпорындардың  технологиялық  шарттары  бойынша  қозғалыстағы  үзіліске  жол  берілмесе,  асып
түсу ықтималдығын 1 %-ға тең етіп қабылдау керек.
*** Автомобиль жолы торабы нашар дамыған аудандарда техникалық-экономикалық негізделуі жағдайында
халықтық  шаруашылық  тұрғысынан  ерекше  маңызы  бар  құрылыстар  үшін  берілген  асып  түсу
ықтималдығына 1 % орнына 0,33 және 2 % орнына 1 мәнін қабылдауға жол беріледі.
**** Автомобиль  жолы  торабы  жақсы  дамыған  аудандарда  техникалық-экономикалық  негізделуі
жағдайында шағын кӛпірлер мен құбырлар үшін берілген асып түсу ықтималдығына 1 % орнына 2 және 2 %
орнына  3,  3  %  орнына  5  мәнін,  ал  II-с  және  III-с  санаттарындағы  жолдардағы  құбырлар  үшін  10  %  мәнін
қабылдауға жол беріледі.
ЕСКЕРТПЕ  Құрылыс  ауданындағы  автомобиль  жолы  торабының  даму  деңгейі  және  жобаланатын
құрылыстардың халықтық шаруашылық тұрғысынан маңыздылығы техникалық тапсырмада белгіленеді.

5.3.4 Есептік тасқынның максималды шығындалуы және арынсыз жұмыс режимі

кезінде,  кез  келген  кӛлденең  қимада  құбырдың  ішкі  бетінің  жоғарғы  нүктесінің
құбырдағы  су  бетінен  алғандағы  кӛрінетін  биіктігі:  биіктігі  3,0  м  дейінгі  дӛңгелек  және
күмбезді құбырларда – құбыр биіктігінің кем дегенде 1/4 бӛлігіне, 3,0 м құбырларда – кем
дегенде  0,75  м,  биіктігі  3,0  м  дейінгі  тік  бұрышты  құбырларда  –  құбыр  биіктігінің  кем
дегенде 1/6 бӛлігіне, 3,0 м асатын құбырларда – кем дегенде 0,50 м тең болуы тиіс

5.4 Кӛпірлер мен қҧбырлардың су ағынына әсерін есептеу

5.4.1 Кӛпірлерге, құбырларға және алқаптағы үйінділерге түсетін су ағынының

әсерін,  әдетте  есептік  тасқынның  гидрографтары  мен  су  ӛлшеу  графиктері  бойынша
есептеу керек. Сонымен бірге, жалпы торап темір жолдарындағы кӛпірлерге, құбырлар
мен  алқапты  үйінділерге  шартты  түрде  кішігірім  саналатын  тасқындардың
гидрографтары  мен  су  ӛлшеу  графиктері  бойынша  есептеу  жүргізу  қажет.  Бұл  ретте,
есептік  және  кішігірім  тасқындардың  кӛрсеткіштерінің  асып  түсу  ықтималдықтарын

ҚР ЕЖ 3.03-112-2013

3-кестеде кӛрсетілген тиісті тасқындардың максималды шығындалу кӛрсеткішінен
асып түсу ықтималдықтарымен бірдей етіп қабылдау керек.

Тасқындардың гидрографтары мен су ӛлшеу графиктерінің болмауы, сонымен қатар

ӛзге де негізделген жағдайларда құрылыстарға түсетін су ағынының әсерін тасқындардың
максималды шығыны және оларға сәйкес келетін есептік және кішігірім тасқындардың
деңгейлері бойынша есептеуге жол беріледі.

Есептеулерде сол ағын бойымен жақын орналасқан құрылыстардың су ӛткізу

жұмыстарының тәжірибесін, су жіберу құрылыстарының ӛзара әсерін, сонымен қатар
тиісті немесе құрылысы кӛзделетін гидротехникалық құрылыстар мен ӛзге ӛзен
құрылыстарының жобаланатын су жіберу құрылыстарына әсерін ескеру керек.

Кӛпірлер мен құбырлардың жанында инженерлік құрылыстардың, ғимараттар мен

ауыл шаруашылығы жерлерінің болуы жағдайында, олардың құрылыс нысанының
алдындағы судың тасуы салдарынан су басудан қауіпсіздігін тексеру қажет.

Күрделі емес тоғандардың жанында орналасқан су жіберу құрылыстары үшін,

мұндай тоғандардың жарылу мүмкіндігін ескеру қажет. Мұндай тоғандарды күшейту
немесе құрылыстардың саңылауларын арттыру мәселелерін мүмкін болатын
шешімдердің техникалық-экономикалық кӛрсеткіштерін салыстыру арқылы кешенді
шешу қажет.

5.4.2 Шағын кӛпірлер мен құбырлардың саңылауларының ӛлшемдерін, кӛпір асты

арналар  мен  конустарды  бекіту  шешімдерін  арна  топырағы  үшін  рұқсат  етілетін  су
ағынының  орташа  жылдамдықтары  (соның  ішінде  құрылысқа  кіру  және  одан  шығу
орындарында)  бойынша  анықтау  керек,  бұл  ретте  5.3.3,  5.3.4  және  5.4.6  келтірілген
талаптарды сақтау қажет.

Шағын кӛпірлер мен құбырлардың саңылауларының ӛлшемдерін құрылысқа судың

жиналу кӛрсеткішін ескере отырып тағайындауға жол беріледі. Мұндай жиналуды есепке
алу  салдарынан  су  шығындарын:  егер  саңылау  ӛлшемдері  нӛсер  суағары  бойынша
тағайындалса,  3  еседен  аспайтындай;  егер  саңылау  ӛлшемдері  қар  суағары  бойынша
тағайындалса  және  мұз  немесе  саңылау  ӛлшемдерін  кемітетін  ӛзге  құбылыстар  болмаса,
3  еседен  аспайтындай  кемітуге  болады.  Бұл  ретте,  есептік  суағардың  түріне  қарамастан,
құбырлар үшін олардың су жиналу жағдайындағы жұмыс істеу сипатына байланысты 5.2.4
немесе  5.3.4  қамтылған  нұсқаулар,  ал  шағын  кӛпірлер  үшін  –  5.3.3-те  келтірілген
конструкциялардың тӛменгі бӛлігінің орналасу орнына қатысты талаптар орындалуы тиіс.

5.4.3 Кӛпірлердің астындағы жалпы шайылу кӛрсеткішін 5.4.1-де кӛрсетілген

тасқындар кезінде кӛпір ӛткелдеріндегі ӛзен арналары бӛліктеріндегі үйінділердің
балансын теңестіру шешімдері негізінде есептеу керек.

Егер мӛлшері есептік (ең жоғарғы) кӛрсеткіштен кіші тасқындардың жүруі кӛпір

астындағы  арнаға  орны  толмас  ӛзгерістер  әкелетін  болса  (бұл  ағынның  2  еседен  артық
сығылысуы  жағдайында,  сел  жағдайында  кӛпір  ӛткелдерінде,  тоғандардың  тӛменгі
бьефтерінде,  алқап  саңылауларында  арналардың  деформациялануы  әсерінен  және  т.б.
жағдайларда  орын  алуы  мүмкін),  жалпы  шайылу  кӛрсеткішін  мол  сулы  кезеңдердің
біріндегі  заттай  бақыланған  тасқындар  сериясынан  кейін  есептік  (ең  жоғарғы)  тасқын
кӛрсеткішінің ӛту шарттары негізінде есептеу керек.

ҚР ЕЖ 3.03-112-2013

Алдын ала есептеулер үшін, сонымен қатар су ағыны режимі туралы қажетті

деректердің болмауы жағдайында, жалпы шайылу кӛрсеткішін үйінділердің балансына
сәйкес келетін ағын жылдамдығы бойынша анықтауға жол беріледі.

Морфометриялық есептеу негізін қолдану жағдайында, есептелген максималды

жалпы шайылу тереңдіктерін 15 %-ға арттыру керек.

Кӛпірлерге түсетін сейсмикалық жүктемелердің есебін ағынның тіреулердегі

жергілікті шайылу кӛрсеткішін есептеместен жүргізу керек.

5.4.4 Кӛпір астындағы жалпы шайылу коэффициентінің шамасын анықтау кезінде

арнадағы  топырақ  түрін,  кӛпір  тіреулерінің  іргетастарының  конструкциясын  және
олардың  шӛктірілу  тереңдігін,  кӛпірдің  аралықтарда  бӛлінуін,  су  деңгейінің  кӛтерілу
шамасын,  арнаның  мүмкін  болатын  кеңеюін,  кеменің  жүруі  және  балықтардың  кӛшіп-
қонуы  үшін  рұқсат  етілетін  ағын  жылдамдығын,  сонымен  қатар  ӛзге  жергілікті
жағдайларды ескеру керек. Бұл ретте жалпы шайылу коэффициентінің мәні техникалық-
экономикалық  есеппен  негізделуі  тиіс.  Шайылу  коэффициентінің  мәнін,  әдетте  2-ден
аспайтындай етіп қабылдау керек.

Терең емес ӛзендер мен ӛзен ағындары арқылы ӛтетін кӛпірлер үшін тиісті

негізделуі жағдайында жалпы шайылу коэффициенттеріне кӛрсетілгеннен артық шама
қабылдауға болады.

5.4.5 Су ағынының жағымды келу жағдайларын және кӛпір асты қимасындағы арна

түзуші  бағыттарды қамтамасыз ету үшін кӛпір  астындағы топырақ кесіндісінің кеңейген
жерін  арнаның  кеңеймеген  бӛліктерімен  біртіндеп  біріктіру  керек.  Кесіндінің  жалпы
ұзындығы  (ӛткел  осінің  жоғарғы  және  тӛменгі  тарапына  қарай)  кӛпірдің  алдыңғы
бӛлігінде  оның  енінен  4-6  есе  артық  болуы  тиіс.  Регуляциялық  құрылыстардың  ұштық
бӛліктерінің  ауыздықтарының  енінің  ең  жоғары  шамамен  алынған  кесіндісінің
конфигурациясын болдырмау қажет.

Алқаптағы топырақты жыру кезінде кесіндінің барлық ауданында байланыспаған

аллювиальді топырақ қабаттары тазаланғанға дейін алқаптағы артық топырақтың
алынуын қарастыру керек.

5.4.6 Ірі және орташа кӛпірлерге келу орындарында жердегі құрылыстардың

жиектерінің су деңгейінен алғандағы орналасу биіктігін тасқындардың болуы жағдайында
5.4.1-ге сәйкес (толқынның жырылған жерлерге соғылуын және мүмкін болатын селдерді
ескере отырып) келесідей қабылдау керек, м: жер беті, су бӛлу және қоршау тоғандары,
сонымен қатар арналары шашыраңқы орналасқан ӛзендердегі арын бағыттаушы тоғандар
үшін – 0,5, регуляциялық құрылыстар мен үйінділердің бермалары үшін – 0,25.

Шағын кӛпірлерге келу орындарында жердегі құрылыстардың жиектерінің су

деңгейінен алғандағы орналасу биіктігін тасқындардың болуы жағдайында 5.4.1-ге сәйкес
(селдер мен судың жиналуын ескере отырып) кем дегенде 0,5 м түрінде, арынды немесе
жартылай арынды жұмыс істеу режимі кезінде кем дегенде 1,0 м түрінде қабылдау керек.
Сонымен  бірге,  автомобиль  жолдарында  кӛрсетілген  құрылыстарға  келу  орындарында
жер беті жиегінің биіктігін тағайындау кезінде ҚР ЕЖ 3.03-101 бекітілген жол тӛсемінің
жер  асты  және  беттік  сулардың  деңгейінен  алғандағы  биіктігіне  қойылатын  талаптарды
сақтау керек.

Алқаптағы үйіндіге мұздың әсер етуі жағдайында оның жиегінің белгі сызығы мұз

шоғырының жоғарғы бӛлігінің белгі сызығынан, сонымен қатар мұздың бір жарым

ҚР ЕЖ 3.03-112-2013

қалыңдығын есепке алғанда мұз кептелісі мен сеңнің тоқтаған жерінің ең жоғарғы белгі
сызықтарынан тӛмен емес болуы тиіс.

Кӛпір ӛткелдеріндегі судың жиналу кӛрсеткіштері сұйықтықтың қозғалу теңдіктері

бойынша немесе жобаланатын ӛткелдерде аталған құбылыстарды жеткілікті мӛлшерде
ескеретін тәуелділіктер бойынша есептеледі.

5.5 Кӛтергіш конструкцияларды және кӛпірлер мен қҧбырлардың негіздерін

есептеу

5.5.1 Есептеу сызбалары мен есептеудің негізгі алғышарттары оларды пайдалану

және салу кезінде кӛпір және құбыр конструкцияларының нақты жұмыс істеу шарттарын
кӛрсетуі тиіс.

Бұл ретте, кӛпір құрылысының шұғыл табиғи және техногендік әсерлердің орын

алуы жағдайында бір немесе бірнеше элементтің істен шығуы кезінде жалғаспалы қирау
мүмкіндігін, сонымен қатар кӛпір конструкцияларындағы күшті реттеу әсерінің жоғалуын
болдырмайтын конструктивтік сызбасы қарастырылуы тиіс. Тиісті тексерулер тұрақты
жүктемелер мен әсерлерді есептеу (жүктеме бойынша сенімділік коэффициенті



= 1)

кезінде  ғана  талап  етіледі.  Материалдардың  есептік  беріктік  және  деформациялану
сипаттарын  олардың  нормативтік  мәндеріне  тең  етіп  қабылдау  керек.  Мұндай
жағдайларда  уақытша  жүктемелер  мен  әсерлерді  есептеу  қажеттігін  жобалау
тапсырмасында қарастыру керек.

5.5.2 Кӛтергіш конструкциялардың және кӛпірлер мен құбырлардың негіздерінің

тұрақты жүктемелерге және 6-тарауда кӛрсетілген уақытша жүктемелердің жағымсыз
үйлесімдеріне тӛтеп беру әрекетін есептеу қажет. Есептеулерді МСТ 27751 талаптарына
сәйкес шектік күйлер бойынша жүргізу керек.

5.5.3 Осы ережелер жинағында кӛзделген жағдайларда темір жолдар мен автомобиль

жолдарының жылжымалы құрамасы (кӛлік құралдары) түсіретін уақытша жүктемелерді
тиісті динамикалық коэффициенттерді қолдану арқылы есептеу керек.

Екі немесе одан кӛп уақытша жүктеменің бір уақыттағы әсерін есептеу кезінде

мұндай жүктемелердің есептік мәндерін бірден кіші немесе бірге тең үйлесім
коэффициенттеріне кӛбейту керек.

5.5.4 Есептік минималды температура түрінде келесілерді қамтамасыз ете отырып,

ҚР ҚНжЕ 2.04-01 талаптарына сәйкес құрылыс ауданындағы ең суық бескүндіктегі
сыртқы ауаның орташа температурасын қабылдау керек:

0,92 — бетон және темірбетон конструкциялар үшін;
0,98 — болат конструкциялар, болат-темірбетон конструкциялардың болат бӛліктері

үшін.

5.5.5 Конструкциялардың орналасу қалпының лақтыруға қарсы орнықтылығын мына

формула бойынша есептеу керек:





(1)

мұндағы

— шеткі сүйену нүктелері бойынша ӛтетін конструкцияның мүмкін

болатын бұрылысының (лақтыру) осіне қатысты лақтыру күштерінің моменті;

— тап сол оське қатысты ұстап тұру күштерінің моменті;

ҚР ЕЖ 3.03-112-2013

— жұмыс жағдайларының коэффициенті, ол келесілерге тең:

а) жекелеген тіреулерге сүйенген конструкцияларды тексеру кезінде:
  1) құрылыс кезеңінде — 0,95;
  2) тұрақты пайдалану кезеңінде — 1,0;
б) бетон конструкциялар мен іргетастардың қималарын тексеру кезінде:
  1) жартасты негіздерде — 0,9;
  2) жартасты емес негіздерде — 0,8;



— есептеулер кезінде тӛмендегі шамаларға тең етіп қабылданатын тағайындау

бойынша сенімділік коэффициенті:

- құрылыс кезеңінде — 1,0;
- тұрақты пайдалану кезеңінде — 1,1.
Лақтыру күштерін бірден үлкен жүктеме бойынша сенімділік коэффициенті арқылы

қабылдау керек.

Ұстап тұру күштерін келесідей жүктеме бойынша сенімділік коэффициенті арқылы

қабылдау керек:

- тұрақты жүктемелер үшін —







- темір жолдардың, метрополитен және трамвайдың бос құрамының уақытша

жылжымалы тік жүктемесі үшін —



= 1.

Қажеттілік жағдайында ҚР ҚН 3.03-12

(6.4.71) нұсқауларына сәйкес, судың ілінісуі

әрекеті салдарынан конструкция салмағының кемуін ескеру керек.

5.5.6 Конструкциялардың

орналасу

қалпының

жылжуға

(таюға)

қарсы

орнықтылығын мына формула бойынша есептеу керек:





, (2)

мұндағы

— жылжыту күштерінің мүмкін болатын жылжу бағытына қатысты

проекцияларының қосындысына тең жылжыту күші;

— ұстап тұру күштерінің мүмкін болатын жылжу бағытына қатысты

проекцияларының қосындысына тең ұстап тұру күші;

— 0,9-ға тең етіп алынатын жұмыс жағдайлары коэффициенті;



— 5.5.5-ті қараңыз.

Жылжыту күштерін бірден үлкен жүктеме бойынша сенімділік коэффициенті

арқылы, ал ұстап тұру күштерін 5.5.5-те кӛрсетілген жүктеме бойынша сенімділік
коэффициенттері арқылы қабылдау керек.

ЕСКЕРТПЕ 1 Топырақ әсерінен түсетін тік бағыттағы ұстап тұру күші түрінде шамасы

топырақтың белсенді қысымынан аспайтын күш кӛрсеткішін қабылдауға болады.

ЕСКЕРТПЕ 2 Негіздегі үйкеліс күші іргетас табанының топыраққа үйкелу коэффициентінің

минималды мәндері бойынша анықталады.

5.6 Конструкциялардың ӛзгеруі, жылжуы, бойлық профилі

5.6.1 Уақытша жылжымалы тік жүктеменің әсер етуі кезінде есептелетін аралық

құрылыстардың тік серпінді иілімдері келесі мәндерден артық болмауы тиіс, м:

ҚР ЕЖ 3.03-112-2013

800



формуласы бойынша анықталатын темір жол кӛпірлеріне қатысты

мәндер, бірақ

600

артық емес;

- қала және автожол кӛпірлері (ішкі шаруашылық жүргізу жолдарындағы және

ӛнеркәсіптік кәсіпорын жолдарындағы кӛпірлерді қоса алғанда), сонымен қатар аралық

құрылыстары арқалықтардан тұрғызылған жаяу жүргінші кӛпірлері үшін —

400

мұндағы

— аралықтың есептік ұзындығы, м.

Иілімдердің кӛрсетілген мәндерін кӛпірлердің (жаяу жүргінші кӛпірлерінен бӛлек)

арқалықтардан тұрғызылған ағаш аралық құрылыстары үшін келесідей арттыруға жол
беріледі:

- бір аралықты және қималы кӛпірлерде (аралық тіреулерге тірелетін темір жол

кӛпірлерінің аралық құрылыстарының шеткі аралықтарын қоспағанда) – 20 %-ға;

- ағаш кӛпірлерде – 50 %-ға.
5.6.2 Кӛпірлердің аралық құрылыстарындағы жүріс бӛлігі беті мен рельс жолының

қажетті кескінін құрылыс кезінде аралық құрылыстарды кӛтеру; жүріс бӛлігі мен
балластты қабат жабыны конструкциясының теңестіруші қабатының қалыңдығын ӛзгерту;
кӛпірдің қырлы бӛренелерінің жұмыстық биіктігін негізге алу есебінен қабылдау керек.

Темір жол кӛпірлерінің арқалық негізіндегі аралық құрылыстарын, сонымен қатар

автожол  және  қала  кӛпірлерінің  арқалық  негізіндегі  болат,  болат-темірбетон  және  ағаш
аралық  құрылыстарын  бірқалыпты  қисық  бойымен  ӛтетін  құрылыс  дӛңесін  қолдану
арқылы  қарастыру  керек,  мұндағы  кӛтеру  жебесіне  түсетін  жүктеме  тұрақты
жүктемелерден  түсетін  деформацияларды  есептегеннен  кейін,  жылжымалы  уақытша  тік
жүктеме әсерінен аралық құрылыстың серпінді иілуі кӛрсеткішінің кем дегенде 40 %-ын
құрайды (



= 1 және 1 +



= 1 кезінде).

Жаяу жүргінші кӛпірлерінің аралық құрылыстарына тұрақты жүктеме әсерінен аралық

құрылыстың тік деформацияларының орнын толтыратын құрылыс дӛңесін тағайындау керек.
Жүктеме бойынша сенімділік коэффициенті



бұл ретте бірге тең етіп қабылданады.

ЕСКЕРТПЕ

Тұрақты және жылжымалы уақытша тік жүктемелер әсерінен иілу шамасы аралық

ӛлшемінің 1/1600 аспайтын (бірақ жүріс бӛлігі арқалықтардан тұратын жүретін темір жол кӛпірлерінде 1,5
см артық емес) аралық құрылыстарда, сонымен қатар белағаштардан тұратын ағаш кӛпірлерде құрылыс
дӛңесін қарастырмауға жол беріледі.

5.6.3 Автожол және қала кӛпірлеріндегі темірбетон аралық құрылыстардың беткі

қабатының  профилінің  кескінін  қарастыру  кезінде  және  құрылыс  дӛңесін  бетонның
жылжығыштығы  мен  шӛгуі  әсерінен  деформациялардың  түзілуінен  кейін  (бірақ  толық
тұрақты  жүктеменің  әсер  ету  сәтінен  бастап  екі  жылдан  кешіктірмей),  аралық
құрылыстардың  бір-бірімен  және  кіреберістермен  түйісу  орындарындағы  қозғалу
сызықтарының осьтері бойынша бойлық профильдің сыну бұрыштары:

- кӛпірге жылжымалы уақытша тік жүктеме әсер етпесе – 4-кестеде келтірілген

мәндерден;

ҚР ЕЖ 3.03-112-2013

- кӛпірге қозғалыс сызықтарының осьтері бойынша жылжымалы уақытша тік

жүктеменің түсуі кезінде — АК жүктемесі үшін 24 ‰ және НК жүктемесі үшін 13 ‰
мәндерінен аспауы керек.

4-кесте – аралық қҧрылыстардың бір-бірімен және кіреберістермен тҥйісу

орындарындағы бойлық профильдің сыну бҧрыштары

Кӛпірге жанасатын жол бӛліктеріндегі бірлік жеңіл автомобильдердің

есептік қозғалу жылдамдықтары (ҚР ЕЖ 3.03-101 және ҚНжЕ 2.05.11

талаптарына сәйкес), км/сағ

Сыну бұрышы, ‰

150 — 100

80
70
60
40

8
9

11
13
17

ЕСКЕРТПЕ  1  Егер  аралық  құрылыстардың  бір-бірімен  және  кіреберістермен  түйісу  орындарындағы
қашықтық 50 м асатын болса, сыну бұрыштарының шектік мәндерін 1,2 есеге арттыруға болады.
ЕСКЕРТПЕ  2  Жүріс  бӛлігінің  плитасы  бойынша  біріктірілген  температуралық-бӛлінбеген  аралық
құрылыстарда  профильдің  сыну  бұрышын  байланыстыру  плитасының  әсерін  есепке  алмастан  анықтау
керек.

Жоба құжаттамасында жүріс бӛлігінің беткі жабынын салу сәтіндегі (теңестіруші

қабатының қалыңдығын ӛзгерту жолымен оның кескінін болжалды жақсарту арқылы)
және бетонның шӛгуі мен жылжығыштығы әсерінен деформациялардың туындауы
сәтінен кейінгі бойлық жүріп ӛту профилін кӛрсету керек.

ЕСКЕРТПЕ 1 Ұзақ мерзімді деформациялар пайда болғанға дейін, кӛпірге жылжымалы уақытша тік

жүктеменің әсер етпеуі жағдайында, бойлық профильдің сыну бұрыштары 4-кестеде келтірілген мәндерден
2 есеге дейін артық болуы мүмкін.

ЕСКЕРТПЕ 2 Ванттық және аспалы аралық құрылыстар үшін еспе арқандарды қолдану жағдайында,

құрылыс дӛңесін тағайындау және жүріп ӛту профилін кескіндеу кезінде арқандардың жылжығыштық
әсерінен деформациялану мүмкіндігін ескеру қажет.

5.6.4 Кӛршілес тіреулердің ӛлшемдері әртүрлі шӛгу орындары келесі кӛпірлер

жағдайында, олардың бойлық профилінде келесідей қосымша сыну бұрыштарының
түзілуіне әкеп соқтырмауы тиіс, ‰:

- автожол және қала кӛпірлерінде — 2;
- темір жол кӛпірлерінде — 1.
Арнаның жалпы шайылуын есепке алғанда, арқалық негізіндегі қималы аралық

құрылыстардан тұратын темір жол кӛпірлері тіреулерінің жоғарғы бӛлігінің бойлық және
кӛлденең бағыттағы шектік жылжулары 0,5

аспауы тиіс, см, мұндағы

— тіреуге

жанасып жатқан кіші аралықтың ұзындығы, бұл кӛрсеткіш 25 м кем емес.

5.6.5 Темір жол кӛпірлерінің арқалық негізіндегі қималы металл және болат-

темірбетон аралық құрылыстарының кӛлденең бағыттағы меншік ауытқуларының есептік
кезеңі 0,01

(

— аралық, м) артық болмауы (секунд) және 1,5 с аспауы тиіс.

Жаяу жүргінші кӛпірлері мен қала кӛпірлерінің аралық құрылыстарында ең тӛменгі

екі форма бойынша (арқалық негізіндегі қималы жүйелерде – ең тӛменгі бір форма

ҚР ЕЖ 3.03-112-2013

бойынша) меншік ауытқулардың есептік кезеңдері (күш түсірілмеген күйде) тік
жазықтықта 0,45-тен 0,60 дейінгі және кӛлденең жазықтықта 0,9-дан 1,2 дейінгі аралықта
болмауы тиіс.

Бұл ретте, жаяу жүргінші кӛпірлерінің аралық құрылыстары үшін олардың бірлесіп

күш түсіру, 0,50 кПа жүктемесін туындату мүмкіндігін ескеру керек.

Аралық құрылыстарды монтаждау кезеңінде, аспалы құрастыру немесе бойлық

жылжыту нәтижесінде түзілетін консольдер үшін тік және кӛлденең жазықтықтардағы
меншік кӛлденең ауытқулар кезеңі 3,0 с, ал меншік айналмалы ауытқулар кезеңі 2,0 с
аспауы тиіс.

Аралықтарының ұзындығы 100 м асатын аспалы және ванттық кӛпірлердің,

сонымен  қатар  болат  арқалықты  кӛпірлердің  аэродинамикалық  орнықтылығы  мен
кеңістіктік  қаттылығын  тексеру  керек.  Динамикалық  сипаттары  тұрғызылған
кӛпірлердің  осыған  ұқсас  сипаттамаларынан  едәуір  ерекшеленетін  конструкциялар
үшін  аналитикалық  есептеулермен  қатар,  модельдердің  тиісті  зерттеулерін  жүргізу
керек.

5.6.6 Үйінді биіктігінің 12 м жоғары болуы жағдайында, құбырлардың құрылыс

дӛңесін топырақ салмағына қатысты үйіндінің күтілетін шӛгу әрекеттерінің есебіне сәйкес
тағайындау керек. Құбырлардың шӛгуін есептеу кезінде іргетастардың шӛгуін есептеу
кезінде қолданылатын әдістемені пайдалануға жол беріледі.

Биіктігі 12 және одан тӛмен үйіндінің астына құбырларды келесі мәндерге тең

құрылыс дӛңесін (науа бойынша) қолдану арқылы тӛсеу керек:

- 1/80

— құмды, қиыршық тасты және ұсақ тасты топыраққа орналастырылған негіз

іргетастарында;

- 1/50

— сазды, балшық топырақты және құмайт топыраққа орналастырылған негіз

іргетастарында;

- 1/40

— құмды-қиыршық тасты немесе құмды-шағылды қоспадан дайындалған

топырақты жабындарда; мұндағы

— үйінді биіктігі.

Құбырдың кіріс ұштығы (немесе кіріс бӛлімі) науасының белгі сызықтарын олардың

тиісті негіздің шӛгуі орын алғаннан кейін де, мұндай шӛгулер тоқтағаннан кейін де
құбырдың ортаңғы бӛлімінің белгі сызықтарынан жоғары болатындай етіп тағайындау
керек.

Су жіберу құбырларының бӛлімдері мен іргетастардың бӛліктерінің жобалық

орналасу қалпының құрылыстардың бойлық осі бағытына қатысты тұрақтылығы
үйінділердің құламаларының тұрақтылығы және негіздегі топырақтың беріктігі арқылы
қамтамасыз етілуі тиіс.

ЕСКЕРТПЕ Құбырларды жартасты жерлер мен бағаналы іргетастарға орналастыру кезінде құрылыс

дӛңесін тағайындау қажет емес.

5.7 Темір жол кӛпірлеріндегі жолдардың жоғарғы қҧрылысы

5.7.1 Темірбетон аралық құрылыстардағы жолдарға қиыршық тасты балласт тӛсеу

керек. Металл аралық құрылыстардағы кӛпір тӛсемі балластсыз темірбетон плиталардың
немесе балласттың үстінен орналасуы тиіс.

ҚР ЕЖ 3.03-112-2013

Кӛпірлердегі рельстерді ауыр типті рельстер түрінде (Р50 типті рельстен және

кіреберістерге тӛселетін рельстерден жеңіл емес) тӛсеу керек.

Ірі кӛпірлерде, аралықтары ажыратылмалы кӛпірлерде және мұндай құрылыстарға

кіреберіс орындарында әр жаққа қарай кем дегенде 200 м қашықтықта Р65 типті рельстен
ауыр рельстер тӛсеу керек.

Кӛпір тӛсемі балластта орналасқан кӛпірлерде және темірбетон плиталардағы

балластсыз кӛпір тӛсемінан тұратын кӛпірлерде жүріс бӛлігін әдетте жіксіз тӛсеу керек.

Тиісті негізделуі жағдайында, аралық құрылыстардың ұзындықтарының қосындысы

66 м және одан кем болса, балластта орналасқан кӛпір тӛсемінан тұратын кӛпірлерде,
балластсыз кӛпір тӛсемінан тұратын кӛпірлерде жіксіз жолдар тӛсеуге жол беріледі.

5.7.2 Кӛпір тӛсемін (күзет жабдықтарын, теңестіру құралдарын немесе маусымдық

теңестіру рельстерін қоса алғанда) [1] талаптарын басшылыққа ала отырып қарастыру
керек.

5.7.3 Темірбетон плиталардағы балластсыз кӛпір тӛсеміның ені кем дегенде 3,20 м

болуы тиіс.

5.7.4 Кӛпірдің қырлы бӛренелері (ағаш арқалықтар) МСТ 8486 талаптарына сәйкес

келуі, ені 20 см



24 см кем емес және ұзындығы 3,25 м болуы тиіс.

5.7.5 Ұзындығы 25 м асатын кӛпірлерде, сонымен қатар биіктігі 3 м асатын барлық

кӛпірлерде, станциялардың шегінде орналасқан кӛпірлерде және жол ӛтпесінде
құрылыстардың жақын орналасу габариттерінен тыс жататын, таяныштары бар (биіктігі
кем дегенде 1,10 м) екіжақты қызметтік тротуарлар болуы тиіс.

Сыртқы ауаның орташа тәуліктік минималды температурасы минус 40 °С және одан

тӛмен (0,92 түріндегі қамтамасыз ету кӛрсеткішімен) аудандардағы кӛпірлердің
барлығында ұзындығы 10 м асатын екі жақты бүйір тротуарлар болуы тиіс.

Екі жолды және кӛп жолды темір жол кӛпірлерінің жоларалық бӛліктерінде де

тротуарлар (таяныштарсыз) қарастыру керек.

Тротуарлардың тӛсемін, әдетте темірбетон плиталардан жобалау керек.
5.7.6 Тіреуіш типті тіреулері бар жаяу жүргінші кӛпірлері мен жол ӛтпелерінің

астынан ӛтетін жалпы торап темір жолдары мен ӛнеркәсіптік кәсіпорындардың темір
жолдарында, темір жол осінен тіреудің шетіне дейінгі қашықтықтың 3,0 м кем болуы
жағдайында, әр қыры жол ӛтпесінің немесе жаяу жүргінші кӛпірінің бүйір шеттерінен кем
дегенде 10 м шығып тұратын бақылау бұрыштарын тӛсеу қажет.

Ӛнеркәсіптік кәсіпорындардағы кӛпірлер мен жол ӛтпелерінің жүріс бӛлігінде

радиусы 500 м және одан тӛмен қисықтардың болуы жағдайында жол енінің ӛзгеруін
болдырмайтын арнайы құрылғылар қарастыру керек.

5.8 Автожол және қала кӛпірлерінің кӛпір тӛсемі

5.8.1 Кӛпір тӛсемі параметрлері мен конструкциясы ҚР ЕЖ 3.03-101, ҚР ЕЖ 3.01-

101 және ҚНжЕ 2.05.11 бекітілген тиісті жолға немесе кӛшеге қатысты талаптарға жауап
беруі және жолдың механикаландырылған түрде тӛселуін, сонымен қатар оны ағымдағы
уақытта тиімді қамтамасыз ету (жүріс бӛлігінің беті мен тротуарларды ластықтан, қардан
және т.б. заттардан механикаландырылған түрде тазалау) жағдайларын қамтамасыз етуі
тиіс.

ҚР ЕЖ 3.03-112-2013

5.8.2 Байланыс желісінің тіреулері мен жарықтандыру тіреулерін, әдетте

таяныштардың  бойымен  (тротуарлардың  енінің  2,25  м  және  одан  тӛмен  болуы
жағдайында)  немесе  оларды  оқшауланған  тӛсемде  орналастыру  жағдайында  трамвай
жолдарының жоларалық бӛліктеріне жайғастыру керек.  Оқшауланбаған тӛсемде трамвай
жолдары  рельстерінің  ұштары  автопойыздар  тарапынан  алғанда  жүріс  бӛлігі  тӛсемінің
жоғарғы бӛлігі деңгейінде орналасуы тиіс.

Қала кӛпірлері мен жаяу жүргінші кӛпірлерінде, әдетте тұрақты электр жарығының

орнатылуы қарастырылуы тиіс. Ӛзге кӛпірлерде мұндай жарықтандырудың қажеттігі және
оның түрі ҚР ЕЖ 3.03-101 және ҚР ЕЖ 3.03-122 қамтылған әртүрлі мақсаттағы
автомобиль жолдарының жарықтандырылуына қойылатын талаптарға сәйкес белгіленеді.

5.8.3 Жүріс бӛлігінің темірбетон плитасындағы жүріс қабатының жабынын әдетте

жабыннан,  қорғаныс  қабатынан,  гидрооқшаулау  және  теңестіру  қабатынан  тұратын  кӛп
қабатты,  сонымен  қатар  гидрооқшаулау  функцияларын  атқаратын  ӛтімділігі  ӛте  нашар
(ҚР  ЕЖ  2.01-101  бойынша  су  ӛткізгіштігі  W8)  бетонды  теңестіру  қабаты  мен
асфальтбетон  тӛсемнен  немесе  тек  теңестіруші  қабаттан  тұратын  екі  немесе  бір  қабатты
жабын түрінде қабылдауға болады.

Жүріс бӛлігінің тӛсемін жолдың Б, В және Г санаттарына жатуына сәйкес, ІІ

таңбадан тӛмен емес ұсақ түйірлі қоспадан дайындалған жалпы қалыңдығы кем дегенде
70 мм асфальтбетонның немесе қалыңдығы кем дегенде 80 мм арматураланған
цементбетонның екі қабаты түрінде қарастыру керек.

Қорғаныс қабатын қалыңдығы кем дегенде 40 мм болатын ӛтімділігі тӛмен

(ҚР  ЕЖ  2.01-101  бойынша  су  ӛткізгіштігі  W6)  арматураланған  бетоннан  орындау  керек.
Цементбетонды  тӛсемді  жаю  кезінде  тӛсем  мен  қорғаныс  қабаты  функцияларын
біріктіруге  жол  беріледі.  Тӛсемнің  кӛп  қабатты  конструкциясының  теңестіруші  қабатын
қалыңдығы  кем  дегенде  30  мм  цементті-құмды  ерітіндіден  немесе  асфальтбетоннан
орындау ұсынылады.

Теңестіру қабатының жоғарғы талшықтарына әсер ететін созу қысымының

МСТ  10180  сәйкес  анықталатын  бетонның  иілу  кезінде  созылуға  есептік  кедергі
кӛрсеткіштерінен аспайтын болса, жүріс бӛлігінің темірбетон плитасында алдын ала күш
түсірілген  арматуралары  жоқ  аралық  құрылыстарда  гидрооқшаулау  функцияларын
атқаратын ӛтімділігі ӛте нашар бетон негізіндегі теңестіру қабаты бар бір қабатты немесе
екі  қабатты  жүріс  қабатының  жабынын  тӛсеуге  жол  беріледі.  Қорғаныс  қабатының
ӛлшемін кем дегенде 40 мм түрінде қабылдау керек.

III-V, I-c, II–c санатты жолдардағы аралық құрылыстарда тапсырыс берушімен

келісу  арқылы  жүріс  қабатының  уақытша  жабыны  түрінде  құмды-цементті  қоспадан
дайындалған  қалыңдығы  30-50  мм  теңестіру  қабатына  тӛселетін  құрама  темірбетон
плиталарын қолдануға жол беріледі. Бұл ретте, су түсуі мүмкін жүріс бӛлігінің плиталары
мен кӛтергіш конструкциялардың бүйір беттерін гидрооқшаулау керек.

5.8.4 Жүріс

бӛлігінің металл плиталарындағы жүріс қабаты жабынының

конструкцияларында тӛсемнің металл бетімен сенімді ілінісуін қамтамасыз ету және
металл бетті коррозиядан қорғау шараларын қарастыру керек.

5.8.5 Қауіпсіздік (сақтандыру) сызықтары мен бӛлу сызықтарын фактуралары

әртүрлі материалдардан дайындалған бетпен немесе белгі сызықпен – тозуға тӛзімді
материалдан дайындалған үзіксіз таңбалау сызығымен белгілеу керек.

СП РК 3.03-112-2013 МОСТЫ И ТРУБЫ (ҚР ЕЖ 3.03-112-2013) - часть 2